פערזענלעכקײט ןאד ןטיפ ן 183 װעמענ םרײע ןע ראי זגעװע ןטעטי קפי ליאר ןנא ךאײדע ר ע ראי זגעקומע ןקײ ןדדאהיטשין .ע רהא טאנגעהער טצו ם רעכט ןפליג לפו ןמזרח יאו ןאי זגעװע ןשטאר קנוט הצו ם רעװיזיאניזם ,אוי ךאי ןדראהיטשי ןאי זע רגעװע ןפו ןד י אנפירע רפו ןדע ם״מזרחי״ . שמוא לרא קמי טזײ ןפרו יאו ןטעכטער ל זײנע ןאומגע ־ קומען .הי״ד ! חײ םשולמא ןהי״ ד חיי םשולמא ןהא טגעשטא׳מ טפו ןמאטעלע ,װ ו ע רהא ט זי ך פארנומע ןמי טמס׳ח ראו ןגעװע ןפו ןד יאנפירע רפו ן״מזרחי״ . נא ךדע רערשטע רװעלט־מלח׳מ ה הא טער געהײרא טמי ט רײכלע ן( א טאכטע רפו ןשלמ ה פיאסעצק יפו ןלעזיטקעװיטש) , װעלכ ע אי זױנ געשטארבן ,או ןאי םאיבערגעלאז טמי טצװ ײ קלײנ עקינדער .פו ןא צװײטע רהײרא טהא טשזלמא ןגעהא ט 3 קינךער . אי ןדראהיטשי ןהא טשולמא ןגעפרװו טזײ ןמז ל אי ן מסח ר(ע רהא טאויפגעמאכ טא שוך־געשעפט) .ע סאי זאבע ר ניש טגעגאנגען ,הא טער זי ךגענומע ןצו מלמדות .בי זדע ם חורבן־דראהיטשי ןהא טער פראקטיציר טאל םא לערע ראי ן דע ר.תלמוד־תורה ,או ןאי זגלײכצײטי קגעװע ןדע רםעק ־ רעטא רפו ן״מזרחי״ ,פא רװעלכ ןע׳ רהא טפי לגעלײםטעט . ע רהא טאנגעהער טצו םלינק ןפליג ל׳פז ן״מזר׳תי״ .
אין 1942, װען די דײטשע ׳רוצחים האבן דורכגעפירט די שחיטה אויף די ײדן פון דראהיטשין, האט שולמאן מיט זײן פאמיליע זיך אויסבאהאלטן אין א גרוב אונטער דער פאדלאגע ביי אים אין הויז, װאם ער חאט געהאט צוגעגרײט פון פריער. שולמאנ׳ען איז אויך געלונגען שפעטע רארויםצושמוגלע ן זײן פאמיליע פון דראהיטשין און זײ האבן זיך מיט נאך אײניק ע ײדן, אויסבאהאלטן אין א גרוב אין םאמענישטושער װאלד, עטלעכע װיארט פון שטעטל. װען עס איז אנגעקומען דער זוױנטער ׳מיט זײנע גרויסע פרעסט, האט שולמאן אפגעפרזירן זיינע ׳פיס. אין גרויס פארצװײפלונג, װעלנדיק זיך ראטעװען, האט ער געזוארעמט זיינע פיס בײם פייער... אין רעזולטאט, האט זיך אויף זײנע פיס אויסגעשלאגן א גאנגרענע פון גרויסע אײטערדיקע װונדן, אזן שולמאן איז, נאך שרעקלעכע װײטאגן און יסורים, אויסגעגאנגען אין גרוב אין םאמענישטשער זואלד... שולמאנ׳ס עלטערער זון איז געגאעען, מיט נאך עטלעבע ײדישע ײנגלאך, צו זוכן שפײז אויף צוד ערהאלטן זײערע נשמות, איז ער פון שרעק און דערשעפונג געפאלן און געשטארבן... שולמאנ׳ס פרוי און די איבעריקע 4 קינדער זײנען אײנציװײז, אײנע נאך די אנדערע, אויםגעגאנגען אין ג׳רוב פח נענדזע, קעלט, הונגער און פון אױב׳ם יסורים... די פארבליבענע יידישע בחורים האבן שולמאנען מיט זײן פרוי און קינדער מקבר געװע ן אין סאמענישטשער װאלד... הי״די.
שמוא ר ארטשי ס כױ ם ע״ה שמוא ל ב״ר אהר ן בוים, אדע ר ״שמוא ל ארטשים״, הא ט געשטאמ ט פו ן א ן אלטע ר משפח ה אי ן דראהיטשין, כ ל ימי ו געװע ן א דרדק י מלמד. ב ײ אי ם אי ן חד ר פלעג ן ד י קינ ־ דע ר אממײנםט ן לער ־ נע ן עבר י אז ן אנהוי ב תומש. ר׳ שמוא ל אי ז געװע ן א מומת ה אי ן זײ ן פאך. ע ר הא ט געקענ ט פיר ן א חד ר או ן ד י קינדע ר פלעג ן האב ן א פעולה. ר׳ שמוא ל אי ז גע ־ שטארב ן י״ג תשרי, 1917, אי ן דראהי ־ טשי ן אי ן עלטע ר פו ן 85 יאר. ר׳ שמואל׳ ם פרו י הא ט געהײם ן אםת ר גיטל. ז ײ האב ן געהא ט זעק ם קינדע ר: הערשל, בײלע, שײנ ע שרה, אהר ן אשר, ישעי ה אז ן ברײנע. ר׳ שמוא ל ארטשי ס (בויס), ע״ה אײזי ס סאלני ס הי״ד אייזיר) קאלני ק ה׳א ט געשטאמ ט פו ן ליבעשיי, ב ײ פינםק. אי ן דע ר ערשטע ר װעלט־׳מלחמ ה הא ט ע ר זי ך פאזעצ ט אי ן דראהיטשי ן או ן געהײרא ט מרי ם איטקע, ד י טאכטע ר פו ן נאכע ס או ן יאשפ ע בורשטײן. נא ך דע ר מלחמ ה אי ז ע ר פא ר א צײ ט געװע ן א לערע ר אי ן דע ר שול ע ״מזריה״. שפעטע ר הא ט ע ר אזי ף זײ ן אייגע ־ נע ר האנ ט אנגעפיר ט מי ט א חד ר פא ר אנפאנגער ס אי ן חסידים־שטיבל, װא ס אי ז אפיציע ל געווע ן אנגעשלאס ן א ן דע ר תלמזד־תורה. קאלגי ק מי ט זײ ן פרו י או ן טאכטער, פעשקע, זײנע ן אומ ־ געקומען. הי״ד!