old cemetery

דישרעק, װאס איז געפאלן אויף אונז אלעמען. איך האב דאן, אלס שליח־ציבור, געדאװנט מוסף אין דעם חסידים־ שטיבל. אלע פרויען זײנען אװעק אויף דעם אלטן בית־עולם צו רײסן די קברים. זײערע געװײנען און געשרײען, װעלכע האבן זיך געריסן אין הימל ארײן, האבן מיר אזקז געהערט אין שוהל און מיר האבן אלע מיטגעװײנט מיט זײ... אז דער עװיגער זאל רחמנות האבן און ראטעװען אונז פון די מערדע־ רישע באלאכאװצעם... ...

... מיר בײנקע ן נא ך דעם אלטן בית־עולם, װו גרויסע מחנות קראען שװעבן, און אינם שאטן פון זײנע גרויסע בױמער פלעגן זיך חלומות פון לעבן װעבן... ...

אחוץ דעם פלעגט יעדן פרײטיק־צו־נאכט הינטערן אלטן בית־עולם פארקומען א רעפעראט פאר די ארבעטער. איעמאל איז אראפגעקומען א רעדנער פון פינסק, שמואל נײדיטש. דער פרעלעגענט האט אויף א נאטירלעכן אופן אויפגעקלערט דאס פאלן פון רעגן. זכריה שמיד האט דאם אונטערגעהערט פון זײן גארטן, װאס גרעניצט זיך מיטן בית עולם, און האט אויף מארגן, שבת, אין שוהל געמאכט א טומל, אז די שװעס־ טער און ברידער פרײדיקן כפירה, עם איז אנטשטאנען א גרויסע קריגערײ און א געשלעג. יצחק קופר האט גע־ קריגן געפאטשט פון זײן פאטער. דאם גלײכן האט אליה לײבקע ס געפאטשט זײן זון ישראל ברוך פאר אנגעהערן צו די כופרים. .מען האט זיך דאן פארקליבן אויף א ן אנדער ארט, הינטערן נײעם בית־עולם, אויפן בובין, װאו מ׳האט אנגעפירט אין געהײם די אקטױויטעטן. די בעלי בתים פון שטאט מיט זכריה שמיד און דער סטארעסטע ה;יבן אלץ נאכגעשפיאנירט און געמאכט שטערונגען די עס־עס . ...

... מיט דער הילף פון די פירער פון דעם בונדישן צ״ק אין פינסק, איז געשאפן געװארן א בונדישע ארבעטער פארטײ אין דראהיטשין. די הויפט־פירער פון בונד אין דראהיטשין זײנען געװען מרדכי װײסמאן (שמעון דעם רופא׳ם זון) און און װ. פאליאק (קאפוליער ס אײניקל). די געהײמע פארזאמ־ לונגען פון ״בוגד״ זענען פארגעקומען אין די װעלדער פון ראװין און בראנע, װי אויך אין שטיבל פון אלטן בית־עולם. די פירער פון ״בונד״ האבן יעדן מאל געטוישט זײערע פארזאמלונג־פלעצער. ...

... א קורצע צײט נאכן טויט פון די 16, דעם 15־טן אקטאבער 1942, צטער אדער 6טער חשון, תש״ג, איז דראהיטשין ארומגערינגלט געווארן פון אוקראינישע פאליציאנטן און אלע אײנוואוינער פון געטא א׳ זענען ארויסגעפירט געווארן צו דער באן־סטאנציע, ניט װײט פון אלטן בית־עולם, און דערשאסן געװארן. אין משך פון געצײלטע טעג זענען אויפגעזוכט גע־ װארן אלע ײדן, װעלכע האבן זיך אויסבאהאלטן אין די פאר־ שײדנסטע באהעלטענישן א^-ן אװעקגעפירט געווארן צום אומשלאג פלאץ, נעבן דער באן־םטאנציע. ...

... איך האב תיכף אנגעהויבן זוכן א װעג װי צו אנטלויפן פון גיהנום, איך האב זיך גענומען שארן פאמעלעך, אויסמײדנדיק די ליכטיקײט פון די פראזשעקטארם, געקראכן אויף אלע פיר, זיך געלאזן צום אלטן בית עולם. אבער נישט אזוי לײכט איז עס מיר אנגעקומען. איך בין פיל מאל געבליבן אין אנמאכט פון שרעק און שװאכקײט. אז איך הויב זיך אן דערמאנען יענעם מאמענט, פאלט מיר ארוים די פעדער פון

... איך בין געגאנגען צום גרויסן ברודער־קבר, וועלכער ליגט לעבן ליניע, ניט װײט פון אלטן בית עולם, דארט ווו ס׳זענען אומגעקומען אויף קידוש השם אונדזערע שוועסטער און ברידער, מיט א צעבראכן הארץ בין איך צוגעפאלן צום גרויסן ברודער־קבר. איך האב געיאמערט, געװײנט, גע־ רעדט צום שטומען קבר: פארװאס זײט איר אויסגעריסן גע־ װארן פון דער װעלט, מיינע אומגליקלעכע שוועסטער און ברידער? פארװאס האבן אייך די דייטשע רוצחים אויסגע־ מארדעטי... ווער וועט קומען אויף אייער קבר, אייך באקלאגן ...

... א חודש פאר דער ליקװידאציע פון געטא־א׳ האבן די דײטשן באפוילן די ײדן צו גראבן גריבער צווישן גלח׳ס םאד און אלטן בית־עולם. עס האט געהײסן, אזוי האבן די דײטשן דערקלערט, אז מען מאכט שוץ־גראבנם קעגן לופט־אנפאלן ...