Germans

... ארום איז איצט געװען שטיל. מען האט נישט געזען קײן מענטש. איך בין ארוים־ געגאנגען אין פיעטרושקעס, וװינונג און פון דארט האב איך געזען װי די גאנצע שטאט ברענט. פוןא הילכער האב איך דערהערטא מעלדונג, אז אלע מענער, םון16 ביז 60 יאר, מוץ זיך קאנצענטרירן. איך האב דעמאלט נישט געוװסט, אז די דײטשן װעלן זיך אויףא צײט צוריקציען פון לוקאװ, האב איך מורא געדואט, אז װען זײ װעלן מיד געפינען, װעלן זײ מיך דערשיסן. ...

... בײם קלויסטער האט מען פארמירטא גרעםערע גרופע און שפעטער האט מעד אונת גענומען יאגן קײן שעדלעץ. מען האט אונדז געהײסן שנעל לויפן און זײ, די דײטשן׳ האבן אונדז באגלײט מיט אויטאם און באלויכטן מיט רעפלעקטארן. אויב עמעצער איז אפגעשטאנען און נישט געקענט װײטער לויפן׳ האבן זײ אים אויפן װעג ארויםגעענדיקט מיטן באגנעט. צו לויפן28 קילאמעטער איז געװען זײער שװער׳ אפילו פאר ױנגע׳ װער שמועסט נאך פאר עלטערע מענטשן. מען האט זיך באמיט צו העלפן אײנער דעם צװײטן; מען האט זיך אנגענומען פאר די הענט. און אזוי האט אײנער געשלעפט דעם אנדערן. ענדלעך זענען מיר אנגעקומען אין דער שעדלעצער טורמע. ...

... און די אנדערע זשאנדארן זענען אנטלאפן צוזאמען מיט די גראנאט־פאליציאנטן. אין יענער נאכט האט מען געבראכט אהיןא טראנםפארט יידן, האבן די אדאמאווער יידן אפגעשטעלט דעם טראנםפארט און די יידן פװ טראנםפארט זענען זיך צעלאפן פון די װאגאנען אין די אתמיקע װעלדער• די דײטשן פירן איצט דורך אן אבלאװע אויף די דאזיקע אנטלאפענע ײת. בעת דער אבלאװע זענען שוין אומגעקומען25 ײדן• מיר איז באוװםט, אז ביזן 4טן גאװעמבער זענען די נאך נישט געװען באגראבן. ...

יעדער אײנער פון די פאליאקן רעאגירט אויף זײן שטײגער אויף די מעשים פון די אויםוװרפן. פאראןא םד׳ װאם פאראורטײלן די דײטשע רציחות אץ עם עקלט זײ דעדפון; פאראן אזעלכע, װאם פאלן פשוט אריץ אין יאוש װען זײ קוקן זיד צו צו די דײטשע מעשים. פאראו אייד אזעלכע פאליאקן װאם זאגן: ״אמת, ם׳איז שרעקלעד אמ אומאנגענעם, אבער די דײטשן טוען אונדז דאדא גרויםע טובה— זײ לימן פאר אונדז די ײדן־פראגע׳. אונדזער ״ענדעציע״, מיט אלע אירע פיליעס, קען זיץ שטאלץ מיט די קערנער, װאם זי האט פארזײט. ...

... עם איז צוגעפאלן די נאכט. דורך דער שפארע אין אונדזער באהעלטעניש האט מען געקענט זען אזא בילד: בײ ברענענדיקע שטורקאצן האבן אויפן מאדק זיך צונויפ־ גענומען דײטשן׳ אוקראןנער און אפילו פאליאקן׳ און זײ האבן זיך געפרײט װאם לוקאװ איז געװארן ״ױדענרײן״. זײ האבן כםדר געזונגען ײדנפרעםערישע לידער און מיר זענען געזעםן צונויפגעטוליעטע און דערע־ראקענע. מיר האבן אפילו נישט געפילט׳ אז מיר האבן נישט געגעםן. קײנער פון אונדז האט נישט באװיזן מיטצונעמען מיט זיך עפעס צו עםן אץ טדינקען. אין דער מהומה האט יעדער אײנער געװאלט ראטעװען נאר דאם לעבן.

... מיר הערן, אז די אוקראינער און דײטשן זוכן באהעלטענישן אין די חרובע הײזער. מיט דער ״אקציע׳ פירט אן דער שטאטקאמענדאנט נײמאן. פלוצלונג האבן מיר דער* העדט אימהדיקע געװאלטן.• ״שמע ישראל! ראטעװעט •״ נישט װײט פון אונדז האט מען אנטדעקטא ״סכראן״ מיט באהאלטענע ײדן. מיר הערןא סעריע שאםן פון אויטאמאטן און דאם געלעכטער פון די מערדער. און ױידער איז געװארן שטיל. ...

... אויף דער וױנטערצײט האבן מיר באשלאםן זיך צו באהאלטן בײ די פויערים אין די דערפער. יעדער זוכטא באהעלטעניש. דעם דריטן נאװעמבער האבן מיר זיד געגרײט צו פארלאזן דעם װאלד. אבער מיטא מאל׳ אומגעריכט האבן אונדז די דײטשן ארומגערינגלט פון אלע זײטן און גענומען באשיםן אונדזער בונקער. עס האט זיך אנגעהויבןא שדעקלעכע פאניק. יעדער איינער פץ אונדז האט געפרװוט אנטלויפן פון ברענענדיקן בונקער אין װאלד ארײן׳ כדי צו ראטעװען דאם לעבן. ארום מיר האב איך געהערט קרעכצן׳ געװײנען און געשרייען. איך האב אויף גארנישט געקוקט׳ נאר אויף אלע פיר זיך געריטשט װאס טיפער אין װאלד ארײן. איך בין געװען אײנע אליץ. נאענט פון מיר האבן איך געהערט שױיען אויף דײטש׳ אבעד איך האב זיך געריטשט װאם װײטער. די שיסערײ האט נישט אויפגעהערט. ...

די שיםערײ האט נישט אויפגעהערט. מיטא מאל האב איך געהערט זײער נאענט פון מיר געשרײען פון די דײטשן. ״ױדע ראום״׳ ,׳ױדע ראוס״׳ האטא דײטש געשריגן. עס האט זיך ארויסגעװיזן׳ אז נישט װײט פון מיד איז געפאלןא חבר םון אונדזער גרופע. דער דײטש האט אים געטראפן אין פוס אץ װען ער האט געזען׳ אז דער ײד לעבט נאך׳ האט ער אים דעהרגעט אויפן ארט מיט צוױי שאםן. ...

... דעף פאראבעק׳ װאם האט געדינט בײ גוזשינסקין׳ איז געװעןא רוםישער און ער האט צו מיר געזאגט׳ אז נאד איץ װינטער מוז איד זיד מוטשען און דערנאד װעט מיר שוין גוט זיץ׳ וױיל די מלחמה װעט שוין לאנג נישט געדויערן. פון דעם פאראבעק האב איד זיד דערװ־םט׳ אז די םאוױעטן שלאגן די דײטשן און גײען פארויס׳ און אז די דײטשן האבן שוין מיט זיד צו טאן.

... אין חודש ױלי האט דער פראנט זיך דערנענטערט. די סאװיעטן האבן געשלאגן די דייטשן אן אויפהער. אין װאלד איז געווארן פון טאג צו טאג געפערלעכער. די דײטשן זענען אפגעטרעטן און האבן זיך נוקם געװען אין די אלע׳ װעמען זײ האבן געטראפן אין די װעלדעד און םעלדער. ...

אין אײנעם פון די קעלערס האבן זיך ארײנגעריםן די צעװילדעװעטע דײטשן אוץ אוקראינער. זײ האבן געעפגטא שיםעדײ און אומאויפהערלעך געשריגןו *ראום, ױדען״ ראדם!״ אין דער טונקלקײט פון קעלער האבן אויפגעלויכטן די קוילן פון די אויטא־ מאגץ. זײ האבן זיך אנגעשלאגן אין די פוםטע װענט, װײל אלע זענען שוין ארוים פץ קעלער. פאר נאכט זענען די דײטשן נאךא מאל אנגעקומען אץ אראפגעשאםן אין קעלער. בלויז אן עכא האט אפגעהילכט װי אן ענטפערו נישטא מער קיץ ײדן אין שטעטל, לופאװ איז אפגעריעיהט פוז יידז!~,

... עם איז ארויםא קלאנג, אז איןא שכנותדיק דארף באד׳אלט מען ײדן, זענען גע• קומען דײטשן און פארברענטא האלב דארף.

... די דײטשן זענען שוין געװען אויף צרות. דער רוםישער פראנט האט זיך דער־ נענטערט. אבער די מערדער האבן שוין געהאט געענדיקט מיט די ײדן פון לובלינער געגנט. ...

די אבלאװעם אין װאלד האבן זיך וױדער פארשטאדקט. די מענטשן האבן באשלאסן אריבערצוגיץ אין אן אנדער ארט. קײנער האט מיך נישט געװאלט מיטנעמען. איך בין זײ נאכגעלאפן. װען זײ זענען אריץ אין אן אנדער װאלד׳ האבן זײ געמאכטא פײער. צופעליק זענען אדורכגעפאח דײטשן, זײ זענען צוגעלאפן צום פײער און געעפנטא שיסעריי• כמעט אלע ײדן זענען אומגעקומען•

... אין דרייען האבן מיר אנגעהויבן טראכטן װעגן איינארדענען זיד. ס׳איז געװען װינטער,א בײזע קעלט. מיר זענען א.־יץ איןא סטאדאלע אמ געמאכט זידא באהעל־ טעניש אין הײ, אן דעם וױסן פונעם פויער. מיר האבן דארט זיד אויסבאהאלטן עטלעכע חדשים. אין די נעכט פלעגן מיר גיץ צו פויערים בעטן עסן. איץ מאל האט דער באלע־ באס אונדז באמערקט ארויסגיץ פון דער סטאדאלע. ער האט דאס דערצײלט זיץ פרוי די פויערטע איז געקומען צו אונדז און זיד געבעטן, אז מיר זאלן אװעק פץ זײ. מיר האבן געענטפערט, אז מיר האבן נישט װוהין צו גײן. דאן האט זי געזאגט, אז זי װעט אונדז אויסגעבן צו די דײטשן אדער צו די אקאװצעס. אבער געטאן האט זי אנדערש. זי האט אונדז צוריק אריינגענומען אין סטאדאלע און געבראכט פאר אונדז װארעם עםן. זי האט זיד אויד פארנומען מיטן װארשעװער ײנגל, װאס איז געװען פארװונדעט.

... װען איד האב זיד אומגעקערט אין מײן מיליטערישער טײל ד׳אבז איד פאר אלע ײדן דערצײלט׳ װאם איד האב איבערגעלעבט אין לוקאװ. מיר האבן אלע פארביםן מיט די צײן אוןא גישט געשטילטער איז געװען אונדזער האם׳ װען מיר האבן װײטער גענומען טרײבן דעם שונא אויף מערב, מיר האבן גישט געשוינט די דײטשן און נקמה גענומען םאר די רציחות איבער אונדזערע נאענטע. ...