Russia

... אװעק מיט די צארי־ שע ארמײען קײן רוס־ לאנד און מער נישט צוריקגעקומען, זײנען געװארן איבערגענו־ מען פון דער פוילי־ שער מלוכה. די אנדע־ רע פריצים, װעלכע זײנען יא צוריקגעקו־ מען האבן, צוליב די גרויסע שטײערן, נישט געקענט װירטשאפט זײערע הויפן און האבן געמוזט זיי אפברעכן אין קליינע פארמס און פארקויפן. דער רעזול־ טאט איז געװען, כמע ט אלע הויפן ארום שטע־ טעלע זײנען געװארן, — צי דורך דער פוילי־ שער מאכט, צי דורך פאראװע מיל פון חײקל מילנער און די אײגנטימער זעלבס ט

נאכדעם, װי דער דײטש האט אײנגענומען בריםק, אן אײן שאם, האט מען גלײך געקענט מערקן, אז ארום דראהי־ טשין װעט פארקומען א קאמף. די רוםן האבן באשלאםן צו שטעלן דעם דײטש א װידערשטאנד, כדי צו געבן צײט דער רוםישער ארמעע אפצוטרעטן. אל ע פויערים פון און ארום דראהיטשין, אנגעשראק פארן דײטש, האבן איבערגעלאזן זײערע הײזער און פולע שײערן מיט תבואה און זײנען אנט־ לאפן קײן רוםלאנד. די ײדן, אבער, זײענדיק גוט אנגעלערנט פון די צארישע רדיפות און פאגראמען, — בפרט נאך, אז דער דײטש האט דעמאלט געגאלטן אלס דער באשיצער פון פרײהײט, — האבן באשלאםן צו זיצן אויף די ערטער. עס איז דאן געװען 3 װאכן צו ראש השנה, און װי געזאג ט איז דאמאלט געװען א גרויסע טריקעניש, אזוי, אז דער װיאן, װעלכער פלעגט שטענדיק זײן פײכט מיט לושקעם װאסער און בלאטע, איז דעם זומער געװען טרוקן װי א שטײן. האט מען באשלאםז מען װעט מאכן אקאפעם, גריבער, אויף דעם װיאן און מען װעט זיך אויסבאהאלטן אין די אקאפע ס ביז די שיסעריי װעט אריבערגײן,

אין דער צײט, װען אין רוסלאנד איז די רעגירונג געװען פארנומען מיט די ײדן און האט אויף דעם אנגעשטרײנגט א׳־־ר גאנצע ענערגיע, — האט דײטשלאנד געװעב ט אירע מי־ ליטערישע פלענער אויף צו באהערשן דער װעלט, און איבער־ הויפט, רוםלאנד. פריער צי שפעטער, די זאך האט געמוזט געשען. דער ״סאראיעװער מארד״ פון עסטרײכישן קרוינ־ פרינץ איז געװען דער ערשטער פונק צו דער װעלט שרפה. דאס איז געשען אין יאר 1914, אין זומער. דער ארויסטריט פון עםטרײך קעגן סערביע האט געדינט אלם םיגנאל צו דער בלוטיקער דראמע. באלד, נאכדעם, האט זיך רוםלאנד מאביליזירט, און די װעלט האט אנגעהויבן אפגײן מיט בלוט . ...

... דער מצב פון די ײדן אין רוסלאנד פאר דער מלחמה ...

װינטער, 1918, װען עס האבן זיך אנגעהויבן די שלום־ פארהאנדלונגען צווישן די דײטשן און די באלשעװיקעס אין בריסק, האבן מיר געהאפט, אז אט, אט, װעלן מיר באפרײט װערן פון דעם דײטש און פון די צרות. אבער אויסגעלאזט האט זיך מיט דעם: די באלשעװיקעס האבן צוגענומען זײער פראנט און געלאזן די דײטשן גײן פרײ װאו זײ װילן. די דײטשן זײנען גלײך ארײנגעדרונגען אין אוקראינע און האבן זיך גענומען אין געאײל ארויםצופירן פון רוםלאנד װאס עס לאזט זיך. ספעציעל האבן זײ געשלעפט געהילץ, באנוצנדיק די ציװילע מענטשן, אלם שקלא&ן, װעלכע האבן געארבעט אומזיסט, אין די ערגסטע באדינגונגען.

... ״עס איז אונמעגלעך איבערצוגעבן אין װערטער װאם מײנע אויגן האבן געזען אין יענער מדינה װאם טראגט אויף זיך דעם נאמען רוםלאנד״ — האט מר. מארקוס געזאגט, און א טרער האט זיך באוויזן אין זײנע אויגן. — איך האב צװײ יאר פארבראכט צװישן די פליכטלינגע, מלחמה קרבנות, און ניט נאר האב איך אלײן בײגעװוינט און געזען זײערע יםורים, לײדן און צרות, נאר איך האב עס אלײן דורכגעלעבט.

... • דאס דאזיקע איז איבערגעגעבן געװארן, װי הרב י׳ בארי שרײבט, לויט דעם ״דראהיטשינער פנקס״, אין װעלכן עס זײנען געװען פארצײכנט היסטארישע פאסירונגען אין משך פון סצז יאר. דער ״פנקס״ האט זיך די לעצטע יארן געפונען בײ ר׳ זושא װארשאופםקי. אין יאר 1941, װען די רוסן האבן פארנומען ר׳ זושען מיט זײן פאמיליע אויפן וועג צו אװעקשיקן קײן רוסלאנד, האבן זײ אויך צוזאמען מיט אנדערע דאקומענטן צוגענומען דעם ״פנקס״. פון דאמאלט אן עקזיסטירט נישט מער דער ״פנקס־דראהיטשין״. — [די רעד. ]

טאכטער, שרה מירסקי, װעלכע איז נאך מיט יארן צוריק געקומען קיין אמעריקע, און איז זון׳ הרב ר׳ הירש מילער, װעלכער איז אנטלאפן פון די דײטשן מערדער־חילות און נאך פיל גלגולים, דורך רוםלאנד, יאפאן און שאנכײ, זיך דערשלאגן קיין אמעריקע. הרב הירש מילער איז דער אײדעם פון שאנכײער רב, אשכנזי. ...

... אי ן 1914 , האר ט פא ר דע ר מלחמה , קומ ט אוי ך שװאר ץ קײ ן אר ץ ישרא ל או ן צוזאמע ן מי ט לאה׳ ן בארײז ט דא ס לאנד . שפעטע ר פאר ן ז ײ אוי ף א באזו ך קײ ן רוסלאנ ד מיט ן געדאנ ק צוריקצוקומע ן קײ ן.אר ץ ישרא ל או ן דאר ט חתונ ה האבן , אבע ר ד י מלחמ ה הא ט צעשטער ט זײער ע פלענע ר או ן ז ײ צעשײדט , ...

... ד:׳ר גערשוגי האט געהאט דעם ראנג פון פאלקאװגיק אין דער צארישער ארמײ. בעת דער יאפאגיש־רוסישער מלחמה אין 1905, האט ער א צײט לאנג פארבראכט אויפן פראנט. אויך אין דער ערשטער װעלט־מלחמה, אין 1914, איז גע־שוני אלס פאלקאורניק־מעדיצינער אװעק אויפן פראנט, געװארן דארט פארװונדעט און געקומען קיץ דראהיטשין אויף א קורצן אפרו. נאכדעם איז גערשוגי צוריקגערופן געװארן אין דער ארמײ און מער האט מען שוין גישט געהערט פון אים. עס איז געװען קלאגגען אז גערשוני איז געושטארבן אין אדעס. ד״ר גערשוני׳ס פרוי און צװײ קיגדער, יאשא און לאלא, געפינען זיך הײנט אין רוםלאנד.

... די גראסמאנ׳ס האבן געהאט דרײ זין • ירמיה (געװען ארויסגעשיקט פון די באלשעװיקעס קײן רוסלאנד, געפינט זיך הײנט אין נױ־יארק, ירמיה׳ס פאמיליע איז אומגעקומען אין דראהוטשין 1942. הי״ד!). ...

הגלות המרה שהעם העברי נמצא בה זה כאלפים שנה הניחה בית רעזאת תותמה עלי װ יהודי רוסיה, פוילין וליטא. במשך הדורות הננו נמצאים פה בין מדורות אש, נחשיס ועקרבים וזאבי־טרף. דמנו נשפך כמים, בחײנו ורכושנו נתונים אנחנו לזרי םואין פוצה פה ומוחה עד העו ל הגדול שנעשה עמנו לעיני השמש. ...

װען די באפרײאונג איז געקומען אין 1945 און אלע װאלד־ ײדן האבן זיך גענומען אומקערן צו זײערע הײם־שטעטלעך״ האבן זיי אינגאנצן פארגעםן אן דעם קלײנעם ײדישן פאס־ טוכל אין דארף. א רוםישער אפיציר האט יאנקעלן ארײנ־ געגעבן אין א קינדער־הײם ערגעץ אין רוםלאנד און פון זינט דאן האט מען פון יאנקעלן מער נישט געהערט... ...

... מאן, נחום ספעװאק, יאשע לעװאו און אדװאקאט גילגאר און זײ אװעקגעשיקט קיץ רוסלאנד. מיט עטלעכע חדשים שפע־ טער האבן די רוסן פארנומען א צענדליק פאמיליעס, װי; זושע װארשאװסקי, זײנע קינדער בערל און ישעיה װארשאװ־ סקי מיט זײערע פאמיליעס, מעשל און אברהם א־וערבוך, משה גינגאלד, שעפסל װארשאװסקי, שלמה זעליג גאלדמאן, םענ־ דער װינאװקער, אלתר מאזורסקי, בודער, דוד װארשאװסקי מיט זײערע פאמיליעס און זײ געפירט צום באן אויף אװעק־ צושיקן קיין רוםלאנד. די גאנצע שטאט האט זײ ארויםגע־ באגלײט מיט געװײען און יללות... [דער לעצטער, דוד װאר־ ש^וםקי, מיט זײן פאמיליע, איז פארנומען געװארן ע ל פ י טעות, אנשטאט א צווייטן דוד װארשאװסקי, װעלכער האט שוין דאן נישט געלעבט. דער רב און בעלי בתים פון שטעטל האבן דאן ער געװע ן פאר די רוסן אז דער דוד װארשאװסקי, װעמען זײ האבן ארעםטירט, איז נישט דער זעלבער װעמען זײ זוכן, און אין רעזולטאט איז דוד װארשאװסקי מיט זית פאמיליע דערלויבט געװארן צו גײן אדוײם... ] ...

... לײבע הויזמאן פון טשעראמכע, אומגעקומען, הי״ד וזון, ױחנן, פארלארן געגאנגען אין רוםלאנד. א זון חיים לעבט אין נױיארק ...

... פארלאזן געגאנגען אין רוסלאנד ...

... מעשל אװערבוך , חיה־פרײדע װארשאװסקי , חנה גינגאלד , םענ ־ דער װינאװקער געשטארבן אין רוסלאנד . 7.1 , 208 , 211 , 306 , 556 ...

... איןפרילינגפון1706, האבןדישװעדן, אונטערדער אנפירונגפוןקארלדם12טן, אונטערגעגומעןאמלהמה קעגנדערפוילישעררעגירונג. אדאגקדיפאלעסיערזומפן, האטערטאקעדםזעלבןי׳ארגעמוזטפארלאזןפוילן, און פוילןאיזגעבליבן גאנץ ביז1772, װענזיאיזצוםערשטן מאלצעטײלטגעװארן. דאןאיזװײם־רוםלאנדאריבערצו רוםלאנד. נאךדערמלחמה, פודשיארן1795־1793, זײנען צרוסלאנדאריבערגעגאעעך: מינםקער, װילנער אוןגראד־