Vilna

... ערע פלעצער. און א דאנק גרויס ״שת׳דלנות״, איז די גזרה אפגעשטופט געװארן אויף א חודש צײט. אין דעם זעלבן נומער ״המליץ״ לײענען מיר אויך א קארעםפאנדעגץ פון כאמסק, װעלכע האט אדמיניסטראטיװ באלאנגט צו דראהי־ טשין, אז דעד דראהיטשינער פריםטאװ האט געשיקט דופן די ייִדן פון די דערפער ארום דדאהיטשין און זײ געלאזט װיסן, אז עד האט דערהאלטן אן אוקא ז פון װילנע ארויסצוטדײבװן אלע ייִדן פון די דאזיקע דערפער. ...

דראהיטשין, געפארן פארצוזעצן זייער שטודיום אין די גימנאזיעס און שפע־ טער אין די סעמינאריום׳ס און אוניװערזיטעט ן אין פינסק, בדיסק, װילנע, װארשע א.א.װ. די איבערװיגנדיקע מערהײט פון די ײדישע קינדער זענען געבליבן זיצן אין די הײמען. ...

... ״אין בידגאשטש׳ אין סטאק׳ אין מאלקין, קעלץ, םטוטשין, טשיזשעװ, לאדזש, אשמענע, דראהאביטש׳ ברײנסק, װילנע, — אומעטום שלאגט מען ײדן: פון אומעטום קומען אן הארצ־ ...

... הרב הגאון ר׳ דוד מרדכי אי ז געבויר ן געװארן אי ן קוז־ ניצע, א קלײ ן שטעט ל לעב ן גראדנא, בײ ארימ ע עלטערן, נאך אי ן זײ ן ױגנ ט הא ט ע ר זי ך אויםגעצײכנ ט מי ט זײ ן גרוי־ םע ר התמד ה צו ם לערנען. װע ן ע ר הא ט באשטימ ט צ ו פארן אי ן װאלאזשינע ר ישיב ה או ן הא ט ני ט געהא ט אוי ף הוצאות, אי ז ע ר אװע ק צופו ם פו ן װילנע קי ץ װאלאזשין, ני ט האבנדי ק ...

... ר ׳ דו ד מרדכי׳ ס פאמיליע , ד י רביצי ן מי ט צװ ײ טעכ ־ טער , זײנע ן נא ך דע ר ערשטע ר װעלט־מלתמ ה אריבערגעקו ־ מע ן קײ ן אמעריק ע או ן זי ך באזעצ ט אי ן באלטימאר . גא ר דע ר אײגציקע ר זו ן זײערער , משה , אי ז פארבליב ן אי ן פוילן , ו װ ע ר הא ט געהא ט געלערג ט אי ן ד י ישיבות . פא ר דע ר לעצ ־ טע ר צײ ט הא ט ע ר זי ך געדארפ ט געפינע ן אי ן װילנע . או ן ע ר האט , װארשײנלעך , געטײל ט דע ם גור ל פו ן אל ע װילנע ד יידן.. . ...

... סוף 1921 שיקט אים זײן פאטער צו לערנען אין דער פרעמד. צוליב א צופאל ווערט ער מגולגל קײן װילנע און קומט אן אין ״ראמײלעס״־ישיבה, װעלכע איז דאן אנגע־ פירט געװארן פון הרה״ג ר׳ הירש גראדזענסקי, א ברודער פון גאון ר׳ חיים עוזר גראדזענסקי, ז״ל. אין װילנער ישיבה האט ער געלערנט 2 יאר, און אין דער פרײער צײט האט ער אויך באזוכט גורעװיטשעם םעמינאר. ...

... בוירן געװארן אין 1846 אין אוטיאן , בײ װילנא . דער פאטער ■| 88 ^| 8 ^^^ 8 || 8 ^^^ ^ זיינער , יעקב , איז 8 ^^| 8 ^ 8 ^ 8 ^ 8 | 9 ^ געװען א פאררדר ־ ■^^^ 8 ||^ 888 ^|^ ■ טשיק און איז געװען ...

... הרב קאפלאן האט געהאט צוויי זין און פיר טעכטער. אײן זון, א ישיבה־מאן, איז, ל״.ע, געשטארבן יונגערהײד. דער צװײטער זון, הרב יחזקאל קאפלאן׳ אן אײדעם פון לאמזשער דיין און רב, האט פארנומען די פאדבראזער רבנות (לעיבן װילנע) און איז געווען באװאוסט פאר א גרויסן לימודן און בעל דרשן. ר׳ שמואל ישראל האט אויך געהאט ישיבה־ לײט / תלמידי־חכמים, פאר אײדעמם. ...

... מנחם האט זיך אוין ך אפגעגעבן מיט שרײבן. ער האט גע־ דיכטע לידער, מיטגעארבעט אין ״פינסקער שטימע״ און געשריב ן ׳קארעםפאנדענציעס אין װארשעװער ״מאמענט״. איז אוי ך געװען אן אקטױוער זאמלע ר פון פאלקלא ר פארן ״ײװא״ אין װילנע. אין 1941, װען די רוסן האבן פארנומען זײן פאמיליע אויף אװעקצושיקן קײן רוסלאנד, האט מנחם זיך אויסבאהאלטן אין לעמבערג. שפעטער, װען די דײטשן האבן פארנומען דראהיטשין, איז ער צוריקגעקומען אין שטעטל און מיטגע־ ארבעט מיטן ײדישן קאמיטעט (זע: ״יזכור אפטײלונג״). ...

... שמז׳אל האט געלערנט אין חדר און בײ לערער אין שטעטל. דערנא ך האט ער געענדיקט דעם העברײאישן לערער־םעמינא־ נאר אין װילנע און זיך .גענומען צו לערערײ. אין משך פון יארן האט ער פראקטיצירט אלם לערער אין פארשידענע שטעטלעך אין פוילן. די לעצטע יארן איז ער געװען א לע־ רע ר אין דראהיטשינער ■שולע ״מוריה״. ...

ד י װײםמאנ׳ ם והאב ן געהא ט ד י פאלגנד ע קינדער : אברה ם ױם ף (געשטארב ן אי ן שיקאגע) , נפתל י (אומגעקומע ן אי ן בריםק) , יהחעז ע (לעב ט אי ן שיקאגע) , שמוא ל (געשטארב ן אי ן שיקאגע) , דינה , א דענטיסטק ע (געשטארב ן אי ן שיקאגע) , יהודי ת (געשטארב ן אי ן דראהיטשין) , רבק ה מינקא װ (לעב ט אי ן נױ־יארק) , פער ל (לעב ט אי ן נױ־יארק) , באשק ע (אומגע ־ קומע ן אי ן װילנע) , מרדכי , םולע , ציפ ע מרי ם (לעב ן אי ן שיקאגע) , עזר א (געשטארב ן אי ן שיקאגע ) או ן שר ה (לעב ט אי ן אר ץ ישראל) . ציפ ע סידראגסק י אי ז טעטי ק אי ן פרויען ־ פיאגער ן ארגאניזאצי ע או ן פועלי־צױ ן אי ן שיקאגע . ...

... נאך זיין חתונה (1897) מיט אסתר קונין, טאכטער פון ר׳ אברהם און"פײגע־טרײנע פון אובאדאװיטש (האמלעװער אויעזד), איז צייטלין אנגעקומען אלס העברעאישער ״לערער״ אין ראטנער׳ס גימנאזיע אין האמעל. אין 1898 דעבױטירט מיט זיין ״הטוב והרע״, אין המשכים, אץ אחד־העם׳ס ״השילוח״. פאר א צייט פארנומען זיך מיט לעדעדײ אין ראסלאװל און אין קיעװ (1904). אין 1905 באזעצט זיך אין װילנע און געשדיבן אין העברעאישן ״הזמן״ / אין 1906 אנגעהויבן זיך דרוקן צום ערשטן מאל אין ײדיש אין ״דאס אידישע פאלק״ /

אויף דער זעלבסט־פארזאמלונג, װאם איז פארגעקומען אין גרױסן בית־המדרש, האבן דער אפטײקער משה שטײנבערג, דער מעכאניק ברוך קאפלאן (געבוירן אין װילנע) און פיל אנדערע זיך אפגעזאגט ארײנצוטרעטן אין ײדנראט און גע־ בעטן בײ די אװועזנדע מ׳זאל זײ נישט צװינגען דערצו. דא־ קעגן האבן פילע אנדערע געהאלטן, אז ם׳לוינט ארײנצוטרע־ טן אין ״עסק״, אז אויב שוין אין גלות בײ די דײטשן, איז גלײכער צו זײן א ײדנראטלעכער אײדער םת םא ייד . ...

שלמה איז געװען צװישן די מיטגלידער פון דער װילנער ױגנט־דעלעגאציע, װעלכע איז געקומען קײן װארשע ם,ו ף 1941 און געבראכט די ערשטע ביטערע ידיעות װעגן דער פארניכטונג פון די מערהײט װילנער ײדן און פארלאנגט געלט און געװער פאר א װידערשטאנד. ער איז דאן צוריק־ געפארן קײן װילנע און ממשיך געוען זײן טעטיקײט אין אונטערגרונד. ער האט אויסגעפירט געפערלעכע שליחות׳ן פון אונטערערד. ...

... אי ז שלמד. פא ר א צײ ט געװע ן טעטיק אי ן דע ם אונטערגרונד אי ן פינסק, שפעטע ר אריבער קײ ן װילנע און פארגעזעצט דאר ט זײ ן חלוציש־ציוניסטישע ארבעט. ...

... איןפרילינגפון1706, האבןדישװעדן, אונטערדער אנפירונגפוןקארלדם12טן, אונטערגעגומעןאמלהמה קעגנדערפוילישעררעגירונג. אדאגקדיפאלעסיערזומפן, האטערטאקעדםזעלבןי׳ארגעמוזטפארלאזןפוילן, און פוילןאיזגעבליבן גאנץ ביז1772, װענזיאיזצוםערשטן מאלצעטײלטגעװארן. דאןאיזװײם־רוםלאנדאריבערצו רוםלאנד. נאךדערמלחמה, פודשיארן1795־1793, זײנען צרוסלאנדאריבערגעגאעעך: מינםקער, װילנער אוןגראד־

אי ן דראהימשי ן צ ו זײנ ע עלט־ער ן ר ׳ י־ב־רא ל אי ן אבקי ־ -״־■ . זײ ן פאנזער , א פארמעג^ע־כע ר בעל־הב־ק . האט ־ זי־ג ע •.אנצע ־ יאר ן אנגע־פיר ט מי ט א ציגע־־ייע , אברה פ איע ר הא ט געלעינ: ־ אי ן ד י ײג־יבי ת פו ן פאהאפט ־ אנטאפאייע ׳ װילנע . פלאבאדק ע א . א . הא ט באק־מע־ ן קבל ה אוי ף שחיט ה פי ן דע ם בריסקע־ ר רב׳־הגאו ן ר ׳ חײ ם םאלאװ־ינזשיק , זצ״י . נאכדע ם הא ס ע ר געהײרא ט ד י טאכטע ר פי ן פיני ע דע־ ם םאכע־ר . ש־רה . ...