Zawiercie

... סאסנאוויץ, זאוויערטשע און אומגעגנט איז גארנישט צו בע־ שרייבן, בעת מען האט דערהערט, אז ביילים איז פריי, איבעראל האט מען געהערט מזל טוב, מזל טוב. די באוועגונג אויף די גאסן איז געווען א שטארקע ביז 2 ביינאכט".

מיר, ציוניסטן, האבן דאַן אנגעפירט מיט דער גאנצער וואל־אגיטאציע צו סיים. איך פלעג דאו פארן מיטן ד״ר וויינציהער אין די שטעט און שטעטלעך פון גאנצן קרייז סאסנאוויץ, דאמבראווע, זאוויערטשע, זשארקי, און רעדן צו די יידישע מאסן אין די בתי־מדרשים אין שולן. וויינציהער פלעגט רעדן פויליש. אפט אויף די רייזעס פלעגט ער זאגן צו מיר: .הלואי וואלט איך געקענט רעדן צו מיינע יידן אויף דער שפראך וואס איר רעדט צי זיי״. — זיינע פוילישע רעדעס האבן אבער שטענדיק דערווארעמט די יידישע צוהערער, אלע האבן געפילט אז ער רעדט צו זיי א גרויסער ווארעמער ייד. אין סיים איז וויינציהער, הגם נישט קיין ציוניסט, גלייך אריינגעטרעטן אין נאציאנאלן ראט פון דער ציוניסטישער גרופע׳ און מיטגעמאכט אלע אירע קאמפן קעגן דער פוילישע רעגירונג און סארטיידיקט יידישע רעכט. ...

... * עקומע ן קי ץ בעבדי ן פו ן זאוויערטש ע פא ר דע ר ערשטע ר וועלט מלחמה, 1* או ן אי ז באל ד געוואר ן געזעלשאפטלע ך אקטיוו. היו ת וו י פאליטיש ע טעטיקייט אי ז אי ן יענ ע יאר ן געווע ן פארבאטן, הא ט זי ך דא ס געזעלשאפט - לעכע לעב ן קאנצעגטריר ט אי ן דע ם קולטור־פארי ץ "הזמיר", ווא ס הא ט אוי ף ...

... ם לאגער אין ניסקא, נויטיק געווען דער שטח פאר אן אנדער צוועק, דעריבער אנטקעגן געקומען דער בקשה וועגן באפרייען די יידו פץ לאגער. עם האט אים צוגעשפילס דאם גליק איןא סך פאלן. דאך האלט מען, אז צוליב עמיגראציע גרייט צו טאן אלץ און נישט אפשטעלן זיד פאר גארנישט. באמיט זיך לעצטנם וועגןא באפולמעכטיקונג פץ די ווארשעווער עסקנים מסתמא נויטיק אים צוליב די דייטשע יידן וועלכע פרעגן: "מה שמד". לעצטנם זיד קאמפראמיטירט צוליב דעם צוזאג וועגן צוואב־ ציק טויזנט סערטיפיקאטן און פון דעם זיד אויסגעלאזט בוידעם. דאם האט שטארק אפגעשוואכט זיין פאזיציע, דאך אים געלונגען אפצוהאלטן אויף עטלעכע חדשים דעם גירוש־שלעזיע. איצט דעם 26 אפריל דארף דאך פארקומעןא גירוש פץ ריבניק, אדערבערג, און אנדערע שטעט פץ מזרח קיץ סוכא, טשעבינא, זאוויערצע. טויזענטער ייח דארפן פארלאזן זייערע היימען. מלד מ. וויל איצט

... בנו ר' אלתר נולד בלילוב בשנת תר״ז, בן יחיד להוריו. הוא ירש חסידים מאביו וגם מסבו מלילוב. והיו לו בתי־חסידים (קלויזים) בערים ועיירות: בנדין, סוסנוביץ, טשאלאדז / זאבירצ׳ה, צ׳נסטחוב, דומברובה, אלקוש, מיאחוב, חשניצח, וודיסלב, שצ׳יקוצ׳ין, ז׳רנובצה, סלאבקוב, פילץ, סנדישוב, קאלץ, וארשה, לודז׳ ועוד. יש בוולברום בבית מורשת אביו הצדיק, ובו בית־מדרש גדול ועזרת־נשים. נשא אשה מבני משפחתו, הרבנית שרה שהיתה מנכדי ר׳ דוד הצדיק מלילוב. וכן בא בקשרי חיתון עם גדולי הצדיקים בדורו.

... בשבוע האחרון לפני הגירוש נסעה אינה לוארשה. הוטלו עליה משימות חשובות: להביא אקדחים ורימונים; לשלוח חברים לפלוגות הפארטיזאנים במידלינקי ליד קראקוב. בוארשה קיימו חברינו קשר עמהן, ואינה צריכה היתה לסיים את המשא־ומתן. בדרך נתפסה, שכן נתגלה, כי תעודותיה האריות מזויפות. הצליחה לברוח, באה לקמיונקה בזמן של אקציה ולא היה לה מקום להיכנס. נתפסה שנית ונמלטה שוב. רעבה ועייפה באה לזאוויארצ׳ה שעוד ישבו בה יהודים, וסרה אל חברה שלנו. שכבה לנוח, והנה באו שוטרים, אסרוה בכוח ומסרוה לידי הגסטאפו, שהוציאוה להורג. ...