Forest

װען איך בין קײן בראנע פון שול־הײף אװעק, האבן בײמער באהאלטן די זון אויפן װעג; ווען איך בין צום פריץ אין בראנע ארײן, איז דער װאלד װי פאר׳כשופ׳ט געשטאנען אין שײן. די הינט זײנען װידער ארוים מיט געביל, בין איך, װי געװײנלעך, געבליבן שטײן שטיל, איז פלוצלונג א ױנגע פאניענקע געקומען און צערטלעך און װארעם מײן האנט אנגענומען. ...

נער געטא, און שמואל מיט זײן פאמיליע בתוכם, צו דער שחיטה קײן בראנע־גורא, איז שמואל אויפן װעג אראפגע־ שפרונגען פון װאגן און טראץ די אבלאװע און שיםערײ פון די דײטשן, איז אים דאך געלונגען צו נעלם װעגן אין װאלד, װאױ ער האט זיך אויסבאהאלטן א לענגערע צײט, ביז ער האט זיך פאראײניקט מיט די פארטיזאנער. לסוף האט ער זיך אנגעשלאסן אן דער רויטער ארמײ און איז מיט איר ארײן קײן בערלין... ...

בוך און נאך אײניקע מיטגלידער פון הילפס־קאמיטעט האבן זיך געקריגט מיטן ײדנראט. די געשרײען זײנען דורכגע־ גאנגן אין געטא ב. װעגן װאס מ׳קריגט זיך האט קײנער ניט געװוסט. אינאװנט האבן זיך דערטראגן אין געטא בײדער גערױש פון דײטשע טאקסװוקעס װאם זײנען ארײנגעקומען אין שטעטל — דאם האט דער באפעלקערונג זײער שטארק ב^זומרואיקט. אזײגער 11 בײנאכט איז די געטא ב׳ אלאר־ מירט געווארן דורך ײדישע פאליציאנטן, מ׳זאל זיך גלײך שטעלן אױפן שטאט־מארק. װאס ם׳װעט זײן אויפן מארק אין אזא שפעטע ר שע האט קײנער ניט געװוסט. טײל;האבן אבער ׳ געטריבן פון א שלעכטן פארגעפיל, אנשטאט גײן אויפן מארק, געפרװוט אנטלױפן דורך פעלדער הינטערן שטאט אין װאלד ארײן. דא האבן זײ אבער באמערקט, אז אלע װעגן זײנען פארשטעלט מיט אוקראינישע און פוילישע הילפס־ פאליציאנטן, װעלבע טרײבן אין מארק ארײן. אויפגעװעקט פון שלאף, ארױסגעטריבן פון די הײזער, אראפגעשלעפט פון די בוידעם־ישטיבלעך, ארויסגעצױגן פון די קעלערן דורך ײדישע פאליציאנטן, זײנען די ײדן פון געטא ב׳ געטריבן געװארן דורך דײטשע רײטער־פאליצײ ביזן שטאט־מארק. דארט האט מען אנגעהײבן אראפציען בײ די מענער די ■שטױול פון די פיים, אראפגענומען די פידזשאקעס און צוגענומען די װערטפולע זאכן בײ די פרויען. דערבײ;האט מען בײ .אײ־ ניקע צעשפאלטן די קעפ מיט ביקסן־קאלבעם. ערש מ דאן האבן ײדן דערפילט װאס מ׳װיל טאן מיט זײ, און ס׳האט זיך אנגעהויבן א מורא׳דיקע ילל ה: ״שמע ישראל:״ ״גאט דער־ בארעם ;יך!״.. .

... טוביה זבאר׳ װעלכער האט זיך א קורצע צײט אויסבא־ האלטן אין א װאלד, איז אלײן געקומען אין שטאט ארײן און זיך איבערגעגעבן אין די הענט פון דער פאליצײ, בעטנדיק מ׳זאל אים דערשיסן. זײן ביטע איז דערפילט געװארן.

אנטלויפן אין וואלד ארײן איז יפון גאראװיצע — דעם ארבעטס־פלאץ פון די דראהיטשינער ״ביגדױזשניקעס״ אין ראדאסטאװ (בינדױזשניקעם־ארבעטער ביי א םפלאװ פון האלץ, די וואס בינדן צונויף טראטװעװ און פיר ען מיטן װאםער אין װײטערע מקומות) — געװען זייער לײכט. א שפרונג פון די בינדױגע־קלעצער און דו ביסט שוין אין װאלד. ײדן האבן דעריבער געטראכט, אז זיי װעלן אפילו אין דער לעצטער מינוט, װען מ׳װעט שוין אנהויבן שיסן, נאך אויך באװױױן צו אנטלויפן. ביז װאס־װען האט קיינער קיין חשק ניט געהאט צו פארלאזן דעם לאגער, די שטוב, דעם דאך איבערן קאפ און שוין אנהויבן צו לעבן װי א בראדיאגע. אלע האבן זיך געשראקן פארן װאלד, פארן װינטער װאם דערנענטערט זיך. ...

אין יאר 1943, פסח צייט, װען די דײטשן האבן ארומ־ גערינגלט די װעלדער און אטאקירט די פארטיזאנער, האבן די פארטיזאנער געפירט גרויסע שלאכטן מיט די דײטשן. דעמאלסט זײנען די באנדעס באפאלן אונדזער לאגער אין װאלד, ווו מיר זײנען געװען עטלעכע הונדערט ײדן, און האבן בע־ סטיאליש אויסגעקוילעט א הונדערט ײדן, לעבעדיקערהײט צעשניטן און צעהאקט אויף שטיקער. װען די פארטיזאנער האבן זיך אויפן שלאכטפעלד דערװוסט פון דעם באנדיטישן אנפאל, איז גלײך געקומען צולויפן דער קאמאנדיר פון אט־ ראד, מאקסים מיסורא, און די צװײ ײדישע קאמאנדירן אלעק ...

גײענדיק אזוי שטילערהײט אין אײן שורה, איינער נאכ׳ן צװײטן, האבן מיר פלוצלונג באמערקט צװײ שליטלאך פאדן אנטקעגן אונז. די מענטשן אין שליטן האבן אונז אויך בא־ מערקט. מיר האבן אל ע אנגעהויבן לויפן צוריק אין װאלד. מיט אמאל האבן מיר דערהערט א געשרײ אין רוסיש: ״סטאי!״ (שטײן בלײבן:) און א געדוי ש פון מאשין־געװער האט פאר־ רוישט די לופט. די קוילן, װעלכע האבן געלויכטן אין דער פינסטער מיט פארשיידענע קאלירן(עס זײנען געװען פאםפאר קוילן), האבן געפײפט אין אונזערע אויערן. אבער מיר זײנען געלאפן אן אפשטעל. נאך א װײלע לויפן האב איך זיך אפ־ געשטעלט צו זען װאו די איבעריקע פון דער חבר ה זײנען. איך האב נאר באמערקט אײן ײנגל, מיטן נאמען צדוק, און 6 מײדלעך. די איבעריקע זײנען ערגעץ פארלארן געגאנגען. מיר זאלבע־אכט זײנען װײטער געלאפן ביז מיר זײנען ארוים־ געקומען אויף אן אפענעם פעלד, װו עס זײנען געשטאנען סטײגלעך הײ. מיר האבן זיך ארײנגעלײגט אין די הײ און פון מידקײט באלד אײנגעשלאפן. ...