Gestapo

סוף 1939 האב ן די דייטשן ארויפגעלייגט אויף דער קהל א קאנטראיבוציע פון 5 קילא גאלד און 20 קילא זילבער; און ווען די קאנטראיבוציע ווערט נישט באלד צוגעשטעלט — ארעסטירט די געסטאפא 120 יידן, און זיי ווערן אזוי לאנג געשלאגן און געפייניקט, ביז דער יודנראט שטעלט צו די געפאדערטע קאנטראיבוציע. עם האט געדויערט א געוויסע צייט ביז דער יודנראט האט זיך סטאביליזירט, נישט יעדער האט געוואלט און געקענט מיטארבעטן מיט די דייטשן. אין אנהויב טוישן זיך טאקע די יודנראט־מיטגלידער, ביז עם געלינגט מאניעק מערינען, דעם פרעזע פון דער צענטראלע פון אלע ית־נ־ראטן אין זאגלעמביע, צו נאמינירן דעם; ה׳ חיים מאלטשאצקי (אליין נישט געווען קיין בענדינער) אלם פרעזעס פון בענדינער יודנראט, וואס האט פולשטענדיק מיטגעארבעט מיט די דייטשן. ...

האבן אזוי לאנג געגראגן אונטער אים ביז ער איז אין יאנואר1944 ארעסטירט געווארן דורך געסטאפא— און געווארן אויפגעהאנגען. ...

... דעם 8־טן אוגוסט 1942 האט דער פארזיצער פון דעם יודנ־ ראט ה׳ מאלטשאדזקי גערופן די נכבדי העיר מיט די רבנים לעווין און גרויסמאן אויף א פארזאמלונג, אויף וועלכער ער האט געהאלטן א. פייערדיקע רעדע וועגן ראטעווען די בענדינער יידן. צווישן אןי דערן האט ער געמאלדן, אז אזוי ווי די געסטאפא האט־באפוילן מאכן א ציילונג פון דער באפעלקערונג, דעריבער בעט ער די פאר־ זאמעלטע אז זיי זאלן העלפן פירן א אגיטאציע, אז ז* לידישע באפעלקערונג זאל זיך צושטעלן, און קיינער זאל אין דעם טאג פון דער ציילונג נישט בלייבן אין שטוב׳ נאר זיך געפינען אויף די אנגעצייכנטע פונקטן. דעם 10־טן מאי רופט מאלטשאדזקי א פאר־ זאמלונג פון אלע אנגעשטעלטע, בעאמטע פון דער קהלה, און ער פא־ דערט זיי זיך שטעלן מיט זייערע פאמיליעס אויף די אנגעצייכנטע ...

א טייל פון זיי איז דורבן יודנראט געווארן באפרייט. און היות ווי דער קאנטיגענט לויט די פאדערונגען פון געסטאפא איז נישט געווען פול, האט דער יודנראט ארויסגענומען אלע אלטע פון זקנים־ הויז, ווי אויד אלע משוגעים און דעפעקטיווע מענטשן. טויזנט צוויי הונדערט יידן זענען דאן פארשיקט געווארן קיין אושוויץ. עם זענען נאכנישט פארטריקנט געווארן די לעצטע טרערן פון די פארשיקטע, און ווידער קומט דער יודנראט מיט נייע פאדערונגען— נייע קרבנות— און ער בארוהיקט גלייכצייטיק: יעצט וועט שוין זיין שטיל, עס וועט די בענדינער יידן גארנישט געשען. אלע ארבעטן דאך, און די דייטשן האבן אנערקענט די וויכטיקייט פץ די שאפן און פון דער פראדוקציע וואם זיי געבן ארוים. נאר איין קלייניקייט— זיי פארלאנגען, אז די יוגנט זאל גיין אין די ארבעטם־לאגערן.

... צומארגנס דעם 13־טן, האט די געסטאפא באפרייט נאך א טייל, ...

... אזוי האט די געסטאפא אפגעדינט די וועלכע האבן איר אזוי טריי געדינט. עם איז געווארן קלאר, אז אויך די דייטשן נויטיקן זיך שוין נישט אין זייערע נאענטסטע יידישע מיטארבעטער — א סימן אז מיר שטייען פאר די לעצטע טעג...

... ייט געקומען נעמען די 300 מיטגלידער פון דער "זאנדערקאמאנדא", כדי זיי צו ליקווי־ דירן דורך גאז. פאר דער קרעמאטאריע־באדינונג איז דאס געווען א סיגנאל צום אויסשטאנד. די הייצערס פון דער קרעמאטאריע נומער 4 האבן מיט א האמער דערהרגעט דעם ס. ס. פירער און אונטטר־ געצונדען די קרעמאטאריע. דער פחו ו אויפצורייסן די קרעמאטא * ריע־איינריכטונג האט זיך איינגעגעבן נאד טיילווייז. גלייכצייטיק האבן די ארבעטער פון דער קרעמאטאריע נומער 1 אריינגעווארפן אין אויוון אדיין דעם דייטשן אויפזעער קאול, און דטרהרגעט 4 * ס. ס. לייט, פארווונדעט 15 אנדערע ס. ס., איבערגעשניטן די דראטן און אנטלאפן פון לאגער. באלד האבן די דייטשן געשיקט א גרעטערע ם. ם. אפטיילונג, וועלכע האט אויף א בלוסיקן אופן דערשטיקט דעם אויפשטאנד. נאכן אדפשטאנד האט די געסטאפא גענומען חוקר ודורש זיין, ווער ט׳האט די אויפשטענדע באזארגט מיט געווער, אמוגיציע און אויפריים־מאטעריאל. ס׳איז ווי געלונגען צו פאלן אויף די שפורן פון די 4 בענדינער מיידלמך, וועלכט האבן געארבעט אין דער פאבריק פון אויפרייס־שטאף "אוניאך, און פון דארט האבן זיי יעדן טאג ארויסגעגנבט דינאמיט און ע ם איבערמנפירט אין די פאלדן פון די קליידער אין לאגטר, אין די הענט פון דער געהיימטר

... די בעסטע זין פח דער באוועגונג פאלן אדיין אין די הענט פון געסטאפא את קומען אום. דער העלדישער צבי דונטקי, וואס האט געזאלט צחאמען מיט נאך צוויי חברים אויספירן אן אטענטאט אויף מאניעק מערין, ווערט דערשאסן נאך שרעקליכע פייניקונגען. ...

בשנת 1941 השתדל וחסידי אלכסנדר בארץ ישראל לקבל סרטיפיקט בשביל הרב שיוכל לעלות לארץ והגיעו להסכם עם הגסטאפו שתמורת כסף רב יינתן לצאת לאיטליה לרבי דנציגר, אשתו ובן אחד, אך הרבי לא הסכים. הוא אמר: "בעת צרה כזו רוצים אתם שאשאיר את כלל ישראל ואציל את נפשי בלבד? לא. בתוך עמי אנכי יושב ויחד עם עמי אמסור את נפשי להורג". ואמנם, הוא נרצח יחד עם חסידיו בטראבלינקה. יהי זכרו ברוך. ...

... ושוב, כעבור שבועיים, עוררו אותנו אנשי הגסטאפו בשעה אחודעשרה בלילה. הם בחרו בחמישה־עשר יהודים — ובכללם אברהם זילברשטיין ובני מנחם — והובילו אותם עמם. בטוחים היינו שירצחום נפש. אולם לתמהוננו הרב חזרו כולם לאחר שעה וסיפרו, שפלוגת הגסטאפו מאושביאנצ׳ים הובילה אותם לשדות, למקומות בהם נקברו יהודים. איש הגסטאפו הוציא שעונו מכיסו ואמר אליהם: — "ברשותכם רבע שעה לפתיחת הקברים והטענת הגוויות על אוטדהמשא. אם תאחרו אירה בכם כמו בכלבים, ובאוטו זה עצמו יוסעו עצמותיכם". מחזה של זוועה נתגלו לעיניהם. באצבעות ידיהם אספו את שרידי הגוויות שהיו כבר במצב של התפוררות• גם למחרת היום, ובימים הבאים נאלצו לעסוק במלאכה ...

למרות שה״דרכיה" היתד. בפי כל אחד ואחד, לא ידענו ולא כלום עליה. כשפלשו הגרמנים לפולין הודיעו במודעות, שכל אזרחי חח חייבים להתייצב אצל השלטונות ויישלחו למחנות מיוחדים כשבויי מלחמה. ברוב המקרים לא התחשבה הגסטפו ביהודים אזרחי מדינות זרות, אבל היו והיו מקומות שהגרמנים לא עשו הבדל בין אזרחיחח יהודים ולא־יהודים, התחילו יהודים לבקש אצל קרובים אמריקאים בחח לארץ תעודות, או אישור קונסולרי, המאשר את אזרחותם. ...

... כשהתחילו הדבורים על אפשרויות הצלה באמצעות כל מיני תעודות׳ פנתה שוב ליודנראט ושם הפנו אותה ללוינשטיין, שריכז בידו כל הענינים הקשורים במשטרה הגרמנית. רצה הגורל׳ שבזמן שהותה אצל לוינשטיין, ביקר ביודנראט מנהל "המחלקה היהודית" בגיסטאפו, הרוצח דרייאר. כרגיל קמה בהלה בין מנהלי היודנראט. ...

... בינתיים — לאחר מאמצים מרובים — עלה בידי מרין לגלות את מקום ההקטוגרף בסוסנוביץ בעלית־גג, מקום שם גר דונסקי. מרין ציווה לאסרו, אך הבחור הצליח להימלט ולהסתתר. אז פקד מרין לאסור מספר גדול של חבריו ודרש מהם להסגירו. לאחר שגם לחץ זה עלה בתוהו, ציווה לאסור את אמו ואחותו ולכלאן בבנין בית־היתומים בבנדין. מרין לא טמן ידו בצלחת וציווה על השוטרים היהודים לגלות בכל מחיר את מקום מחבואו. בתחילת פברואר 1943, הוקף ביתו של הלש אנצר, בו הסתתר צבי דונסקי, על־ידי אנשי המשטרה היהודית ותפסוהו ביחד עם ליפא ק מינץ. זמן מה לפני כן נאסרו על־ידי היודנראט בבנדין שני בחורים צעירים: בובק גרוברד (נכדו של הרב גרוברד) וזכ - רי ש, שנחשדו בפעולה מהפכנית. כולם הוסגרו לידי הגסטאפו, עונו והוכו עד זוב דם. ביחוד עינו את דונסקי, תלוהו ברגליו והיכוהו באכזריות טרופה. תבעו ממנו שיסגיר את עוזריו להוצאת העלון. אך הוא לא נכנע. אחר כך גורשו ׳ארבעתם למיסלוביץ, לבית־הסוהר הפוליטי. צבי הצליח להבריח מכתב מבית הסוהר, בו הודיע, שמרין חתם על פרוטוכול לגסטפו, לפיו הם נאשמים בפעולה קומוניסטית, ודרש מהחברים להמשיך במאבק נגד הגרמנים, ...

אין אנו יודעים איך נפלו חברי גורדוניה בחווה. הבונקר שלהם היה מזווזץ לעיר, ולא שרד בחיים אף ע?ג בחורים אמיצי־לב היו וגם נשק היה ברשותם. לפי התוהו ובוהו במקום ניכר היה שנלחמו ונפלו במקום זה. החברים מהקבוץ, שבעה במספר, שהיו בבונקר עם פרומקה פלוטניצקה 'האמיצה, נפלו עם הנשק בידם. טרם נפילתם הספיקו הם להרוג שני קציני גסטאפו, שהתקרבו לבונקר. ...

... בשבוע האחרון לפני הגירוש נסעה אינה לוארשה. הוטלו עליה משימות חשובות: להביא אקדחים ורימונים; לשלוח חברים לפלוגות הפארטיזאנים במידלינקי ליד קראקוב. בוארשה קיימו חברינו קשר עמהן, ואינה צריכה היתה לסיים את המשא־ומתן. בדרך נתפסה, שכן נתגלה, כי תעודותיה האריות מזויפות. הצליחה לברוח, באה לקמיונקה בזמן של אקציה ולא היה לה מקום להיכנס. נתפסה שנית ונמלטה שוב. רעבה ועייפה באה לזאוויארצ׳ה שעוד ישבו בה יהודים, וסרה אל חברה שלנו. שכבה לנוח, והנה באו שוטרים, אסרוה בכוח ומסרוה לידי הגסטאפו, שהוציאוה להורג. ...

... התחלנו מארגנים את ההגנה. מן הנמנע היה להשיג נשק בזגלמביה, החלטנו, איפוא, להתקשר עם חברינו בוארשה. לשם כך נשלחה לשם אדזיה פסחזון. לאחר כמה ימים חזרה בלווית חברה אחרת — אסטריד (היא זושה מילר) ועמהן אקדחים ורימונים; הן הגיעו לצ׳אנסטוכוב, ובתחנת הרכבת נעצרו על ידי איש־הגסטאפו. אסטריד התחמקה והגיעה לבגדין. אדזיה נאסרה ובידיה שלושה אקדחים ורימונים. עונתה באכזריות כדי שתגלה, ממי קיבלה את הנשק ואל מי היא מובילה אותו. לא גילתה דבר — ונורתה. ...

כדי שלא נברח כולנו בידינו זה אל זה, וכך ישבנו לילה תמים צפופים, וארבעה גרמנים עומדים מולנו ורוביהם מכוונים אלינו. בבוקר הוציאו שלושה בחורים לשדה. הובלנו כיבדת דרך ושם ראינו את צבי שכב אפרקדן כאילו היה ישן. ד,לויטננט ציוונו לקחתו. כשד,רימונו אותו, לא יכולנו לשאתו: גופו מרוסק היה וניטלטל לכאן ולכאן. פניו היו נקובות ככברה. הבאנו אותו לעגלה, שבה היד, מוטל הרוג שני, ובקמיונקה קברנום. כעבור 18 יום, ב־11 בלילה, באו אנשי גסטאפו במכונית־משא, הוציאו את כל הגברים שבמחנה, ציוו להעלות את כל המתים מקבריהם, טענו אותם על האוטו והובילום לאושוויץ, לשרפם, כדי שלא יישאר זכר לרציחותיהם. ...

שמענו צעדי אנשים קרבים לבונקר, מסלקים את הפחמים מן הפתח ופותחים את הכניסה. יהודי יורד ואומר לנו: משטרה גרמנית באה ועלינו לעלות מיד. הרש ל שפרינגאר (חניך "פרייהייט" מן הדמויות הבולטות במחתרת בזגלמביה. ממארגני הבריחה לסלו־ באקיה. ממקימי הארגון היהודי הלוחם בבנדין וחבר מפקדתו) מחלק מהר את הכסף שברשותנו. היו לנו 3 אקדחים, ולפי ההחלטה היה עלינו להתגונן, ברגע שיתגלה הבונקר. הרש ל טען, כי אין זאת אלא שב א ה ם (פקיד בשו פ ש ל ר א ם נ א ר) הסגירנו. התחלנו לעלות, חוץ מחבר וחברה שהסתתרו מתחת לערסלים. הגרמנים עמדו ואקדחיהם שלופים. גילוי הכסף הרתיחם ממש. הם הוסיפו לחפש ומצאו את האקדחים. הם ציוו לשכב בפישוט איברים ולא להרים ראש. ראינו, כי קרוב קצנו. לאחר כמה רגעים החליטו להסגירנו לידי הגסטאפו. הגרמנים הוציאו שתי בחורות, שחשדו בהן, כי האקדחים שייכים להן ודרשו מהן לגלות למי הם שייכים. חן לא אמרו כלום. ד,יכו אותן ופצעו ן עד שקש ה היה להכירן. הן לא יכלו לשבת ולא לשכב. ...

... אולםמהשלאעלהבידימוניאקמאטרוזהצליחהלעשותלאחרחדשיםאחדים—הגאסטפו. זו, הגאסטאפו, שמהכפיהעלועד־הקהילהונתנהלו את החשיבותהנכונה, חשיבו ת"מלכותית" מכריעהכל־כך, שמוניאק עצמולא ראהכזאתאפילו בחלומו. ...

... לאחר חצי שעה ישבה הפרנסת של היהודים, פליציה שווארץ, בחדרו של ראש הגאסטאפו, מחלקת יוט, והרצתה לפניו במנוחה את מצב־הדברים כהווייתו. ...

... ובכן, התיישבו דברי הציבור היהודי הגדול שבמטרופול — מוניאק מאטרוז ופליציה שווארץ, בלשכת־הסופרים של הגאסטאפו, מחלקה יוט, לפני ראשה ומנהיגה אלפרד דרייאר. ...

ביאנקה, בת הבכירה של הדודה ליזה, אף היא באה במרוצה וניצבת לפני סאניה כאילו בידיים ריקות. ביאנקה היה לה מכר גרמני, מנהל של "בית־פקידות הנאמנות". היא רצה אליו כבר בהשכמת הבוקר. הלז הבטיח לה לעשות את הכל. ואמנם הלך להשתדל בבית־הפקידות של המשטרה, אלא שחזר משם בלא־ כלום: לצערו נמצא העניוז הזה בידיה של הגאסטאפו, ושם אינו יכול להועיל. אילו נמצא העניין ברשות המשטרה, או במשרדים אחרים, היה יכול להשיב את הדבר, אבל בגאסטאפו אינו יכול לעשות כלום. אמרו לו שהמנהל של ועד־הקהילה יש לאל ידו להושיע. אכן, הדבר תמוד. מאד... ...

... באולם שלטה דממה ויראודהכבוד . המנהל מדבר : "נצטוויתי להמציא תוך 24 שעות לגאסטאפו חמישה קילו זהב . הסכנה גדולה אתם יודעים ומכירים אותה, כמוני . מטרה קדושה אחת לפנינו : להציל את חיינו מן האש הבוערת סביבינו, אנו נמצאים בסוגר ...

... נג אויפגעפאדערט דורך יודנראט אפצוגעבן דעם גאלד און זילבער. דער יודנראט פירט די אקציע, און מערין גיט אויף אן עפנטלעכער זיצונג פון דער צענטראלע א ביישפיל, און גיט אוועק זיין גאלדענעם ציגארען־ טאש, זייגער און רינגעל; און ייִדן האבן נישט קיין ברירה. אפשר וועט עס טאקע העלפן, אזוי ווי דער יודנראט מיינט. צענדליקער קאסטנס מיט זילבערנע לייכטער, קאנדילאברעם, בשמים־ביקסלעך, חנוכה־לייכטער, א. ז. וו. האט דער יודנראט אפגעליפערט דער געם' טאפא. אין א קורצער צייט נאד דער אקציע, איז מערין געפאן בא' גלייטן א גרופע ייִדן, וועלכע די דייטשן האבן מכלומרשט געזאלט איבערפירן אין "אולאג" פאר אויסלענדע; און ווען ער איז באלד נישט צוריקגעקומען, האט די פרוי פאני טשארנא, — זיין טעק־ רעטארין, טעלעפאנירט אין קאטאוויץ, אין געטטאפא, האט מען אויך זי און דעם סעקרעטאר ד״ר לעווענשטיין געהייטן קומען גלייך קיין קאטאוויץ אויף א באראטונג. עס האט קיינעם נישט געקעגט איינפאלן. אז דווקא די וואס האבן אזוי געטריי געדינט דער געטטא־ ...