Dąbrowa coal mines

די שטאט בענדי ן ליגט צווישן צוויי וויכטיקע אינדוסטריעצעבטערן, וועלכע האבן באווירקט און באאיינפלוסט דעם גאנצן פוילישן ווירטשאפטלעכן לעבן ; פון איין זייט די דאמבראווער קוילנגרובן און פון דער צווייטער זייט — די סאסנאוויצער און אויבערשלעזישע קוילן און אייזן הוטעם . יידישע ארבעטער זענען נישט צוגעלאזט געווארן אין די קוילן און אייזן־הוטעס, דאקעגן זענען געוויסע פאכן, ווי צ. ב. סטאליער, בלעכער, מאלער אפילו אין די גרובן געווען בלויז יידן, ווייל דער בענדזשינער יידישער האנטווערקער האט געהאט א גוטן נאמען אלם קוואליפיצירטער פאכמאן. אויך די צושטעלער פון די פארשידענע סחורות אין די גרובן זענען געווען אויסשליסלעך יידן. אזוי האבן יידן צוגעשטעלט אויך האלץ אין גרויסע קוואנטומס, וואס די גרובן האבן פארברויכט. ...

א באזונדערער וועלט איז געווען די געשלאסענע "גורקע", ווו מ׳האט געמוזט צאלן איינטריטס־געלד. דארט האט זיך געפונען דער היסטארישער שלאָס מיט א הויכן רונדן טורעם — געשטיצט דורך דריי דיקע מויערן. און וועמען עס געלינגט זיך ארויפצובאקומען אויף דעם דריטן מויער, האט פאר זיך דעם גאנצן פייזאַש פון דער שטאט, די צוויי בריקן איבער דער פשעמשא און די וואסער־מיל, ווו דאס וואסער האט זיך געריטן און געבייזערט, דא האט מען געזען ווי די פשעמשא שלענגעלט זיך צווישן די גרינע פעלדער, ביז די דאמבראווע קוילן־גרובן. אין דעם טייל בארג פלעגן קומען גאנץ אנדערע מענטשן! דא איז געווען שטיל רוהיק; דא פלעגט מען זיצן אויף די בענק און לייענען א בוך. דא פלעגט א בחור, אין געהיים פאר די עלטערן — זיך לערנען און גרייטן צום עקזאמען. מיט איין ווארט — די אפענע און די פארמאכטע "גורקע" זענען געווען דאס וויגעלע פון דער בענדינער יוגנט — א יוגנט אוניווער* זיטעט, ווו זי^האט זיך דערצויגן, געלערנט דענקען און געחלומ׳ט וועגן דער צוקונפט.