Chelmno

... דעפּאָרטאַציעס --- אונטער פארשידענע אויסריידן, זענען נעווען ,נאָרמאַלע" דערשיינונגען אין לאָרזשער נעטאשָ. עס האָט נעטליעט א פונק פון האָפענונג, אז רי מענטשן, וועלכע פאַר- לאָזן דאָס געטאָ, פאָרן אויף אַרבעט. אַפילו נאָכדעם, װוי דער רב סילמאַן האָט צו זיינעם א פריינד געשיקט א בריוול, פון וועלכן עס איז קלאָר געװאָרן, אַז אין דאָרף כעלמנאָ ברענגט מען אום מענטשן (כאָטש געציילטע האָבן ווענן דעם געװװוּסט), האָט מען זיך דאָך געקלאַמערט אין דעם: אפשר?

... כאָטש די דייטשן האָבן אַלעמען פארזיכערט, אז די דע- פּאָרטירטע פאָרן אין אַרבעטס-לאַגערן -- האָט מען זיי אָפּנע- פירט קיין כעלמנאָ -- צום אומברענגען.

... מאַרישין האָט אויך פארמאָנט אן איינענעם טעאַטערזאַל, װאָס איז נגענוצט געװאָרן ביי פארשיידענע געלעננהייטן פאר קינדער-פאָרשטעלונגען, געזאַנג, טענץ און ספּאָרט-פארמעס- טונגען, שפּעטער האָט ליידער דער זעלכער טעאַטערזאַל געדינט אלס טראַנזיט-דעפּאָרטיר-צענטער פאר די פארמשפּטע צו די נאַזדקאַמערן אין כעלמנאָ.. | אפילו א באַזונדערן פּאַליצייירעוויר האָט מאַרישין פאר- מאָנט. צוזאמען מיטן טעכנישן פּערסאָנאַל, מיט די לערער, ספּאָרט-אינסטרוקטאָרן, דערציער און נעהילף-דערציער זענען נעבן 1901 קינדער באשעפטיקט נעװען ארום 400 דערװואַקסענע. ...

... געריפרויען -- און זיי אַװעקגעפירט צו די כעלמנער גאַז- קאַמערן. | ס'איז שווער פאר מיר איצט צו שרייבן גלייבגילטיק דאָס-אַ טראַגישע קאַפּיטל. װער ס'האָט אין יענעם טאָג פון חודש אלול, זיך צונעזען די שרעק אין די אויגן פון יערן איינעם קינר באַזונדער --- זייער עלנדקייט, פאַרצוייפלונג און דעם מאוימדיקן וויײגעשריי צו די הימלען -- אז מ'האָט געקענט בלינד און פארטויבט ווערן פון צער און רחמנות. (אגב בין איך געווען די איינציקע דערציערין דעמאָלט װאָס מיט די קינ- דער צוזאַמען בין איך דורך ביבאָוון אויסגעקליבן געװאָרן אויף דער לינקער זייט. שפּעטער, דורך עפּעס א נס זיך אָפּגע- ראַטעװעט),

... א סוף צו דעם שולל-וועזן איז געקומען אין אָקטאָבער 1, ווען די שול-לאָקאַלן זענען רעקווירירט און פארװואַנדלט געװאָרן אין פּרימיטיווע וווינונגען פאר די 20,000 רייטשע, טשעכישע, עסטרייכישע יידן, וועלכע די דייטשן האָבן אריינ- געשיקט אין לאָדזשער געטאָ, בכדי פון דאָרט = 226 זיי צו די נאַזזאױטאָס אין כעלמנאָ, ...