Port Arthur Synagogue

... וויז׳ניצאי : בימים הנוראים , בראש השנה לפני התקיעות וביום כיפור לפני תפילת נעילה היו הם באים , לסירוגין , עם נכבדי העיר אל השול הישנה , משמיעים דברי כבושין ומוסר באזני המתפללים ומקריאים סדר התקיעות לתוקע בשופר . היו עוד : בית מדרש וכעשרה בתי כנסת , "קלויזן וקלייזלך" : צ׳ורטקובר קלויז , ויז׳ניצר ־ סטרוסובר , אוטינייר , איציק׳ס קלייזל , "פורט־ארתור " (בית כנסת שנבנה בתקופת המלחמה הרוסית־יאפאנית ודמה במקצת למבצר ) ועוד . היו גם מתנגדים , אלא שרישומם לא היה ניכר , ואילו "החופשיים " השתדלו לא לפגוע ברגשותיהם של הדתיים בפרהסיה . ...

... אחוץ דעם האבן יי קמכל המינים געדאוונט אץ שטאטישן בית המדרש, אין איציקס קלייזל, און אץ דער "פארט ארטור" שול. ...

ביים אויטברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה איז שלמה אוועק פון טקאלע, ווי א פליכטלינג. צוריקקומענדיק קיץ טקאלע נאך דער מלחמה, האט ער אוועקגעווארפן דאס מלמדות און זיך גענומען צו מטחר (געהאט א לעבנטמיטל געשעפט). די שטרענגקייט און פינקטלעכקייט האט ער נישט אויפגעגעבן: ער האט זי נאר איבערגעטראגן פון די תלמידים צו די מתפללים פון דער "פארט־ארטור שול", וואו ער האט רעגירט ביד רמה ווי פרעזידענט־"דיקטאטאר". איר וועט דאך פרעגן, ווי קומט א מקום קדוש זאל גאר הייטן "פארט־ארטור", דער נאמען אליץ שמעקן ראך מיט קאזארמע און מיט פאניע־גנב? עם איז געווען א מעשה דערביי: אזוי ווי דער מקום קדוש איז געשטעלט געווארן נאך א גרויסער שריפה, האט מען דאס געבויט פון בעטטן מאטעריאל, שטיין, ציגל און א בלעכענעם דאך, ממש א פעטטונג. טקאלער "פאליטיקער" וואט האבן נאכגעפאלגט דעם רוטיש־ יאפאנישן קריג און די שלאכט ביי פארט־ארטור, האבן דעם בנין, צוליב זיין מאסיווקייט, גערופן "פארט ארטור". דער נאמען איז שוץ געבליבן לדורות. דא דארף מען צוגיבן; שלמה איז אלץ ווערט געווען. ראשית האט ער געלט געגעבן דער ערשטער, ער איז אויך געווען בעל־תפילה, בעל־קורא, ראש השנה האט ער געבלאזן שופר און אלץ אן געצאלטם. א דאנק דעם האט די "פארט ארטור" שול געקענט עקזיטטירן, ווייל כמעט אלע מתפללים זענען געווען פץ נישט־ ...