היסטארישע נאטיצן 91 הא ט אלע ס איבערגעפירט. ״ דא ם אי ז געװע ן א באצאלונ ג פא ר דע ם גאנצ ן טאג . װע ן אי ך בי ן געקומע ן אהײם . ר׳א ב אי ך דער ־ פיל ט א ז אי ך הא ב אפגעפראר ן א 5 ו ס או ן בי ן פינ ף װאכ ן געלעג ן אי ן בעט . * * דע ם זומע ר 1917 אי ז אונדזע ר לאג ע געװאר ן ערגער . דע ר ריטמײםטע ר רא ם אי ז אװע ק או ן אוי ף זײ ן אר ט אי ז געקומע ן דע ר שטאב־װעטערינא ד פו ן פערד־לאזארעט . דע ר דא ־ זיקע ר הא ט איבערגעגעב ן ד י מאכ ט אי ן ד י הענ ט פו ן ד י קלע ־ נער ע דײטשן , װעלכ ע האב ן געטא ן װא ס ז ײ האב ן געװאלט . דע ר װאכמײסטע ר פו ן דאר ף אי ז געװע ן דע ר גאנצע ר מושל . ד י ײד ן אלײ ן האב ן אי ם אײנגעוװינ ט צ ו נעמע ן מתנו ת או ן דערמי ט זי ך אויםגעקויפ ט פו ן ארבעט . שפעטע ר הא ט ע ר שוי ן אלײ ן געפאדער ט מע ן זא ל אי ם געב ן פוטער ׳ אײע ר או ן קעז . או ן דע ם װא ס הא ט אי ם ניש ט געגעב ן הא ט ע ר שטאר ק פארפאלגט .
דע ר ״קולטור־טרעגער״ אי ז ארוי ם איבע ר דע ר װעל ט מיט ן געדאנק ׳ א ז דײטשלאנ ד אי ז איבע ר אלע ס או ן ער ׳ דע ר דײטש ׳ אי ז איבעראלעמען ׳ ובפרט , איבע ר דע ם //פארפלוכט ן ױדע״ . דע ר פארפלוכטע ר יוד ע אי ז טאק ע געװאר ן א שקלא ף צו ם /׳קולטור־טרעגער״ . ע ר הא ט געטא ן כ ל עבודת־פרך : געארבע ט אי ן װאל ד או ן אי ן פעלד . ײד ן האב ן פא ר ד י דײטש ן געבוי ט װעגן , שאםײען , געליט ן קעל ט או ן הונגע ר או ן געװאר ן אוים ־ געריסן . חדשי ם או ן יאר ן אי ז מע ן געװאר ן געפײניק ט װ י ד י שקלאפ ן ב ײ דע ר ארבע ט ! ממ ש װ י אי ן מצרי ם ! ד י דײטש ן האב ן געטריב ן צ ו זײע ר צװאנגס־ארבע ט ױנ ג או ן אלט , אפיל ו קלײנ ע קינדער. * װע ן מ׳פלעג ט קומע ן אפבעט ן ד י קינדער , ז ײ דארפ ן זי ך לערנען , הא ט מע ן באקומע ן פו ן ד י דײטש ן אז א מי ן ענטפע ר : /,הײנ ט אי ז קריגס־צײ ט ברויכ ט מע ן ני ט צ ו לער ־ נען. ״ או ן דע ר ,/קולטור־טרעגער ״ הא ט אונד ז מכב ד געװע ן מי ט ד י עפיטעטן : /,פארפלוכטע ר יודע״ , //פויל ע באנדע ״ או ן אזו י װײטער .
*דאַזיקע צוואַנגם־אָבערטאָן שקלאפערײַ; אַ שקלא־ פעױנאךערגער װי אין מצרים: צופייניקן קליינע קינדער מיט כל עבודת־פרך אין קעלט און אין רעגן — האָבן די דייטשן פראקטיצירט אין אלע אקופירטע ראיאנען, אפן פאר דער גאנצער וועלט. און דאם האָבן געטאן די ״גוטע דייטשן״ אין דער ערשטער וועלט־מלחמה ונהיינט קען מען זיך שוין פארשטעלן װ§ם די דייטשן האָבן אפגעטאן אונטער היטלער׳ן ו) אינטערעםאנט, אבער, איז דער דאזיקער פאקט: קיין איינער פון דער ציוויליזירטער און דעמאקראטישער וועלט האט נישט אויפגעהויבן זײן שטים אין פראטעםט קעגן דעד דייטשער טירעניי און בעסטיאלישער באהאנדלונג (אין דעד ערשטע וועלט־מלחמה) פון דער ציווילע באפעלקע־ רונג! —װי מיר הערן היינט פראטעםט קעגן דער ״שלעכטער באהאנדלונג״, װאס מען באגײט קעגן די ^ןדעמע דײטשן, נעבאך״. דאס לאזט אסך נאכצודענקען... — [די רעדאקציע] יג. דער שלדם־אפמאך איז גריס ק
װינטער, 1918, װען עס האבן זיך אנגעהויבן די שלום־ פארהאנדלונגען צווישן די דײטשן און די באלשעװיקעס אין בריסק, האבן מיר געהאפט, אז אט, אט, װעלן מיר באפרײט װערן פון דעם דײטש און פון די צרות. אבער אויסגעלאזט האט זיך מיט דעם: די באלשעװיקעס האבן צוגענומען זײער פראנט און געלאזן די דײטשן גײן פרײ װאו זײ װילן. די דײטשן זײנען גלײך ארײנגעדרונגען אין אוקראינע און האבן זיך גענומען אין געאײל ארויםצופירן פון רוםלאנד װאס עס לאזט זיך. ספעציעל האבן זײ געשלעפט געהילץ, באנוצנדיק די ציװילע מענטשן, אלם שקלא&ן, װעלכע האבן געארבעט אומזיסט, אין די ערגסטע באדינגונגען.
הגם די ערנסטע דײטשע דיסציפלין האט אביסל נאכ־ געלאזט פון דעם פאזיציאנס־געביט איז ביי אונדז געװארן אן עטאפ־געביט, און מיר קענען זיך אביסל פרײער באװעגן, — דאך פילן מיר, אז עס רוקט זיך אן אויף אונדז א נײע כמארע — דער הונגער! מיט דעם ארײנדרינגען פון די דײטשן טיף אין רוםלאנד, הויבן אן די אנטלאפענע פויערים צו קומען צוריק אין די דערפער. מיר דערװיסן זיך, אז אין רוםלאנד הערשט א גרויסער הונגער און מיט דעם אנקומען פון די פויערים הויבן מיר אויך אן צו פילן דעם הונגער. די דײטשן נעמען אוועק דאס לעצטע ביםל מילך פון אונזערע קינדער. זיי נעמען צו די אײער, די עופות, זיי רעקװיזירן אויך אפט די בהמ׳ות. ביסלעכװײז װערן די ײדישע פאמיליעס צוריקגעשיקט פון דארף אין שטאט, כדי צו מאכן פלאץ פאר די אנקומענדיקע פויערים. מיר קלײבן זיך צוריק ארוים פון דארף הארבאכע קײן דראהיטשין. יד. דײטשן פארלאזן דראהיטשין און ם׳קומען אוקראינער זומער, 1918, װערן די דײטשן סוף כל סוף באזיגט פון די פארײניקטע פעלקער, און זיי הויבן זיך אן צוריקציען פון רוסלאנד. דאם אפטרעטן פון די דײטשן איז צוגעגאנגען לאנגזאם און פלאנמעסיק. װאם זיי האבן געקענט ארויםפירן האבן זיי ארויסגעפירט און װאס ניט, האבן זיי פארקויפט. יעדע ר דײטש האט זיך געסטארעט צו מאכן װאס מער געלט פאר זיך.
אי ן פויל ן הא ט פילםודםק י שוי ן געהא ט ארגאניזיר ט זײנ ע לעגיאנען, װעלכ ע האב ן אפגעשניט ן דע ם צוריקטרי ט פו ן ד י דײטש ן דור ך פוילן, ד י דײטש ן האב ן דעריבע ר אלע ם געמוז ט עװאקואיר ן דור ך ליט ע קײ ן אסט־פרײסן. נא ך אײדע ר ד י דײטש ן האב ן געהא ט פארלאז ן אוקראינע או ן װײם־רוםלאנ ד האב ן ז ײ צוגעגרײ ט א ױרש, װא ם זא ל איבערנעמע ן זײע ר ממשלה. דא ס הא ט געזאל ט זײ ן א זעלבםט ־ שטענדיק ע אוקראינע. ע ס זײנע ן געװע ן צוגעגרײ ט אי ן יעדע ר שטא ט או ן שטעט ל אוקרײאיניש ע קאמיםארן, װעלכ ע האב ן