Pinsk

... דראהיטשינער קינדער פלעגן אויך פארן קײן פינסק זיך לערנען אין דער פינסקער תלמוד תורה, ווו מיהאט אויך געלערנט וועלטלעכע לימודים. אנדערע פלעגן זיך לערנען אין די פינסקער רוסישע שולעס. ...

... אפילו א דרוקערײ האט שוין דראהיטשין פארמאגט, װאס איז געװען גאר א זעלטנהײט אין די קלענערע שטעטלאך. ביז דאן, אז מען האט געװאלט עפעס דרוקן האט מען געמוזט פארן קײן פינסק. ...

דיגאסן פון דראהיטשין זײנען געװען אויסגעפילט פון אפטרעטנדיקן רוסישן מיליטער און אבאזן׳ װעלכע האבן אין משך פון טעג און נעכט געהאלטן אין אײן גײן צו פינסק. די געשרײען פון די פערד און בהמות, װאס די רוסישע סאל־ דאטן האבן געטריבן מיט זיך האבן פארהילכט די לופט. פיל פון די בהמות און פערד זײנען צולי ב דער טריקעניש צע־ פגר׳ט געװארן פון דארשט אויפן װעג. צום גרויסן טומל האט אויך נאך צוגעגעבן דאס געלאף פון די טויזנטער פויערים מיט זײערע װעגענער. אלע פויערים פון זאריטשקע, סטארא־ םיליע און פון אנד. דערפער זײנען אװעק מיט דער רוםישער ארמיי. געבליבן איז נאר דער גוי פון באד, װאס איז שפעטע ר זײער שטארק צונוץ געקומען אויף צו מאכן פײער אין שבת.. . ...

ד י קלאנגען, װא ס האב ן זי ך געטראגן, א ז ד י פאליאק ן װעל ן זי ך באגעגענע ן מי ט ד י באלשעװיקע ס האב ן זי ך בא ־ שטעטיקט. ד י פאליאק ן זײנע ן שוי ן געשטאנע ן אי ן קאברין, או ן ד י באלשעװיקע ם — אי ן פינסק. אי ן א געװים ן טא ג הא ט זי ך אי ן דראהיטשי ן באװיז ן א רײטער, א ״ראזװעדטשיק״, פו ן ד י באלשעװיקעם. ע ר הא ט אי ן מאר ק געהאלט ן פא ר ד י פאר ־ זאמלט ע א רעדע, אי ן װעלכע ר ע ר הא ט געמאלדן, א ז אי ן גיכ ן װעל ן ד א קומע ן ד י באלשעװיקע ם או ן ברײנגע ן פרײהײ ט או ן גלײכהײ ט פא ר אלעמען. אפגעזאג ט זײנ ע װערטע ר אי ז דע ר ״ראזװעדטשיק״ גלײ ך ...

... אי ן דע ר שלאכ ט זײנע ן ארײנגעפאל ן צ ו ד י פאליאק ן אײניק ע ױנג ע בחורי ם פו ן פינסק , װא ם האב ן זי ך געהא ט אנגעשלאס ן א ן ד י באלשעװיקעס . ד י ײדיש ע ױנגעלײ ט זײנע ן דערשאס ן געװאר ן דור ך ד י פאליאק ן נאכדע ם װ י ז ײ זײנע ן געצוהאונגע ן געװאר ן צ ו גראב ן זײער ע אײגענ ע קברים . ...

... עס האט געקענט טרעפן, אז אויב אין אוױון האט זיך געהײצט און פון קוימען איז געגאנגען א רויך, איז דאס געװען א סימן, אז דער ײד האט דערמיט געגעבן א סיגנאל צו די באלשעװיקעס. ניט אײן ײד איז אומגעקומען דורך אזעלכע געמײנע בלבולים. װי עס איז געװען דער שוידערלעכער פאל מיט דעם פלאצקער רב... אויך אין פינסק זײנען צענדליקער ײדן ברוטאל דערשאםן געװארן. מיר האבן געלעבט אין טויט־ שרעקן ...

... איך האב .מאמענטאל ארגאניזירט א גרופע יפו ן זעלבסט־ שוץ ׳ װאם האט לע ם קלויםטער ׳ אין א באהעלטעניש ׳ אפגע־ װארט די אנקומענדיקע טיװולאנים . אזוי גיך װי די רײטנדיקע באלאכאװצע ס זײנען צוגעקומען צום קלויםטער זײנען זיי געװארן פון די ײדישע בחורים ארזמגערינגלט און ענטװאפנט . די באנדע יבאלאבאװצע ס זײנען געהאלטן געװ^־ ן פארשפארט א גאנצע נאכט אין קלויםטער און אויפ מארגן פרי האט מען זײ משלח געװען װי אפגעשמיסענע אויפן װעג צו פינסק צו . ...

... י ט ײדן־והאס , װאל ט זי געקענ ט זײע ר לײכ ט כאפ ן דע ם עשאלא ן או ן אויסגעפינע ן די שול ־ דיק ע אי ן דע ם מאס ן מארד . ע ס מו ז אבע ר פארצײכנ ט װער ן אל ס הייסטארישע ר פאקט , א ז ד י פויליש ע מאכ ט הא ט שטי ־ לערהײ ט מסכי ם געװע ן צ ו ד י ומעשי ם תעתועי ם פו ן זײער ע פארבינדעטע , ד י באנדע ס פ ו ן /,באטקא ״ באלאכאװיטש • װעלכ ע האב ן געבושעװע ט איבע ר גאנ ץ פאלעסי ע מי ט מאר ד טאט ן או ן שוידערלעכ ע פאגראמע ן קעג ן דע ר ײדישע ר באפעלקע ־ רונג , או ן האב ן אי ן ערגע ץ ני ט אנגענומע ן קײ ן מיטלע ן אפצד ־ שטעל ן ד י מערדעריש ע באנדע ס או ן צ ו באשטראפ ן ד י שול ־ דיקע . אזו י הא ט אוי ך פאסיר ט מי ט צענדליקע ר או ן הונדער ־ טע ר ײדיש ע קרבנו ת װא ס זײנע ן געפאל ן פו ן זײער ע מער ־ דעריש ע הענ ט אי ן פינס ק או ן אהמגעגנ ט או ן אי ן ד י פיל ע דערפע ר צוויש ן קאמען־קאשירס ק (קאװלע ר פאװיאט ) ליבע ־ ש ײ או ן פינסק , ...

... װי מ׳זעט אויס, איז ר׳ משה לאנג ניט געיװען רב אין פינסק, װײל אין יאר 1746 איז ער אויפגענומען געװארן אלס הויפט רב אין סאמבאר, גאליציע. ^אט אין דער דאזי־ קער שטאט איז ער געזעסן מיט גרויס כבוד אויפן כסא הרבנות ארום 25 יאר, אויב ניט מער, ביז װאנען ער איז אװעקגע־ פארן קײן ארץ ישראל. 3 ...

... משולחים געפונען אין ר׳ חײם׳ן, דעם אב בית־דין פון פינםק, ^ דער שװער פון ר׳ אברהם אײזענשטיק. 5 ...

... מײן זײדע, ר׳ יאסל, האט מיר אמאל דערצײלט: עס איז געהאט געקומען א דעלעגאציע פון פינסק און פארגעשלאגן מײן עלטער־זײדן, ר׳ צמח׳ן, דעם כסא הרבנות פון פינסק, האט ער ניט געוואלט אננעמען. מטױוירנדיק מיט א גמרא: ...

... די רביצין, מרים מילער, מיט די אנדערע קינדער: ר׳ אהרן פון לענען (בײ לונענעץ); הרב ר׳ לײב, רב פון סערניק? הרב ר׳ מנחם, רב פון װיסאצק (בײ פינסק); די טעכטער חנה און פערל מיט זייערע פאמיליעס, זײנען אומגעקומען. הי״ד.

... אין יאר 1911 װערט הרב מילער ארויסגענומען קײן םערניק (בײ פינסק), װו ער האט פארנומען דעם כםא־הרבנות ביז 1940, װען ער איז, נאך א שװערע אפעראציע אין פינםקער שפיטאל, נפט ר :געװארן. ...

... אזוי האט ער געלערנט דרײ יאר אין דער נאװאראדקער ישיבה ״בית־יוםף״, אין פינםק (ראש ישיבה ר׳ משה רײז ז״ל)! אנדערהאלבן יאר—אין נאװאראדאקער ישיבה אין ביאליםטאק, בײם ראש ישיבה ר׳ אברהם י׳פין; א־ן 10 יאר—אין קאמע־ ניצער ישיבה ״כנםת בית־יצחק״, ביי ר׳ ברוך בער לײבאװיץ, זצ״ל, און זײַן אײדעם ר׳ ראובן גראזאװםקי, שליט״א.

״בר ם זכז ר הז א לטזב״. כדאי צו דערמאנען אײגיקע אינטערעסאנטע עראינערונגען וואס שטײען מיר פאר די אויגן פן מײנע קינדער יארן. דאס ערשטע מײן איך דעם שדזך צװישן די צװײ דערפער כאלאזשי (לעבן פינסק) און הארבאכע (לעבן דראהיטשין) — אין זעלבן דארף בין איך טאקע געבארן געזוארן...

מײן באבע פלעגט אביסל צוהעלפן מיט דער חױנה אין שטוב, זי פלעגט פארבן פאדעם און לײװענט פאד די גויים. אײנמאל א פאר ױם־טוב, נעמט ארויס די באבע אירע אפ־ געשפארטע פאר רובל און גיט דעם זײדן, ער זאל גײן קײן פינסק אײנצוקויפן אויף ראש השנר, אביסל װײסע מעל אויף חלות און פלײש פאר די קינדער. א גאנץ יאר פלעגט מען מאכן קידוש אויף קארענע חלות. נעמט דער זײדע די פאר רובל און גײט אװעק אין שטאט. טרעפט ער דארט אין גאס זײנעם א באקאנטן ײד, װאם איז געגאנגען ממש אין בארװעם. נעמט ידער זײדע דעם ײד, פירט אים ארײן צו א שוםטער און הײסט אנטאן זײן באקאנטן א פאר נײע שטױול און באצאלט מיט דער באבעס געלט. דער ײד האט זיך אפילו געװערט, נישט געװאלט, אבער עַס א-־ז שוין געװען פארפאלן. דער זײדע האט שוין געהאט באצאלט. דער זײדע האט גענומען זײן שטעקן און איז צוריקגעגאנען אהײם אן חלות, און אן פלײש. אז די באבע האט געפרעגט! סטײטש, מיט װאם װעלן מיר מאכן ױם־טוב? האט דער זײדע געענטפערט! דאגה נישט. נעם א קאשי ק און גײ אין װאלד׳ קלײב דארט

... ר׳ הערש בײלין, דער פינסקער עלזי, ר׳ חײם בריסקערם א חבר, האט אמאל זיך אויסגעדריקט: ״וזער קען משיג זײן ר׳ מענדל׳ם ק׳אפ?״... ...

... נפתל יזכריה ושטײנבערג ׳ אדע רנפתל י דע רלערער ׳ װ י מע ןהא טאי םגערופן , אי זגעבויר ן1863 , בערך ׳ אי ןפינסק . אל םקינ דאי זע רגעװאר ןפאריתומ׳ טפו ןזײ ןיפאטע רלו י יצחק , או ןהא טדורכגעמאכ טזײ ןױגנ טאי ןארעמ עאו ןשװע ־ ...

... צו דעם צװעק פארט ער קײן פינסק, מינסק, בריסק און ביאליםטאק, װו ער זאמלט מאטעריאל און שטודירט פלענער װי אזוי צו פארװירקלען זײן אידעאל. ענדלעך געלינגט אים צו רעאליזירן זײן פלאן. א פאר יאר פאר דער ערשטער װעלט־ מלחמה גרינדעט ער אין דראהיטשין א מאדערנע מוםטער־ שולע א. נ. ״יבנה״, װעלכע איז געװען א דערפאלג, און װען נישט א מסירה, װאלט זי געװען האבן אריכות ימים.

... משה בעזדזשעזסקי איז געבוירן 1893, בערד., אין דארף בעזדזשי ז ביי דראהיטשין. ביז בר־מצוה האט ער געלערנט אין פינסק, דאן — אין א גימנאזיע אין בריסק, און שפעטע ר געענדיקט דעם ווילנער אינסטיטוט (״יעװרעיםקי אװטשי־ טעלסקי סעמינאר״), װאָס האט אים געגעבן דאס רעכט צו זײן א גימנאזיע־לערער אדער ראבינער. ...

... בצלא ל װאלפםא ן הא ט געשטאמ ט פו ן פינס ק און גערופ ן הא ט מע ן אי פ טאק ע ״דע ר פי׳נסקע ר לערער״ . װאלפםא ן אי ז אנגעקומע ן קײ ן דראהיטשי ן נא ך פא ר דע ר ערשטע ר װעלט־ מלחמ ה און הא ט אויםגענומע ן יאי ן שטעטל . ...

... שעכטער ם אר ט אי ן דראהיטשי ן הא ט דא ן פארנומע ן ד״ר גלויבערזא ן פו ן פינס ק (אײדע ם פו ן י. או ן שר ה מעשל, טאכטע ר פו ן מרדכ י או ן רבק ה מירםק י פו ן דראהיטשין). ד״ר גלויבער־ זא ן אי ז שפעטע ר צוריקגעפאר ן קײ ן פינסק, או ן אוי ף זײ ן אר ט ...

... אהרן לאסאװסקי, דער ׳פעלדשער, איז געװען א געבוירענער פון פינסק. זײן פאטער האט זיך פארנומען דארט מיט גערט־ נערײ און פראספעקטן. אהרן האט שטודירט אין קיעװ און ארויסגעקומען א דיפלאמירטער פעלדשער. ...

... ליגי ע צװישן פינסק און בריסק (//װארשאװסקי־טערעספאל־ סקי זשעליעזגאי א דאראגא״). שרה ריװעג׳יט איר פאמיליע האבן פון פעסקאן זיך געצויגן פון אײן דארף אין צװײטן לויט דעם מארשרוט פון דער באן־ליניע ביז זײ זײנען אנ־ געקוימען קײן דראהיטשין, ווו זײ זײנען שוין פארבליבן װוי־ נען אויף שטענדיק. אזוי ארום איז משה פאריצקער געװארן א דראהיטשינער תושב. ...

... אין יאר 1921 ׳פארט אײזענשטײן צום צװײטן מאל קײן פוילן. דאס מאל איז ער שוין דער שליח, נישט נאר פון די דראהיטשיגער לאנדסלײט, נאר אויך פון די לאנדסלײט פון גאנצן געגנט. ארום 300 טויזנט דאלער האט אײזענשטײן דאן פארנאנדערגעטײלט צו די ײדן פון בינסק, בריסק, דראהי־ טשין, יאנאװע, מאטעלע, אנטאפאליע, בערעזע א.א. מען האט געדארפט שטײן אין דער רײ ביז מען האט זיך געקענט צו־ שלאגן צו אים אויף אפצונעמען די גרוסן פון די אמעריקאנער קרובים. אזוי פיל מענטשן זײנען געקומען צו אײזענשטײנען טאג־טעגלעך. ...

... אהרן דוד קאפלאן איז געבוירן און דערצויגן געווארן אין פינםק. נאך זײן חתונה מיט באבען, די טאכטער פון ר׳ צבי רײפוס (באקאנט אלס ״הערשל דער רופא״), האט ער זיך אײנגעארדנט בײ זײן פראפעסיע אין דראהיטשין, איז געווען די גאנצע יארן א נהנה מיגיע־כפױ. יעדן זומער פלעגט ער פארן אויף ירידים קיץ באלטע און יארמעליגעץ און אויפ־ קויפן דארט קראקולן פאר גארבוזן פון פינםק׳, װי אויד פאר זײן אײגענער ״מאיםטערםקאיע״ אין דראהיטשין, װו ער פלעגט פראדוצירן היטלעך פאר פויערים. ...

״געװוינט הא ב אי דאי ן א דאר ף יוכנאװיץ, בײ פינסק. אנגעקומע ן פו ן דע ר ישיב ה או ן חתונ ה געהא ט פאר א רײכ ן ישוב׳גיק ם א טאכטער • אי ד הא ב געהא ט זײע ר א שײנ ע פרוי, װ י איי ד פרנס ה פו ן דע ר קראם, װא ס מי ץ שװע ר הא ט פא ר מי ר געע 6 נט . צו דע ם הא ט מי ד גא ט באגליק ט מי ט צװײ שײנ ע קינדערלע ד א ץ מי ר האב ן זי ד געלעב ט גליקלעד . ...

... לאצא (אומגעקומען מיט איר פאמילי אין פינסק). חײטשע (אומגעקומען מיט איר פאמילי אין מאטעלע). ...

... אין דער בוינע הינטערן שטאט זײנען געגעבן געװארן פאר די ארבעטער לעקציעס אין רוםיש, אריטמעטיק, תנ״ך — געמישט מיט סאציאליזם און העברעאיש. די לעקטארן זײנען געװען די ױנגע געלערנטע און אינטעליגענץ פון שטאטס עפשטײן, ױםף האלפער ן (פון פינסק), יעק ב םידער^ו, ראזע שאפיט (קאברין), א. נ. מענדעלסאן און טאדרעס לײב מילנער. דער לעצטער איז געװען קאםירער פון דער באװעגונג און האט זיך פארנומען אויסצושאפן ״פרעסע קריפם״, נײע ביכער אוו דעם צױניםטיש־םאציאליםטישן ״דער נײער װעג״.

... אנהויב 1922 בין איך באשטימט געװארן דורך דעם צענ־ טראלן קאמיטעט אלס גענעראל םעקרעטאר פון גאנץ פאלע־ סיע־ר ראיאן און מיט גרויס באדויערן האב איך מיט מײן פרוי געמוזט פארלאזן אונזער ליבע דראהיטשין, װאו מיר יהאבין אזוי אידעאליש געלעבט און געלײסטעט מיט פיל אגדערע טײערע חבדים, א, ן זײנען איבערגעפארן קײן פינסק. נא־ ...

... אין א געװיסן טאג זײנען אראפגעקומען קײט דראהיטשין די פירער פון בוגדישן צ.ק. אין פינסק יעקב גורין און אהרן װײנבערג, װעלכע האבן געזאלט רעדן אין אלטן בית־ מדרש. נאר איידער װאם װען, איז דער פריסטאװ מיט זײנע םטראזשגיקע ם באפאלן די פארזאמלונג און האט ארעסטירט במעט אלע פאתאמלטע אין שוהל. עס האט געקאםט פיל מי און געלט ביז מען האט די ארעסטירטע באפרײט פון טורמע.

... אנהויב יולי איז די געסטאפא דורכגעפארן דורך דראהי־ טשין, פארכאפט דעם שערער באטיסלאװסקי, דעם שוסיטער ליטמאן האלינסקי, ש׳פרה שװארצבערג (טאכטער פון אשר דעם מוליער), א פאר ײז־ישע פליטים פון װיעטלע, ארויס־ געפירט זײ קײן בראנע ( א הויף, 4 קל״מ הינטער דער שטאט), געפײניקט זײ אמניקע שעה און שפעטער דערשאסן. די דער־ מאנטע זײנען באשולדיקט געװארן אין קאמוניסטישער אק־ טיװיטעט און אומגעבראכט געװארן אין צוזאמענהאנג מיט דער אנטי־קאמוגיםטישער אקציע, װאם איז דורכגעפירט געװארן אין גאנצן געגנט. אײניקע טעג נאכדעם זײנען בע־ סטיאלי ש אומגעבראכט געװארן אלע ײדן פון כאמםק און מאטעלע און דער רוב מענער פון בריסק, פינםק און יאנאװע.

קײן פינסק, װאו ס׳האט נא ך דאן עקזיסטירט א ײדישער ישוב, איז געלאפן אײזיק לעװ (זון פון אליעזר לעװ׳ אײניקל פון יעקב ראזענשײן, באקאנט אונטערן נאמען ״יענקל חכם״). גוים האבן אים געכאפט אויפן װעג און אומגעבראכט. ...

... א געבוירענ ע בין אי ך אלײ ן פו ן פינסק , בורמאנ ם א טאכטער . קײ ן דראהיטשי ן בין אי ך געקומע ן אוי ף א װיזי ט צו מײנע קוזינס , ד י מעדניצקי׳ם , װעלכ ע האב ן מי ך שוי ן ניש ט געלאז ט פאר ן צורי ק קי ץ פינסק . אי ן יא ר 1938 ...

... טיזאנער האבן אונז געבראכט אין סװאריצע־ װיטשער װאלד, װו מיר האבן שוין געטראפן אזעלכע אומ־ גליקלעכע ײדן װי מיר, אנטלאפענע פון דער שחיטה. עס זײנען דארט שוין געװען עטלעכע הונדערט ײדן. אהין פלעגן יעדן טאג קומען ײדן, װעלכע האבן געזוכט א רעטונג פון אומקום. מ׳הא ט אין װאלד, אונטער דער ערד, אויסגעגראבן גריבער, װו מען האט זיך אויפגעהאלטן. דאס לעבן איז גע־ װען זיכערער, א דאנק די ײדישע קאמאנדירן אלע ק אקוגא װ (געפינט זיך הײנט אין ישראל) און אפרים באקאלטשוק, װעל־ כע האבן באזארגט עסן און קלײדונג פאר די אומגליקלעכע ײדן. עס האט זיך געשאפן דארט א פארטיזאנער־זאנע. װען מ׳איז געקומען צו א פויער בעטן ברויט, האט ער געגעבן מיט א שיינעם פנים, די לאגע איז געװארן בעסער. װען דער ראדיא־מאן פון אטריאד, מלך באקאלטשוק (א פינסקער לערער), פלעגט איבערגעבן די נײס װעגן דער דײטשער מפלה בײ סטאלינגראד און װעגן װארשעװער געטא־אויפשטאנד, האט זיך געװעקט אין אונז א פונק פון האפענונג. נאר פלוצ־ לונג, אומגעריכט, האט זיך די לאגע פארערגערט.

... של־ימד־־, ענטי ן אי ז געבוירן 1915 אי ן דראהיטשי ן לעבן פינסק. בעת דע ר ערשטע ר װעלט־מלחמה אי ז די משפחה מיטגעריסן געװארן מיטן שטראם ■ פליטים אזש קי ק יעקאטע־ רינאסלאװ (הײנט — דניעפראפעטראװסק) און אי ן 1922 אי ז ן ז י צוריקגעקומען קײן פינסק׳ װא ו שילמדר ס פאטער הא ט י גערא ט א גאלאנטעריע־גע־ ...

... רופט זיך מערניק׳ ניט װײט פון פינסק. דארטן זײנען מיר געפײניקט געװארן דורך די זעלבע מערדער. זײ האבן אונדז געפירט צו די גריבער פון טויט. ...

... איך בין געראטעװעט געװארן פון די דייטשע אכזרים, װאס האבן געבראכט דעם גרויסן אומגליק אויף אונדזער יידיש פאלק. דער ביטערער שיקזאל האט אויך געטראפן אונדזער שטאט דראהיטשין (פאלעסיע). װען די דײטשן זײנען ארײן אין אונדזער שטאט, זײנען מיר אפגעריסן געװארן פון דער גאנצער װעלט און פארטריבן געװארן אין דער פינצטערער געטא, אויף דעם ״װיאן״ בײ דעם װינט־מיל. מיר זײנען גע־ װען פארשלאסן װי ארעסטאנטן, אן קײן שום מיטלען צום לעבן און אן מעדיצינישער הילף. דער פינסקער פעלד־ שער, אהרן לאסאװסקי, איז געװען מיט אונדז און געהאלפן מיט װאס נאר ער האט געקענט. דער יאויש איז געװאקסן פון טאג צו טאג. 15 מענטשן אין אײן שלאפצימער, האט מען זיך געשטיקט אלעס צוזאמען. עס זײנען אויסגעבראכן פאר־ שײדענע קראנקײטן. א סך מענטשן זײנען געשװאלן געװארן און אויסגעגאנגען פון הונגער.

... ״װע ןד יײד ןפו ןפינסק האב ןדערפארן , װא םעמ םגרײ ט זי ךפא רפא רזײ , האב ןגרויס עמאם ןײד ןפרײװילי קצוװיפ־ געקליב ןזי ךאינ דיגאםן , או ןמי ר האב ןגעהא טדימעגלעכ־ קײ טצ ונעמע ןעטלעכ עטויזנ טײד ןצודע םאומשלאג־פלא ץ אי ןדע רערשטע רשע הפו ןרײניקונגם־פראצעם, .

... אבער אנצונעמען אז גרויסע צאלן ײדן באהאלטן זיך אין לע־ כער אונטער דער פאדלזןגע. אזעלכע ערטער מוזן אויפגע־ בראכן װערן, אדער פאליצײ־הינטן זאלן ארײנגעשיקט װערן אהין. אין פינסק האט דער הונט ״אסטא״ געלײסט זייער גוטע ארבעט אויף דעם געביט. אן אנדער עצה איז ארײנצוװ־ ארפן א גראנאט אין פארדעכטיקן ארט, וואס װעט במילא הרג׳ענען די ײדן װאס באהאלטן זיך דארט, אדער עס װעט זײ ארויסברענגען פון זייער באהעלטעניש. ...

... אי ן א ן אלט ן דאקומענ ט פו ן פינםקע ר םטאראסטװ א ( 1566 ־ 1561 ) , װער ט געבראכ ט א טעריטאריאלע ר פונקט : ״דראהאניצ ע אי ן שכנו ת מי ט נאגאריע״ . כ׳האל ט א ז דא ס אי ז דע ר אלטע ר נאמע ן פא ר דע ר שפעטערדיקע ר דראהיטשין . פו ן דע ם דאזיק ן דאקומענ ט לערנע ן מי ר ארויס , א ז דראהי ־ טשי ן הא ט דא ן באלאנג ט צו ם פינסקע ר פירשטנטום , װעלכ ע הא ט געהער ט צו ם פויליש ן קעני ג או ן ליטװיש ן גרויםפירש ט זיגמונ ט אאוגוס ט ( 1572 ־ 1548 ) .

... שטאט, פון בריסק קיין פינםק. א דאנק איר געאגראפישער לאגע, פלעגן דארט אפגעהאלטן ווערן ירידים. שוין אין 1817 ווערן פארצייכנט 7 ירידים אין דעם דאזיקן יאר. און ווען ם׳איז געװארן די באן־םטאנציע נעבן דראהיטשין (נא• גאריע), איז די קאמוניקאציע פארבעסערט געװארן. במילא, האט דאס געשאפן מער פרנסה אין שטאט און דערפאר איז די צאל פון די ײדן פארגרעסערט געװארן. ...

... קורץ נאכדעם׳ האט דער דײן פון שטאט, הרב ר׳ זאב װאלף מילער׳ אויפגעגעבן זים שטעלע אין דראהיטשין און איז געװארן רב אין סערניק׳ ביי פינםק. ...

... אז דער בישאף פון פינםק קומט געבן די ברכה צו די פאליאקן זײ זאלן קענען אנגײן מיט זײער פינצטערער ארבעט פון פאגראמירן אל ע ...

אי ז אװעקגעפאר ן קײ ן אמעריקע, האב ן א טײ ל ײד ן פו ן פוי ־ ליש ן צ ד אנגעהויב ן קויפ ן הײזו ן ב ײ ר׳ אליה ו װעלזולען. דא ם דאזיק ע הא ט ארויסגערזפ ן א.געגנערשאפ ט מצ ד ד י אניהענגע ר פו ן אפיציעל ן רב, הר ב קאלענקאװיטש, זועלכע ר הא ט געהא ט אפגעקזיפ ט פו ן ר׳ נח׳ ן זײ ן חזק ה אזיפ׳ ן הײװן־פארקויף. מע ן יהא ט דא ן אראפגעבראכ ט קײ ן דראהיטשי ן דע ם פינםקע ר רב, הר ב ר׳ איהר ן װאלקין, ז״ל, אויסלאד ן דע ם םכםוך, מע ן הא ט אבע ר ניש ט געעקנ ט קזמע ן צ ו קײ ן טאלק, או ן ר׳ אליה ו װעלװע ל אי ז אנגעגאנגע ן מי ט זײ ן היװון־פארקויף. אי ן זי ץ עול־הפרנס ה הא ט ר׳ אלי ה װעלװלע ן מיטגעהאלפ ן זי ץ רביצין, װעלכ ע אי ז געװע ן א ן אשת־חי ל או ן א באװוסט ע עסקנית. ר׳ אליה ו װעליװע ל הא ט געהא ט 3 זי ן או ן אי ץ טאכטער.

... נא ך דע ר חתונר, הא ט זי ך מײ ן זײד ע באזעצ ט אי ן דאר ף כאלאזשין, װ ו ע ר הא ט זי ך פארנומע ן מי ט שמידערײ. יער ן ער ב רא ש חור ש פלעג ט ע ר גײ ן צופו ס קײ ן פינם ק (א מהל ך פו ן 17 מײל) או ן אי ז געװע ן א ן אפטע ר ארײנגײע ר ב ײ ר ׳ רוד׳לע ן או ן אלעז ר משה׳ן, זצ״ל.

... אין יאר 1925 האב איך חתונה געהאט פאר מיץ אומ־ פארגעםלעכן מאן, אברהמל פיאלקאװ, אין שטעטל םערניק, בײ פינםק, דארט װו משה פאריצקעם אײדעם, ר׳ װעלװל ז״ל, ...

... שחיט ה אי ן מאטעלע , פאמפק , יאנאװע , פינםק , פריס ק ...

אין פארלויף פון דעם ע״שטן יאר האבן די דײטשן אומגעבראכט אלע מענער פון בריסק, פינםק׳ יאנאװע און פון אנדערע שטעט. דראהיטשינער ײדן האבן זיי נאך געלאזט אויף א צייט לעבן, אבװאל אין א טרויעריקער לאגע. ...

... ״דעם 1־טן נאװ., 5 פארנאכט, איז די קאמפאניע פאר־ ארדנט געװארן צו פארמירען אן אויםנװײניקסטן קארדאן. דא איז נישט געװען קײן שום םפעציעלע אינצידענטן. דעם 2־טן נאװ״ 1942, 8 פרי, איז די קאמפאניע געװארן באפרײט פון פינםק און אװעקגעשיקט געװארן צו איר פאםטן. די קאמ־ פאניע האט דערגרײכט קאברין 1 בײטאג און במשך פון 17 שע ה װידער פארנומען איר פאזיציע. ״ ...