Sonderkommando

וואט האבן זיך געמוזט מטפל זיין מיט די קרבנות סח די גאז־קאפערן און קרעמאטאריומ׳ם). די ארעסטאנטן וועלכע די ם. ם. האבן גע* צווונגען צו דער דאזיקער שרעקלעכער ארבעט, האבן על סי תג געלעבט נישט מער ווי דריי חדשים. יעדע דריי חדשים האבן די דייטשן סארניכטעט די מיטגלידער סח דער "זאנדערקאמאנדא", אח א צווייטע גרוסע האט סארגומען זייער ארט. *ץא סך "זאגדער* קאמאנדאם" איז קיין זכר נישט געבליבן, נישט קיח איח איינציקער לעבעדיקער עדות. זיי האבן געלעבט אח באזונדערע באראקן, נישם געקומען אין כאריתנג מיט קיינעם, געווען סולשטענדיק איזאלילגב כמעט אח אלע "זאנדערקאמאנדאס" האט געטליעס דער פונק פון ווידערשטאנד, אבער תמיד איז די דייטשן געלונגען צו ליקווידירן באצייטנם די בונטארן נאך איידער זייער פלאן אח תיף געווארן.

בעת ד י עקזעקוטחו ע פ ח ת סאליטיש ע גרוסן, וועלכ ע האב ן זי ך געגרייט צ ו א ן עווענטועלע ר אסענע ר מיליטעתשע ר אקציע, חא ט אלץ אפגעלייג ט דע ם סערמי ן ס ח אי ר אויטברחי, האב ן ד י יידיש ע גרופן אונטע ר ד ע ם איינדרו ק ס ח דע ר שרעקלעכע ד סאתיכטונגס ־ קאמסאגיע קעג ן ת ייד ו א ח אוישווי ץ געדרענג ט מ׳זא ל גליי ד אנהויב ן די אקציע, ניש ט קוקענדי ק דערוין * ווא ט ד י לייטונ ג ס ח דע ר גע * היימער ארגאניזאצי ע הא ט ניש ט מסבי ם געווען, חיי ל ז י הא ם גע * חאלטן ד י אקצי ע פא ר סריצייטיק. דא ד האב ן זי י געגעב ן א ׳שטיל ע הסכמה, א ז ד י ארבעטע ר פו ן ד ע ר "זאנדערקאמאנדא " זאל ן אוי ף זייער אייגענע ר האנ ס דורכסי ה א רעוואלוציאנער ע אקצח ג דפ ר טרשטטר פלא ן אי ז גפווט ן — אויפצורייס ן מי ם דינאמי ם אל פ פי ר קדטמאטאריטס אי ן בירקטנאו, ( אבט ר דט ר פלא ן אי ז אנטדטק ם גס * ...

שבת דעם 3 אקטאבער 1944 זענען די ם. ם. לייט געקומען נעמען די 300 מיטגלידער פון דער "זאנדערקאמאנדא", כדי זיי צו ליקווי־ דירן דורך גאז. פאר דער קרעמאטאריע־באדינונג איז דאס געווען א סיגנאל צום אויסשטאנד. די הייצערס פון דער קרעמאטאריע נומער 4 האבן מיט א האמער דערהרגעט דעם ס. ס. פירער און אונטטר־ געצונדען די קרעמאטאריע. דער פחו ו אויפצורייסן די קרעמאטא * ריע־איינריכטונג האט זיך איינגעגעבן נאד טיילווייז. גלייכצייטיק האבן די ארבעטער פון דער קרעמאטאריע נומער 1 אריינגעווארפן אין אויוון אדיין דעם דייטשן אויפזעער קאול, און דטרהרגעט 4 * ס. ס. לייט, פארווונדעט 15 אנדערע ס. ס., איבערגעשניטן די דראטן און אנטלאפן פון לאגער. באלד האבן די דייטשן געשיקט א גרעטערע ם. ם. אפטיילונג, וועלכע האט אויף א בלוסיקן אופן דערשטיקט דעם אויפשטאנד. נאכן אדפשטאנד האט די געסטאפא גענומען חוקר ודורש זיין, ווער ט׳האט די אויפשטענדע באזארגט מיט געווער, אמוגיציע און אויפריים־מאטעריאל. ס׳איז ווי געלונגען צו פאלן אויף די שפורן פון די 4 בענדינער מיידלמך, וועלכט האבן געארבעט אין דער פאבריק פון אויפרייס־שטאף "אוניאך, און פון דאר ...

בשבת, 3 באוקטובר 1944, באו קלגסי ס.ס. לקחת את 300 עובדי ה״זאנדער־קאמאנדא", כדי לחסלם, אולם הדבר לא עלה להם בנקל, כי בינתיים פרץ המרד. מסיקי תנורי־הגאזים מספר 4 המיתו את ראש ה0.0. והציתו את הקרמטוריום. הניסיון לפוצץ את המנגנון ויתר מכונות ההשמדה עלה בחלקו בלבד. כן השליכו עובדי הכבשן מספר 1 לתוך התנור את המשגיח הגרמני קאול, והרגו 4 סרדיוטים, פצעו רבים מהם, ניתקו את החוטים ונמלטו מהמחנה. ...

מרד גלוי, כפי שתוכנן על־ידי המחתרת במחנה לא פרץ אמנם, משום שהמאורעות התרחשו במהירות בזק, לא היתה היכולת בידי אנשי המחתרת לבצע את תכניתם. את מקרי המרד הבודדים שאירעו באושוויץ ביצעו אנשי ה״זאנדער־קאמאנדא", האסירים האומללים שאנוסים היו לטפל בקרבנותיהם של תאי־הגאזים. האסירים האלה שנלקחו לעבודת הכפייה הנוראה הזאת, עסקו בה שלושה חדשים בלבד, כי הם הומתו אחר כך לשם טשטוש כל עקבות של עדות, ובמקומם באו אחרים, וחוזר חלילה. מבודדים היו וכלואים ונמנע מהם לבוא במגע עם איש מבחוץ. בכל יחידות ה״זאנדער־ קאמאנדא" יק רצון המרד ולהט נקם, אולם הגרמנים הקדימום תמיד ו״סילקום" קודם שפתחו בפעולה כלשהי. ...

... דער, או ן 2800 ארגאניזירט ט ארטסמאנטן, דט ר גרטסטט ר טיי ל 9ו ן זיי יידן. איי ן גרופ ט אי ז באשטאנט ן פו ן 900 יידן. אבט ר צ ו א ן אלגטמיינטם אויפשטאנד לוי ט ד י אנגטצייכטנט ט פלטנט ר פו ן דפ ם אויספיר־קאמיטטט פו ן ד י גטהיימ ט ארגאניזאציטס, אי ז אי ן אוישווי ץ נישט געקומטן. וויי ל ד י גטשטטניש ן האב ן זי ן אזו י בחפזונדי ק א9 ־ גטשפילט, א ז ניש ט ד י תליינים, או ן ניש ט זייטר ט קרבנוו ב האב ן גטהאט ד י מטגלטכקיי ט אויסצופירן ד י צוגטטראכט ט פלטנטר; ד י עטלטכט קליינ ט אויפברויז־אויסברוכ ן ווא ס זטנט ן פארגטקומט ן אי ן אוישוויץ, זטנט ן גטקומט ן פו ן דט ר ,"זאנדטרקאמאנדא ' ("זאנדער * קאמאנדא״ — נאמע ן פ ח דע ר גרופ ע אומגליקלעכ ע ארעסטאנטען ,