Khalozhin

געװיזן צו זײן א גרויסער ירא שמים. אז ער איז געװארן עלטער, האט ער חתונה מיט א מײדל פון פינסק און באזעצט זיך אויפשטענדיק אין דארף כאלאזשין, 17 קילאמעטע ר פון פינסק, — פון דענען שטאמט דאס זײן נאמען ״כאלא ־ זשינער״. ער עפנט דארט א קוזשניע און פארנעמט זיך מיט שמידערײ. גלײכצײטיק דינגט ער זיך א רבי׳ן, מיט װעמען ער לערנט אין דער לײדיקער צײט. אויסער ידעם פאס ט ער גאנץ אפט, גײט טבילה א&יל ו װינטער אין טײך, נעמט אויף יעדן אורח וואס גײט פאריבער זײן שטוב, יאא״װ. ...

... צװישן די אונצייליקע לענגענדעם װועט אמאל אױף פאר־ נעמען א באזונדערן פלאץ די געשיכטע פון דעם אײנפאכן אבער פאפולערן דארפישן צדיק׳ באװוסט א.נ. ״דער כאלא־ זשינער שמיד״. ר׳ אליהו מרדכי לעװ״נאװיץ האט זײן ױגנט אדורכגעמאכט אין גרויס ארעמקײט און דחקות. ער האט געדארפט ארבעטן שװער און ביטער אין זיץ קוזשניע אין כאלאזשין כדי צו שפײזן זיץ פרױ און קינדער• צו אלעמען איז אים פלוצלונג גאר יױנג אפגעשטאףבן זיץ פריזי און ער האט געמוזט אױך זײן א מוטער צו זײנע קלײנע קינדער. אין קורצן נאכדעם האט ער חתונה געהאט צום צװייטן מאל. און דא הײבט זיך אן דאם עול לגדולה זיץ פון דעם כאלאזשינער שמיד. ...

... צופיל באגײםטערט. דערפאר אבער, װען ער האט שוי אין א גוטער שעה תנאים געשריבן און טעלעגרעם געבראכן, איז אלטער גאר אן אנדער מענטש געװארן. און קומענדיק נאך די תנאים פון כאלאזשין צוריק קײן הארבאכע איז ער געװען פול מיט באגײםטערונג און מיט אזױ פיל שבחים פאר אלץ און אלעמען אז פאר װאכן לאנג האט ער געהאט צו דער־ צײלן פון אלעס וואסעם איז אים אויסגעקומען צו זען און צו הערן בײ׳ם צדיק אין הויז. איבערהויפט האט דער חתן־ בחור געהאלטן אין אײן דערצײלן פאר אלע ייִדישע שכנים זועגן די נסים ונפלאות, וואסעם זײנען פארגעקומען אין הויז פון דעם כאלאזשינער צדיק אין דער נאכט פון די תנאים. ...

... נא ך דע ר חתונר, הא ט זי ך מײ ן זײד ע באזעצ ט אי ן דאר ף כאלאזשין, װ ו ע ר הא ט זי ך פארנומע ן מי ט שמידערײ. יער ן ער ב רא ש חור ש פלעג ט ע ר גײ ן צופו ס קײ ן פינם ק (א מהל ך פו ן 17 מײל) או ן אי ז געװע ן א ן אפטע ר ארײנגײע ר ב ײ ר ׳ רוד׳לע ן או ן אלעז ר משה׳ן, זצ״ל.

... כן׳ א ײד׳ האט געגעבן א פאטש אײנעם פון זײדענס זין׳ און ער איז פון דעם פאטש געשטארבן. דער זײדע האט זיך ארויםגערעדט: ״אביטערן סוף זאל ער האבן פאר מײן זון״... און עס האט לאנג נישט גענומען און דער ײד איז אראפ פון זינען און אנגעהויבן בילן װי א הונט. אויך די קינדער האבן אנגעהויבן בײ אים׳ ל״ע, אויסצושטארבן. נאר אײן טאכטער איז פארבליבן פון זײן פאמיליע. מיט יארן שפעטער, װען דער זײדע איז שױן געװען אין דראהיטשין׳ זאגט ער׳ אײנ־ מאל אין א פרי־מארגן, צו דער באבען: ״הײנט װעסטו אויס־ טײלן עטלעכע זלאטעם מער׳ װי תמיד׳ אויף נדבות; מחמת די טאכטער פון יענעם און יענעם ײד, װאם װאנדערט ארום איבער דער װעלט װעט הײנט דא זיץ. און כך הוה. עס האט זיך געעפנט די טיר און עס איז ארײנגעקומען אן ארעמע פױו י און זיך פארגעשטעלט, אז זי שטאמט פון כאלאזשין... די באבע האט שוין אלץ פארשטאנען...

... אין דער צײט װען ר׳ אליהו מרדכי דער כאלאזשעער האט גענומען מפורםם זוערן אין זײן סביכה, האבן די רײזנדיק־ דיקע קײן םלאנים, צזר׳ מרדכי׳לן, אנגעהויבן פארשיפרייטן ידיעות פון דעם נײעם גוטן ייד. װען ר׳ מרדכי׳לע האט זיך דערפזן דערזװםט, האט ער אנגעהויבן אפשיקן אםאך פון די בעלי־בקשה צום כאלאזשינער... ...

געװען איז עס ערב יום כפור תרע״ה ווען דאם דערפאל כאלאזשי ן איז נאר־װאם אקופירט געװארן פון די דײטשן . ר׳ אליהו מרדכי דער כאלאזשינער איז צוליך די מלחמה־ געפארן פארבליבן אין כאלאזשין דעם יום־הקדוש אן א מנין . אײנגעװיקלט אין טלית און קיטל איז ער געשטאנען און מיט א הײליקן ציטער געזאגט די הײליקע תפילות פון ״כל נדרי״ . מיטאמאל האט זיך צו זײנע אויגן דערטראגן א העלער שײן פון דעם דארפישן תבואות־מאגאזין װאם איז גע־ שטאנען אין דער זעלבער שורה פון זײן הויז . און עפעס װי מיט אן אומנאטירלעכן קראפט האט אים א צי־געטאן צו יענער ניכטיקער שײן ׳פון מאגאזין, אין װעלכן עטליכע פון די נאר־װאם אנקומענדיקע דײטשן האבן זיך אײנגעארדנט אויף נאכטלעגער.. , װי ניט מיט זײן קראפט איז ר׳ אליהו מרדכי געלאפן אין דער ריכטונג פון דעם לײכטנדיקן מאגאזין . ״האלט; ״ ״האלט: ״ — האבן די דײטשישע זעלנער מיטאמאל אויסגעשריען , דערזעענדיק דעם אומדערװארטטן און אין װײםן־אײנגעהילטן גאםט . ...

... זײער אינטערעסאנטע בילדער שטײען מיר פאר די אויגן פון דער חתוגה, װאס איז אויך פארגעקומען אין ׳כאלאזשין. אלס זײער גוטע אוי׳פגעלעבעטע שכנים איז אונזער משפחה אויך געװען אײעעלאדן צו דער דאזיקער חתונה. באמת האט מיר דאן מײן נסיעה קײן כאלאזשי ן ע׳פע ס אביסל גע־ שראקן. אין מיץ פאנטאזיע האב איך זיך פארגעשטעלט, אז װיבאלד א װעלט פארט צו׳ם כאלאזשיגער מוז ער דאך זײן עפע ם א גדול־הדור און זײענדיק דאן א 9 ־יאריקער גמרא־ בחורל, הײגט טאמע ר גיט דער כאלאזשינער עפעס א פרעג א שװערע סזגיא און איך װעל נישט װיסן ׳ איז דאך ״אוי לאו׳תה בושה ואוי לאותה כלימה״. . איך האב אבער באלד אויסגעפונען אז איך האב געהאט א פחד־שוא (אומזיסטע ...