חורבן און אנטקום 309 זיצן פון רעכטס: משה דוראון ראשקע װאסעדמאן און קינדער: שיינדל (שנור), יאשע און באלינקע. שטייען פון רעכטס; נעמי, באנטשע, שלום און שפרה מארגענטאלער, לייבל, יענטע. אונטן: יאנקל און העדשל. מצבה פון משה דוד׳ן, געשטארבן ט״ז טבת, וזרצ״ו, 1956. אחוץ באנטשען (שיקאגא), נעמי און יאנקל (ישראל) זענען אלע אומגעקומען, הי״ד געפירט אין געטא און מיר געװארגט, אז נאכאמאל זאל איך נישט אריינגיין אין א קריסטלעכער הויז... (מיין אייגענע הויז האט דאן געהייסן א קריסטלעכע...) אלע ײדן אין געטא זײ־ נען מיר באפאלן מיט פראגן, זיי האבן זיך נישט געריכט צו זען מיך א לעבעדיקע...

אויף מארגן בין איך אװעק ארבעטן, צוזאמען מיט די איבעריקע פרויען פון געטא, אין ״ארטעל״, אין דער װעשערײ. מיט מיר האבן געארבעט: ציפה שמשוגם א מײדל — נחמה; שלמה בײך׳ם א מײדל, חנה; שפרה׳ ראשקע װאסער־מאנם טאכטער, א. א. דער אויפזעער פון ״ארטעל״, א רוסי־ שער קריסט, שעלפוק ד,;:טער געהײסן (דער שעלפוק גע־ פיגט זיך הײנט אין די פאראײניקטע שטאטן...) איז געװען צופרידן פון מײן ארבעט. פאר דעם חודש װאס איך האב גע־ ארבעט אין ״ארטעל״, האב איך באקומען באצאלט ססנ רובל און צו א האלבן פונ טױױט א טאג. שפעטע ר האט מען מיך אריבערגעפירט צו ארבעטן אין דער פאםט. איך האב גע־ רויםט און געקאכט, אלץ װאס מען האט מיר געהײסן, אבי נאר איך זאל קענען געראטעװעט װערן פון טויט. פאר א חודש צײט האבן מיר די פאסט־באאמטע דערלויבט צו שלאפן אויסער געטא. אײנמאל קומט צו מיר דער נאטשאלניק פון פאמסט און זאגט מיר, אז עס איז אים א שאד אז איך זאל אומ־ קומען, נאר צום באדויערן, איז דא א באפעל פון היטלערן, אז קײן ״ױדע״ טאר נישט נעכטיקן אויסערן געטא. בײטאג קען איך ארבעטן אין פאםט, אבער אויף בײנאכט מוז איך צוריקגײן אין געטא. עס איז מיר געװארן פינצטער אין די אויגן הערנדיק די נײעס׳ נאר װאס האב איך געקענט טאן י נאך דער ארבעט פלעגן מיך די דײטשן אפפירן אין געטא.

אי ך קו ם אײנמא ל נא ך דע ר ארבע ט אי ן געטא , ע ס אי ז א געװאלדיקע ר טומ ל או ן בהלה , אל ע לויפ ן זי ך באהאלט ן אי ן ד י קעלערן . מי ך הא ט מע ן ניש ט גערופן , הא ב אי ך זי ך אפגעשטעל ט אי ן שטו ב מי ט ד י קלײנ ע קינדער . אי ך הא ב באל ד אויםגעפונע ן ד י םיב ה פו ן דע ר בהלה . עטלעכ ע דײטש ן פו ן דע ר ם . ד . האב ן באלאגער ט ראשק ע װאםערמאנ ס הויז , ו װ ע ם זײנע ן געװע ן 15 ײדיש ע מענער , פרויע ן או ן קינדע ר או ן אלעמע ן אויםגעשאםן . אזו י זײנע ן אומגעקומע ן : ראשק ע װאסערמא ן מי ט אי ר זון , שײנ ע סאפיר׳ ס מי ט דע ר פאמיליע , שפרה׳ ס דר ײ קינדע ר (ראשקע ס טאכטער) , יענטע ל סידארא װ (ראשקע ם טאכטער ) מי ט א מײדעלע , םאפיר׳ ס שנו ר מי ט א ײנגל ; רחל , חײ ם קאברינסקי ם פרו י או ן זעלי ק דע ר פאר ־ צעװע ר מי ט דע ר פרו י או ן צװ ײ קינדער . ע ס הא ט זי ך נא ר אפגעשטעל ט שפר ה מי ט א מיידעל ע או ן שײנק ע םאפיר׳ ם א ײנגעלע , װעלכ ע האב ן נא ך באװיז ן ארײנצולויפ ן אי ן קעלער . שרעקלע ך אי ז געװע ן דא ס ביל ד װ י אל ע זײנע ן געלעג ן אי ן טײכ ן בלוט.. .

אי ך הא ב דערזע ן א ז ם׳אי ז שלעכ ט צ ו נעכטיק ן אי ן געטא , הא ב אי ך געזאג ט ד י דײטשן , א ז אי ך װע ל גײ ן אלײ ן אי ן געט א צוזאמע ן מי ט ד י ״ארטעל״־ארבעטער . אבע ר אי ן דע ר װירקלעכקײט , פלע ג אי ך זי ך ארויסדרײע ן פו ן ז ײ או ן אװעקגײ ן אי ן מײ ן גארט ן או ן ארײגלײג ן זי ך אי ן א גראב ן או ן אזו י איבערליג ן דאר ט ד י נאכט , פי ל מא ל אי ן רעג ן או ן אי ן קעלט , װײ ל ע ס אי ז שוי ן געװע ן םוכו ת צײט . צ ו זי ץ אי ן געט א הא ט געשמעק ט פשו ט מי ט טויט . אל ע מא ל פלעג ן זי ך ארײנכאפ ן ד י דײטש ע באנדיט ן או ן אויסשעכט ן עטלעכ ע ײדן . אי ן א געװיס ן טא ג זײנע ן געקומע ן ד י ס . ד . דײטש ן אי ן