Mezritcher Street

... האבן די ארבעטער געשאפן אן אײגענעם פאראיץ, כדי אויםצוקעמפן פאר זיך בעםערע באדינגונגען. בכלל האט די שטאט לוקאװ זיך אנגעהויבן אנטװיקלען. צװישן דער ױגנט האט זיך אויך אנגעהויבן פירןא צױניםטישע ארבעט. עס האט זיך אויך געעפנט א ײדישע ביבליאטעק אויף דער װארשעװער גאם. אויף דער מעזריטשער־גאם איז געשאפן געװארןא שולע פאר ארעמע ײדישע קינדער. ...

... פץ דארט האט דער װעג געפירט צו דער מעזריטשער גאם, װאס איר אפיציעלער נאמען איז אײגנטלעך געװען די בערעק יאםעלעװיטש־גאס. באלד אין עק האט מען ...

... שפעטער האט מען מיך אפגעגעבן צוא ״העכערן״ מלמד. בײ אים זענען מיר געװען3 תלמידים אין גאנצן: בן־ציון סקורקע— װעלװל טרעגערס זוך שמעון טשאקע פון מעזריטשער גאס און איך גופא. ...

... נישט װײט פון דארט האט זיד אװעקגעבויגן די לאנגע מעזריטשער גאם ביז צום מארק. צװישן די פארשידענע גאםן און געםלעד, װאם האבן דורכגעשניטן די מעזריטשער גאם האבן זיד געפונען די ״הײף״— ״יאםל דעם גרויםן קאפם״ הייף אמ יצחק אשרם ״האלע״. ...

... די מעזריטשער גאס איז געװען באװוינט כמעט דורכויס מיט ײדן. ביז הערשל ...

... די גבירישע קבצנים פון דער מעזריטשער גאס

... יאםל ״לגמרי״ און זײן װײב שאשע האבן געהאט זײער געװעלבל אויף מעזריטשער גאס.א םד אקאװער האבן נישט געוװסט פאר װאם מען רופט אים מיט אזא מאדנעם יאמען. מען איז פשוט געװוינט געװען, אז יעדער ײד זאל האבןא צונאמען, אדער מען זאל אים רופן אויפן טאטנם נאמען׳ צי גאר לויט דער שטאט פון װאנען ער שטאמט. ױדעי דבד האבן געזאגט, אז דעם צונאמען האט יאםל געקריגן נאך אין צארם צײטן, װען ער איז געשטאנען צום פריזױו. װען ער איז ארויםגעגאנגען פת דער מיליטערישער קאמיםיע, האט אים אפגעװארט די משפחה. עמעצער פון זײ האט איםא פרעג געטאן! ״נו, מ׳האט דיך ״אםװאבאדזשעט״?— יא, האט יאםל געענטפערט,לגמרי אםװאבא־ דזשעט״ז פון דעמאלט אן האט מען אים אנגעהויבן רופן ״לגמרי״.

... אין צוױיטן פליגל צום מארק־פלאץ, בײם אנהײב פץ דער מעזריטשער גאם, איז געװעןא גאלאנטעריע־געשעפט: פוןא קאלערל פאדעם ביז קאראנקעם צוא האלקע און םטענגעס פאר קינדער־צעפלעך. אױך דאא גרוים נאפט־געשעפט און אשד ראזינם שניט־ קראם. דער עלטערער זון, מאטל, האט זיך איבערגערוקט פון קנעלן בײם ראש־הישיבה

די צװײטע לאנגע גאם אין לוקאװ איז געװען די מעזריטשער גאם׳ צפמ־זײט פמ דער שטאט. די גאס האט זיך אנגעהויבן פון מארק־פלאץ און זיך געצױגן ביז דעם

... איך לויף אהײם— צו דער מעזריטשער גאם— אבער װען איך קום צו צום מארק, דערזע איךא לײדיקן שטח) איך זע אזש די לאנקע פון נאך דער ראגאטקע. איך גײ ארום װיא צעמישטער. איך דעדקען נישט די ערטער. וװ איז געשטאנען אונחער הויזז װו איז אהיעעקומען דער סאד מיט די פרוכטבײמערז אפשר האב איך פארבלאנתשעט? ...

... אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. ...

... די גאנצע װארשעװער גאם׳ די כענטשינםקעגא ביז דער יאטקאװער גאס, מעזריטשער גאס, דער מארק— אלץ איז אפגעמעקט, װי קיץ מאל װאלט דא קײן הויז נישט געשטאנען. בלויז בערג מיט שטײנער און ציגל. מיר הײבן אן שרײען אײנער צום צװײטן: ״זע, ברודער, דאכט זיד, אז דא איז געװען דעם טאטנם געװעלב״. ״און דא האט געארבעט דער פעטער תד״. ...

... אין יאר1921 איז די בונדישע טעטיקײט װידער געױארן באנײט. דער לאקאל האט זיך געפונען אויף מעזריטשער גאם, אין גרושטשעװםקים הויף. אויך די ״פאלקם־פארטײ״ האט װידער אנגעהויבן םיח איר ארבעט אויפן קולטור־געביט. זי האט געעפנטא לאקאל אויף דער הויפטגאם, אין קאמינםקים הויף, א. נ. ״פאלקם־ביבליאטעק״ מיטא גרויםער צאל ביכער אין ײדיש און אויך אין אנדערע שפראכן. ...

אויף דער יאטקע־גאס, אויף דער מעזריטשער־גאס׳ אין די קלײנע געםלעך׳ האט זיך אנגעהויבןא באװעגונג בײ דער יוגנט פץ מיץ דור. מיר זענען געװאח באהערשט פון די גרויסע אידעען.א סך פון די יוגנטלעכע האבן באצאלט מיט יארן תפיסה׳ אנדערע זענען אװעק פאחוירקלעכן זײער צױניםטישן חלום אין ארץ־ישראל, און די, װאם זענען גע־ בליבן— זײ האבן געקעמפט אץ אומגעקומען איז יי יאח פץ גרויםן חורבן.

הגם די אלע היתער פון דער מעזריטשער גאם האבן כמעט מיט גארנישט זיד אונטער־ שײדט פון אלע אנדערע געבײדעס אין דער שטאט, האבן זײ אבער אין אונדזערע קינדע־ רישע אויגן אויסגעזען פיל שענער אץ אייד פיל הײמלעכער, װי ערגעץ אנדערש, ספע־ ציעל דאס הויז נומער21 פץ דער מעזריטשער גאם, די אפגעשפאלטענע שטיקער טינק פץ דער פראנטאװער מויער, װאס איז געװען אויסגעשטעלט געשװענקט צו װערן פץ רעגן, װי די אנדערע טײלן מױער, האבן אפגעדעקט רויטע שטיקער ציגל, פעקט װי בײא

... רחל אױ יוגגערהײט געבליבן אן אלמנה— מיט5 קינדער, דריי מײדלעד און צוױי ײנגלעך. מיר האב געװױנט אין שכנות, אויף דער מעזריטשער גאס. אין זעלבן הויף האט רחל געהאט די סאדעוואםער־פאבריק. ...

הערשל לערמאן שטאמט פון ״עמך״ פון מעזריטשער גאם. זיץ משפחה געהער נישט צו דער חםידישער אריםטאקראטיע, אבער ער װערט דער אומגעקרוינטער -,מנהיג״ פון דער ״אגודה״ און איר ױגנט, װאם ארגאניזירט זיך אין לוקאװ. ...

... ער האט געוװינט ביי יאנקל גראצער אין הויז, אויף מעזריטשער גאם. זײן ״דירה״ ...

... אט איז די מעזריטשער גאס, ארויפצו— דער מארק, און ײדן אומעטום— ײדן, ײדן, פילקאליריק, ...

... אױף װאם װארטן זײו פון לוקאװ און פמ אנדערע ארומיקע שטעט׳ װי נאשעלםק׳ פולטוםק׳ איז שוין געבליבן אזוי וױיניק ײדן׳ אז די דײטשן האבן זײ שוין געקענס ארײנפאקן אין צװײ־דרײ געםלעך (קאנאלאװע׳ יאטקע־גאם׳ אין דער שיל נעבן דער מעזריטשער גאם). ...

... זאמלען אין3 היחער אויף מעזריטשער גאם• בעתן דורכפיח די פארארדענונג האט באזונדערם געבושעוועט דער געסטאפאװיעץ נוימאן פמ לאזע. ער האט דערשאםן אגא גאמבין מיט זימ זמ• פון די3 היחער האט מען אונח אלע אפגעפירט אויפן הויף פון מאגיםטראט. אין די קאמערן דאדט האט מען אנגעפאקט איבער600 פערזאן• די ענג־ שאפט אין געװעןא שרעקלעכע. די געשרײען זענען געגאנגען בין אין זיבעטן הימל. ...