Romanovsky

איצט האט זי ך אנגעהויבן פאר מיר דער אמת׳ער גיהנום. פינצטער און ביטער איז מיר געווען אויפן הארצן און גאך פינצטערער איז מיר געווען אין גרוב, װו איך האב ביינאכט נישט געזען די ליכטיקע שײן... איך האב געמײנט, אז איך װעל דאס נישט איבערטראגן. נאר ביסלעכװים האב איך זיך אנגעהויבן צוגעװינען צו די צרות. עס האט שוין מיר נישט געארט, װאס מײז און טאראקאנעם האבן געטאנצט און גע־ קראכט איבער מיר, אויב מען װעט ארויס מיטן לעבן. ראמא־ נאװסקי פלעגט קומען און דערצײלן מיר, אז די דײטשע פא־ ליצײ קומט צו אים אלע טאג און זוכט אומעטװס אין שטוב, אויפן בוידעס. זײ האבן א חשד אז די ״ײדישקע״ מוז זיך דא אויסבאהאלטן. איך בין געווען אין אײנע שרעק. ראמאנאװ־ סקי האט מיר אויך דערצײלט, אז די דײטשן פון פאסט זײ־ נען געגאנגען נעמען די ײדישע זאכ ן נאכן ליקװידירן די געטא, האט זײ דיס . ד . געכאפט מיט די ײדישע זאכן און מען האט זײ דעם זעלבן טאג אפגעשיקט אויפן פראנט. ...

צו אונדזע ר שטאל. אי ן דע ר פינצטערני ש הא ב אי ך דערזע ז א גרוב, װא ם ראמאנאװסק י הא ט צוגעגרײ ט פא ר מיר... אי ך בי ן לעבעדיקערהײ ט ארײ ן אי ן גרוב, או ן ראמאנאװםק י הא ט אנגעהויב ן פארמאכ ן ד י גרו ב מי ט ברעטע ר או ן ערד. אוי ף דע ר גרו ב הא ט ע ר נא ך ארויפגעשטעל ט א קאםטע ר האלץ. נעב ן װאנט, הא ט ע ר געלאז ן א קלײנ ע לאך, דור ך װעלכע ר ע ר װע ט מי ר דערלאנגע ן עס ן או ן אי ך זא ל קענע ן אטעמען... ...

אײנמאל בײנאכט קומט צולויפן ראמאגאװסקי און זאגט מיר, אז מיר מוזן װאס שנעלער אנטלויפן אין װאלד, װײל עס איז א פולע שטאט מיט דײטשן און זײ קענען נאך אויסגעפינען פון דיץ באד,עלטעגיש. ראמאנאװסקי איז שנעל אװעקגעלאפן אויף א כוטאר נעבן סימענאװיץ, באשטעלט פאר מיר דארט א פלאץ, אריבערגעפירט אד,ין זײנע זאכן און די בהמד״ װעלכע איך האב אפגעשריבֿן אויף זײן נאמען, און בײנאכט האט ער געדארפט קומען נאך מיר. דערװײל איז געװארן איבערן שטאט אזא שיסערײ און ״באמבארדי־ ראװקע״, אז איך האב געמײנט איך װעל שוין פון ״קבר״ נישט ארויסגײן קײן לעבעדיקע. ג־ט האט געהאלפן, ארום 12 בײנאכט, ראמאנאװסקי איז דא. ער האט מיך ארויסגע־ גומען פון ״לעבעדיקן קבר״, איך װיל אנד,ויבן גײן, איך קען גישט. איך האב פארלארן די ראיד,. איך זע גארגישט, װאס טוט מען? מען מוז שנעל אנטלויפן, מען טאר נישט פארלירן קײן אײן מינוט. האט מיך ראמאגא וסקי י גענומען ■ אויף זײגע פלײצעס און געטראגן. א שטיקל װעג האט ער מ׳ך געפירט פארן האנט ביז מיר זײ:ען צוגעקומען צו א פעלד מיט קארן. איך האב זיך ארײגגעלײגט אין די הויכע קארן, ברויט מיט װאסער האט מיר ראמאנאװסקי געגעבן און איך בין דארט געלעגן דרײ טעג. ראמאנאװסקי איז אװעק צום ״כוטער״.

... ♦ ראמאנאװסקי אױגעװען א מושלינג האלב־פאליאק און האלב־רוס. אפשר האט ער אויך געהאט אין זיך ײדיש־בלוט. ו־אנואנאװטקי האט זיך באװיזן ו',י־ן דראהיטשין גלײך נאך דער . ערשטער װעלט־מלחמה. עו־איז געװען א בריװ־טרעגער. שטענדיק האט ער ו.עשנוײנלט און אױגעװען גוט אויפגעלעבט מיט אלע ײדן. [רעדאק. ]

בײ שינדערן אין גארטן האב איך מורא געהאט צו פארבלײבן, װײל איך האב באמערקט, אױ דארט דרײען זיך ארום מענטשן. איך האב זיך געלאזן װײטער, אין דער פינצטער, צו די קראםנא־אוליצע גערטנער. איך בין גע־ שפרונגען און געקראכן אין טיפה גראבנם מיט װאסער און זיך דערשלעפט צו זײדל לעװ׳ס גארטן, װו ס׳איז אמאל געװען נחום שעװינסקי׳ס גארבארניע. דארט איז געשטאנען א גרוי־ מער סטײג שטרוי • איך בין ארײנגעקראכן אין סטײג־שטרוי און דארט אפגעזעסן 3 טעג. איך האב אפגערעדט מיט רא־ מאנאװסקין, אז אויב איך װעל זיך ארױסראטעװען פון געטא, זאל ער מיר זוכן ארום סטײג־שטרוי. ...