Jews

... אין זײערע אינערלעכע ענינים האבן זײ גענאסן פולע אויטאנאמע פרײהײט. דעד ײדישער דין איז געווען מאסגעבנדיק. דאם ײדישע געריכט האט געהאט דאם רעכט צו פארמשפטןא שולדיקן אפילו אויף טויט־שטראף. נאטירלעך, האט דער פארמש־ פטער געקאנט אפעלירן צום מלך און ער האט געקאנט מבטל זיץ דעם אורטײל. ער האט אויך געקאנט צװינגען דער קהילה צו באפרייעןא מיטגליד פון קהילה־שטײער א. א. אפצאלן, װאס זי האט ארויפגעלײגט אויף אים. ...

... איןא פוילישער שטאט, גטנץ פרי פאר טאג. הערט טעןא געשרײ,א יאמער,א קלאג, מענטשן האלב משוגע, די שרעק איז גרוים. פלוצלינג הערט מען: ״ױדען ארוים״! זשאנדארן, פאליצײ, אוקראינער פיל, צו מארדן די ײדן— דאם איז זײער ציל. זײ מארדן און שלאגן,א מורא,א שרעק, מען פירט די ײדן צום באן אװעק. און באשרײבן קען מײן פעדער, װי עם דרײען זיך די רעדער. די װאגאנען זענען פיל. דארט פירט מען ײדן אויןן קידוש השם— קײן טרעבלינקע, קײן טרעבלינקע. ...

... לוקאװ, אמ געווען דער טראגישסטער טאג פאר מיר און מיץ פרוי אין אונדזער לעבן. װען מ׳האט דעמאלט (דעם 11טן נאװעמבער) געטריבן דורך אונדזער גאס עטלעכע טומנט ײדן׳ האב איך געארבעט אין גארטן. בעת דער אװאנגארד פון דער קאלאנע האמ זיך געפונען נעבן אונדזער הויז, האט עפעסא געהיימע קראפט ארויסגעריסן דעם רידעל פון מײנע הענט אװ מיך געבראכט צום פלויט. איך האב אראפגענומען דאס היטל און געקוקט. כ׳האב געװאלט איינזאפן דעם גאנצן וױיטיק, די גאנצע פאדצװײפ־ לונג פון אט דער גרויסער מאסע, פון די טויזנטער מענטשן, קינדער און מאמעס, זקנים און ױגנט. איך האב זיך אליץ געפרעגטן איז פאראןא העכערע גערעכטי־ ...

געװים, די דײטשן זענעןא סך אין צאל. דאם דײטשע פאלק איז באהערשט פון אן אויסטערליש משוגעת. מען האט דעם אײנדרוק, אז פאלנדיק, װעלן די דײטשן מיטשלעפן די גאנצע װעלט אין תהום אריץ. איך זוך צװישן זײ אויםנאמען, איך וױל געפינען כאטש אײנצעלנע פאקטן פון גוטס טאן, פץ הארציקײט אדער פון יחמנות. ליידער, מען קען באשטעטיקן מיט דער גאנצער זיכערקײט, אז אלע דײטשן, װאם געפינען זיך אויף דער פוילישער ערד זענען אויםוװדפן. מען זעט נישט בײ זײ קיץ מענטשלעך געפיל. טײל מאל דוכט זיך, אז אויך זײערע נערװן האלטן גישט אוים: דא און דארט האט מען געקענט זען װי דײטשע זשאנדארן וױינען: מען האט געזען זשאנדארן, װאס האבן געהאלפן ײדן אנטלויפן פון דעפאר• טאציע. אבער אזעלכע פאלן זענען געװען זײער זעלטענע אץ זײ באשטעטיקן בלויז דעם כלל, איך װאלט שטארק געװאלט גלײבן, אז אט די דערצײלונגען װעגן גוטע זשאנדאח זענען אמתדיקע. איך האב מורא, איך האב מורא צו פארליח דעם גלויבן אין דער מענטשלעכקײט פון מענטשן,

איד האב װײטער גער,אט אויסצושטיץ צרות פון מיץ באלעבאםטע. אין דער ערשטער צייט, װען איד האב נישט געקענט, װי אנדערע פויערים, די ארבעט פון אויםױײסן די ווילדגעוויקםן, האט די פויערטע געשריגן, אז ײדן װילן נישט ארבעטן1 זײ האבן ליב קומען צום גרײטן. זי האט געטענהט, אז היטלער וועט שוין װיסן װאם ...

... אז עפעם איז בײ די באלעבאטים נישט מיט אלעמען• די באלעבאםטע קוקט עפעם מאדנע אויף מיר. װען איד האב זי געפרעגט, צי ס׳איז עפעם געשען, האט זי פון אנהײב מיר גארנישט געװאלט זאגן, אבער װען איד האב זי פאתיכערט, אז איד בין צוגעגרײט אויפן םאמע ערגסטן, האט זי פאר מיד אויפגעדעקט די םיבה םון דער ענדערונג: דער סאלכים פון דארף האט געזאגט, אז אלע ײדן. װאס ארבעטן בײ פויערים, זאלן זיד צושטעלן אין שטאט אחין צום רעגיםטרירן. יעדער פויער, װאם װעט נישט פאלגן

גאנג פון דער באהעלטעניש׳ אװעקגענומען פון דער עפענונג עטלעכע ציגל און איך בין ארויסגעקראכן אויף אלע פיר. איך בין אװעק אלץ װײטער און װײטער פון דער עפענונג׳ ביז איך האבן זיך געפונען אויפן בוידעם. נאך אײדער איך באװײזא טראכט צו טאן האט מירא לײכט געטאן אין פנים אן עלעקטריש לעמפל. איך האב ז׳ך צוריק־ געצויגן און צוגעשארט זיך צו דער װאנט׳ איך בין זיכער געװען׳ אז אוקראינער האבן מיך אנטדעקט און איצט װעט זײן מיץ םוף׳ אבער מיטא מאל האט זיך מיר אויסגע־ דוכט׳ אז איך הער רעח ײדיש. יא׳ הײםט עם׳ אז חוץ אונדז געפינען זיך דא נאך ײדן. איך בין דרײסטער געװארן און גערוקט זיך צום ארויםגאנג פונעם בוידעם׳ וװ איך האב שוין דײטלעך געהערטא ײדיש געשפרעך. פון אנהײב האב איך נאך מורא געהאט׳ אז דאם זענען אוקרארנער׳ װאם רעח םפעציעל ײדיש׳ אבער איך האב איבערגעטראכט׳ אז װען דאס זאלן זיץ אוקרארנער װאלטן זײ מיך שוין לאנג געכאפט. װען איך בין צו צום ארויםגאנג און גענומען די שנוד כדי זיך אראפצולאזן׳ האט מען מירא לײכט געטאן אין די אויגן און געפרעגט אויף ײדיש װער איך בין. איך האב גארנישט געענטפערט׳ נאר גלײך זיך אראפגעלאזט מיט דער שנור. איך האב דערזען פיר ײדישע מענער. זײ האבן זיך אנגעהויבן אויספרעגן װער עם געפינט זיך בײ אונדז. צי ריתל באטשאן׳ פראסט אדער צױויעלע געפינען זיך נישט בײ אונדז אין באהעלטעניש. זײ האבן מיד דערצײלט׳ אז זיי זוכן שוין לאנג דעם ״סכראן״׳ וװ זיי האבן זייערע פאמיליעם. איך בין צוריק ארויף אויפן בוידעם׳ געגעבן דעם אפגערעדטן םימן און באלד האבן אלע זיך אגגעהויבן ארויםרוקן פון ״םכראן״. די4 מענער האבן טאקע געפונען זײערע נאענטע. זײ ...

... עם איז ארויםא קלאנג, אז איןא שכנותדיק דארף באד׳אלט מען ײדן, זענען גע• ...