Red Army

נער געטא, און שמואל מיט זײן פאמיליע בתוכם, צו דער שחיטה קײן בראנע־גורא, איז שמואל אויפן װעג אראפגע־ שפרונגען פון װאגן און טראץ די אבלאװע און שיםערײ פון די דײטשן, איז אים דאך געלונגען צו נעלם װעגן אין װאלד, װאױ ער האט זיך אויסבאהאלטן א לענגערע צײט, ביז ער האט זיך פאראײניקט מיט די פארטיזאנער. לסוף האט ער זיך אנגעשלאסן אן דער רויטער ארמײ און איז מיט איר ארײן קײן בערלין... ...

... נאכדעם, אז די רויטע ארמײ האט אונדז באפרײט האבן מיר זיך אומגעקערט קײן דראהיטשין. די פויערים האבן זיך געװונדערט און געפרעגט: ״װאם איר לעבט נאך?״... מיר האבן זיך פאר שאנדע און װײטאג ביטער צעװײנט... מיר האבן אין דראהיטשין ניט געפונען קיץ אײן ײד. ...

... קאפעלושניק איז אנגעקומען אין פרוזשאנער געטא. דארט האט ער זיך אנגעשלאסן אן א גרופע פון 9 ױנגעלײט און איז מיט זײ אװעק צו די פארטיזאנער. שפעטע ר האט זיך קאפע־ לושניק אנגעשלאסן אין דער רויטער ארמײ און איז עטלעכ ע מאל געװארן פארװאונדן קעמפנדיק קעגן די דײטשן.

... שפעטער האט זיך באריס אנגעשלאסן אן דער רויטער ארמײ, װאו ער האט אלס קאמאנדיר ארויסגעװיזן גרויס העל־ דישקײט, געזײט םיט און פארװיסטונג אין די דײטשישע שטעט ביז דער פארניכטונג פון די דײטשע מערדער־חילות! ...

״שפעטער, װען די פארטיזאנער באװעגונג האט זיך פאר־ צװײגט און אנגעקניפט באציאונגען מיטן רוסישן מיליטער, האבן זיי זיך אנגעהויבן בעסער באציען צו ײדן. איך האב זיך צוגעשלאגן צו אן אטדיאד אין פינסקער געגנט, שפעטע ר אנגעשלאסן זיך אן דער רויטער ארמײ און אויסגעפירט די שװערסטע פונקציעס. װעלנדיק נעמען נקמה אין די דײטש ע ...

... טייערער יוסף, איך בין נישט לאנג אנגעקומען קיין לאדז און כ׳באמיה זיך אנצוקניפן א פארבינדונג מיט דעם רעשט איבער־ געבליבענע קרובים און באקאנטע. נאך יארן פון אומבאר־ שרײבלעכע לײדן און פײן אין דראהיטשינער געטא, אין די וועלדער מיט פארטיזאנער און אויף די שלאכטפעלדער אלס רויט־ארמײער, האב איך אסך צו שרײבן און צו דערצײלן. א ביסל פון דעם וועל איך דיר דא איצט אויסשרײבן.

מיט די פארטיזאנער בין איך אנגעקומען אין דער רויטער ארמײ, אין װעמענס רײען איך האב באקומען די מעגלעכקײט פון אן אפענעם אנגריף און קאמף קעגן גרעסערע מהנות פון שונא און זײ צומארניכטן. װי א פארניכטנדיקער שטורעם האבן מיר זיך דורכגעטדאגן דורך דײטשע שטעט און שטעט־ לאך. איך בין זיך מודד ״דאם הארמאטן־קנאלן, דאם קראכן פון דײטשע פארטיפיקאציעס און בנינים איז פאר מיר דאן געװארן דאס זיםטע מוזיק. די פלאמען פון די ברענענדיקע דײטשע היתער, דעם חורבן װאס איך און מיינע חברים האבן געזײט ארום זיך, איז פאר אונז געװען א גרויסע באפרי־ דיקוגג. יעדע ר אײנער פון אונז האט געהאט א גרויסן חשבון מיט די מעגטשנפרעסער. נאך הײנט צו טאג בין איך נאך אלץ ניט בארואיקט. כ׳האב נאך אלץ מיט די רוצחים זיך ניט אפגע׳חשבונ׳ט װי עס באדארף צו זיץ. ...

זוי שװאך איז בין געװען, האט זיך אבער אין מיר געפונען א פארבארגענע קראפט. איך און מײנע קינדער האבן גענומען ביקסן אויף זיך און געהאלפן פארניכטן די פאזי־ ציעס פון שונא. איך האב קעמפעריש אוגטערגעלײגט דינא־ מיט אונטער די בריקן, װו די מערדער האבן געדארפט דורכ־ גײן, אדער דורכפירן שפײז פון די דערפער, ביז איך האב זיך מיט מײנע קינדער דערשלאגן צו דער רויטער ארמײ און געקומען צו מײן געבורט־שטאט דראהיטשין (פאלעםקי). איך האב דארטן געטראפן עטליכע לעבגגעבליבענע ײדן, װײטער איז אלץ דארט חרוב ומוחרב. איך האב דארט געזען לאנגע ברידער־קברים. מײן הארץ איז װי פארשטײנערט געװארן און איך האב זיך געצאפל ט פון פײן. איך האב ניט געקענט קוקן אין די אויגן פון די פויערים, װעלכע האבן צוגענומען די קלײדער פון מיינע ברידער און פרײנט. איך האב שוין מער ניט געקענט לעבן אין דער פארםמטער סביבה פון חור־ בות און קברים, און בין אװעק אין דער נאענטסטער שטעטל כאמסק. דארטן האב איך אויך קײנעם ניט געפונען. די פוי־ ערים װוינען אין די יידישע הײזער אומגעשטערט. די כאמ־ םקער ײדן האט מען פארברענט אין דער אלטער שול, װאס פון איר זײנען פארבליבן נאר 4 גרויסע װענט. די גרויזאמע דײטשן האבן אלעמען פארניכטעט, ביז דעם לעצטן ײדן...

... און ביטול׳דיקע װערטער גליען אויף, װערן גלויביק, און לויטער װערט אלץ, װאם געװען איז שטויביק. כ׳זע יאנאװע, בערעזע און כאממאק און קאברין, די שטיבעלעך פון שטרוי און די שטיבעלעך פון לײם, מײן זײדנ׳ם, מײן באבעם, מײן טאטנ׳ם הײם, און ם׳דאכט מיר מײן זײדע איז פון קבר ארוים מיט זײן לױלקע פארדרײט אין זײן װײמער בארד, און ם׳דאכט מיר מײן באבע אין אטלעםענעם קלײד זי שטײט לעבן אים װי פאר׳כשופ׳ט צום ארט. און דער רב אין א קיטל, מיט ברכות׳דיקע הענט, בארד־פאות התלהבות׳דיק, די אויגן צעברענט, די רעכעצין, א לויטערע, מיט זיבעטן חן, זי רײמט זיך אין תכריכים א מצוה־טענצל גײן. איך זע אין פאנטאזיע אויפ ״אונטער דעם לינדען״ דעם מארש פון דער רויטער ארמיי. איך סארנעם די קדושים, די קעמפער, מיט פלאטערנדע פאנען, װאם זײנען געגאנגן אויפ קדו ש השם, דראהיטשין — בערלין. ע ם צעגײען די װאלקנ׳ם, ע ם באװײזט זיך א שײן — ״די רויטע ארטײ איז אין דראהיטשין ארײן . . .״ ...

... [אין דער רויטער ארמײ די ־ ענען אויך געװען די פאלגענדע ; ירמיה גראסמאן (געװיען אין רוסלאנד) , איזע פיםעצקי , ראו ־ בן גאלדבערג , מרדכי גאלדמאן , יהושע קאפעלושניק , ברוך בא ־ ראנטשוק , בנימין בוים , בערל גאטליב , יאסל לעװין , גאדל שערעשװסקי א.א . די לעצטע צװײ געפאלן אין שלאכט... ] ...