Agudath Israel

... די אנםירער פון דער קהילה זענען אמאל געװען ײדישע ״פרנםים״. זײ זענען געװען די בעלי־בתים פון יידישן לעבן אין שטאט. די האבן דעצידירט בײם אויפנעמען א רב, בײ םראגן םון רעליגיעזן חינוך און אנדערע הצתרכותן. אמאליקע דאזארעם זענען געװען מאיר לײב גאםטראזשעװיטש, ישראל ביירעכם, מענדל שײנבערג און זלמן גאלדבערג. שפעטער, װען אויך דאם ײדישע לעבן האט אנגענומען װעלטלעכע פארמען, האט אויך די ארטאדאקםיע געשאפן איר פארטײ ״אגודת ישראל״. אויך אין לוקאװ האבן די זיך ארגאניזירט. זי האבן געעפנט א שול פאר מײדלעך א. נ. ״בית יעקב״, אונטער דער לייטונג פון ר׳ מענדל פאריםאװער.

באזונדערם ״לעבעדיק״ איז געװען פאר װאלן צום סיים׳ צום שטאטראט און צו דער קהילד״ אדער בײם קלײבן א נײעם רב. לוקאו איז געװען אן אגודד׳שע פעסטונג. בײ די װאלן צום שטאטראט אין יאר 1928 האט די או,ודד׳׳ צוזאמען מיט די ארטאדאקסן׳ באקומען איבער 60 פראצענט פון אלע ײדישע שטימעס. אגב׳ זענען בעת יענע װאלן געווען 11 ײדישע ליםטעם — לגבי צװײ בײ די פאליאקן. דערפון קען מען לערנען װעגן די //מיינונגס־פארשידנקײטן״ בײ די ײדן אין לוקאװ...

ודאמ מען דאר ף האב ן בײ ם צוגרײט ן מלבושים. אפיל ו ד י שנײדער ם האב ן דאר ט אפ ט געקויפט, אנשטא ט צ ו פאר ן קײ ן װארשע , װ י מ׳הא ט זי ך א מא ל געפירט . נעב ן פרומקינ ם געשעפט זענע ן געװע ן נא ך עטלעכ ע מאנופאקטור־קראמען , צװיש ן ז ײ — פו ן ר ׳ אש ר ראזען׳ א ן עלעגאנטע ר מענטש . ע ר אי ז געװע ן א ן אגודד׳שע ר דאזא ר אי ן דע ר קהילה . זײ ן טאכטער מאש ע אי ז געװע ן א חבר ה אי ן ״השומ ר הצעיר״ . ז י הא ט זי ך געהיט ן פאר ן פאטער, א ז ע ר זא ל זי ך דא ם ניש ט דערװיםן . אבע ר ע ם אי ז מי ט דע ם מײד ל געשע ן א ן אומגליק: ז י אי ז משוג ע געװארן . דע ר פאטע ר הא ט זי ך געשעמט , מור א געהא ט א ז ד י שטאט זא ל זי ך ניש ט דערװיםן , הא ט ע ר זי ך געװענדע ט צ ו ״השומ ר הצעיר״ , א ז מע ן זא ל אים העלפן . ז י באקומ ט אפ ט אנפאל ן פו ן װילדקײ ט או ן מע ן מו ז ז י בינדן , מי ר פלעג ן גיץ אוי ף גאנצ ע נעכט , כד י צ ו װאכ ן ב ײ איר , בי ז מע ן הא ט ז י אװעקגעפיר ט אי ן א ן אנשטאלט פא ר גײסטיק־קראנק ע אי ן װארשע , ...