Poles

יעדער אײנער פון די פאליאקן רעאגירט אויף זײן שטײגער אויף די מעשים פון די אויםוװרפן. פאראןא םד׳ װאם פאראורטײלן די דײטשע רציחות אץ עם עקלט זײ דעדפון; פאראן אזעלכע, װאם פאלן פשוט אריץ אין יאוש װען זײ קוקן זיד צו צו די דײטשע מעשים. פאראו אייד אזעלכע פאליאקן װאם זאגן: ״אמת, ם׳איז שרעקלעד אמ אומאנגענעם, אבער די דײטשן טוען אונדז דאדא גרויםע טובה— זײ לימן פאר אונדז די ײדן־פראגע׳. אונדזער ״ענדעציע״, מיט אלע אירע פיליעס, קען זיץ שטאלץ מיט די קערנער, װאם זי האט פארזײט. ...

... רער. דאס איז געשען סוף1943 אין דעם זעלבן דארף. די פאליאקן האבן די דערהרגעט.

איך בין געװען ״כשר״. איך האב געד׳אט ״ארישע״ פאפירן׳ דאם הײסט—א גע־ פעלשטע מעטריקע׳א מעלדונג־צעטל, און אויף דעם סמך—א ״קענקארטע״ מיטא םאטאגראםיע. איך בין׳ הײםט עם׳ געװען כשר וישר. איך האב אבער נישט געטארט םארגעםן, אז אויב נישט אויםן פנים׳ בין איך אנדעמזז אויף אן אנדער ארט. דערפאר ד׳אב איך געמוזט פארשטעלן זיך פארא פרומען׳ פאר אזא װאס שעמט זיך צו גיװ מיט מײדלעך (איך בין דאך שוין אלט געװען19 יאר:). פאר מיװ באלעבאםטע בין איך געװעןא פאליאק׳ װעמען די דײטשן האבן פארטריבן פון פאמאזשע צװאמעז מיט אנדערע פאליאקן. ...

דאם איז געװען מאי 1937, די צײט פון שפאנישן קריג. די שטימונג איז געװעןא גע־ דריקטע. אויף טריט און שריט איז געװען צו באמערקן די מלחמה־צוגרײטונגען. די לופט איז געװען אנגעזאפט מיט ײדן־האם. אויף דער פוילישער גרענעץ האט מען בײ אונדז אדורכגעפירטא שטרענגע רעװיזיע פון באגאזש און די דאקומענטן. װידער האבן מיר זיך דערמאנט די באנעמונג פון אונדזערע הײמישע פאליאקן. מיר זענען שוין פון דעם געװען אפגעוװינט. מיץ חבר יאםל איז אפגעשטיגן אין לאדזש, וװ עם האבן געוװינט זײן פרויס עלטערן. איך בין געפארן קיץ לוקאװ. ...

אין די ערשטע טעג פון מערץ געלונגט אונדז װידער אראפצולאזןא צוג פון די רעלםן. עם װערן אויף ם׳נײ צעשמעטערט פאשיםטן׳ װידער פארניכטעט קריגם• מאטעריאלן. מיר פארן צוריק מיט נאד מער פרײד. מען קוקט אױף אונדז מיט נאד מער דרד־ארץ. מיר וױלן אבער נאד נישט אהײמפארן. מיר האבן נאד בײ זידא שװערן גראנאט פון60 קילא. פירן אים צוריק אין לאגער ארײן האט נישט געפאםט. בעםער װאלט געװען׳ װען מיר לאזן אים איבערא מתנה פאר די היטלערישע באנדיטן. מיר באשליםן דעריבער אויפצורײםן די בריק צװישן נאװאגרודעק און לידע. אונדז איז געגאנגען נישט בלויז אין דער בריק׳ נאר אייד אין די פאשיםטן. מיר האבן געזוכט זײער לעבן צו פארקירצן... מיר גײען אװעק צו די הײמישע פויערים פון דער געגנט׳ צו פאליאקן׳ און פון די דערװיםן מיר זיד׳ אז הײנט דארפן פון דער גלאז־הוטע ארויםפארןא סד אויטאם׳ װעלכע שטײען שויז געלאח. מיר לײגן שנעל אװעק אונדזער

מיר זענעןא וױיל געװאח צעטומלט. מיר האבן פארשטאנען׳ אז די א.ק.־באנדיטן מײנען נאו־ אונדז׳ אבער אונדז איז געבליבן װײניק צײט אויף צו באראטן זיך. עטלעכע פץ אונח האבן געהאלטן׳ אז מען זאל זיך פארשטעקן אין בונקערו אנדערע האבן פאר־ געלײגט׳ אז מיר זאלן ארוים אין קאמף קעגן די באנדיטן׳ הגם אונחער כוח איזא קלײנער לגבי דעם שונאם קראפט— סײ אין מענטשן׳ םײ אין געװער. װי ם׳האט זיך שפעטער ארויםגעװיזן׳ איז זײער כוח באשטאנען פוןא50 פערזאן׳ באװאפנטע מיט ביקםן׳ מאשינגעװער און גראנאטן׳ מיט אן אומבאגרענעצטער צאל אמוניציע. אחוץ דעם זענען זײ געװען אויםגעשולט׳ און זאטער פון אונדז זענען זײ אויך געװען• אבער אונדזער כעם צו די פאליאקן׳ װאם העלפן די היטלעריסטן בײם אויםמארדן אונדז׳ איז געװען אזוי גרוים׳ אז מיר האבן באשלאסן ארויסצוגײן אין דעם אומגלײכן קאמף׳ כדי אפצוהיטן די ײדישע װערדע און נישט איבערגעבן זיך אין דיערע הענט׳ און זײ זאלן פון אונדז אפחוזקן׳ װי די דײטשן האבן זײ געלערנט.