Mezritcher Street

... האבן די ארבעטער געשאפן אן אײגענעם פאראיץ, כדי אויםצוקעמפן פאר זיך בעסערע באדינגונגען. בכלל האט די שטאט לוקאװ זיך אנגעהויבן אנטװיקלען. צװישן דער ױגנט האט זיך אויך אנגעהויבן פירן א צױניםטישע ארבעט. עס האט זיך אויך געעפנט א ײדישע ביבליאטעק אויף דער װארשעװער גאם. אויף דער מעזריטשער־גאם איז געשאפן געװארן א שולע פאר ארעמע ײדישע קינדער. ...

... פץ דאר ט הא ט דע ר װע ג געפיר ט צ ו דע ר מעזריטשע ר גאם , װא ס אי ר אפיציעלע ר נאמען אי ז אײגנטלע ך געװע ן ד י בערע ק יאםעלעװיטש־גאס . באל ד אי ן ע ק הא ט מע ן ...

... די מעזריטשער גאס איז געװען באװוינט כמעט דורכװײס מיט ײדן. ביז הערשל ...

... נישט װײט פון דארט האט זי ד אװעקגעבויגן די לאנגע מעזריטשער גאס ביז צום מארק. צװישן די פארשידענע גאםן און געםלעד, װאם האבן דורכגעשניטן די מעזריטשער גאם האבן זי ד געפונען די ״הײף״ — ״יאםל דעם גרויסן קאפם״ היי ף א מ יצחק אשרם ״האלע״. ...

... רחל איז יוגגערהײט געבליבן אן אלמנה — מיט 5 קינדער, דרײ מײדלעך און צװײ ײנגלעך. מיר האבן געװוינט אין שכנות, אויפן מעזריטשער גאס. אין זעלבן הױף האט רחל געהאט די סאדעוואםער־פאבריק. ...

... יאםל״לגמרי״או ןזײ ןװײ ב שאש ע האב ןגעהא טזײע ר געװעלב ל אוי ףמעזריטשע ר גאס. א םדאקאװע רהאב ןניש ט געוװס טפא רװא םמע ןרופ טאי םמי טאז א מאדנע ם יאמען. מע ןאי זפש ו טגעװוינ טגעװען, א זיעדע רײ דזא ל האב ןא צונאמען, אדע רמע ן זאל אי םרופ ןאו יפ ןטאטנ םנאמע ן׳צ יגא רלוי טדע רשטא טפו ןװאנע ןע רשטאמט. ױדעי דבדהאב ןגעזאג ט, א זדע םצונאמע ןהא טיאם לגעקריג טנא ךאי ןצאר םצײטן, װע ןע ראי זגעשטאנע ןצו םפריזױו. װע ןע ראי זארויםגעגאנגע ןפ תדע רמיליטערישע ר קאמיםיע, הא טאי םאפגעװאר טד ימשפחה. עמעצע רפו ןז ײהא טאי םא פרע גגעטא ן! ״נו, מ׳הא טדי ך״אםװאבאדזשעט״? —יא, הא טיאם לגעענטפערט, לגמרי אםװאבא־ דזשעט״ז פו ןדעמאל טא ןהא טמע ןאי םאנגעהויב ןרופ ן״לגמרי״.

... אט איז די מעזריטשער גאס, ארויפצו — דער מארק, און ײדן אומעטום — ײדן, ײדן, פילקאליריק, ...

... אין צװייטן פליגל צום מארק־פלאץ, בײם אנהײב פון פץ דער מעזריטשער גאס, איז געװען א גאלאנטעריע־געשעפט: פון א קאלערל פאדעם ביז קאראנקען צו א האלקע און םטענגעס פאר קינדער־צעפלעך. אױך דא א גרויס נאפט־געשעפט און אשד ראזינם שניט־ קראם. דער עלטערער זון, מאטל, האט זיך איבערגערוקט פון קנעלן בײם ראש־הישיבה

די צװײטע לאנגע גאם אין לוקאװ איז געװע ן די מעזריטשער גאם׳ צפמ־זײט פמ דער שטאט. די גאס האט זיך אנגעהויבן פון מארק־פלאץ און זיך געצױגן ביז דעם

... די מעזריטשער גאס איז אויפגעקומען שפעטע ר װי די װארשעװער און זי האט געהאט בלויז געמויערטע הײזער, טייל פארטער, טייל שטאקיקע. אין דער גאס: א גרויסע לעדער־ געשעפט, יעקבס ארלאנסקיס סאדעװאסער־פאבריק מיט תמיד אפענע ברײטע טירן ארויסצופירן די קופערנע באלאנען סאדעװאםער. ...

... עם איז סוף אפריל. די פרוכט־בײמער בליען. די פײגל שפרינגען און שרײען. אבער אויף דער נשמה איז טחיעריק און פיגצטער. עם דאכט זיך װי מען װאלט זיך געשלעפט שעהנװײז. ענדלעך זעגן מיר אויף דער װארשעװער גאס. מען זעט נישט קיין מענטשן. א םך הימער זענען צעקלאפט, אדער זיי זענען לחלוטין נישטא. איך לויף אהײם — צו דער מעזריטשער גאס — אבער װען איך קום צום מארק, דערזע איך א לײדיקן שטח) איך זע אזש די לאנקע פון נאך דער ראגאטקע. איך גיי ארום װי א צעמישטער. איך דעדקען נישט די ערטער. װו איז געשטאנען אונחער הויזז װו איז אהיעעקומען דער סאד מיט די פרוכטבײמער; אפשר האב איך פארבלאנתשעט? ...

... אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. ...

... די גאנצע װארשעװער גאס׳ די כענטשינםקעגא ביז דער יאטקאװער גאס, מעזריטשער גאס, דער מארק — אלץ איז אפגעמעקט, װי קי ץ מאל װאלט דא קײן הויז נישט געשטאנען. בלויז בערג מיט שטײנער און ציגל. מיר הייבן אן שרײען איינער צום צװײטן: ״זע, ברודער, דאַכט זיך, אז דא איז געװען דעם טאטנם געװעלב״. ״און דא האט געארבעט דער פעטער תד״. ...

... אין יאר 1921 איז די בונדישע טעטיקײט װידער געװארן באנײט. דער לאקאל האט זיך געפונען אויף מעזריטשער גאם, אין גרושטשעװסקי ם הויף. אויך די ״פאלקם־פארטײ״ האט װידער אנגעהויבן םיח איר ארבעט אויפן קולטור־געביט. זי האט געעפנט א לאקאל אויף דער הויפטגאס, אין קאמינםקי ם הויף, א. נ. ״פאלקם־ביבליאטעק״ מיט א גרויסער צאל ביכער אין ײדיש און אויך אין אנדערע שפראכן. ...

... שפעטער האט מען מיך אפגעגעבן צו א ״העכערן״ מלמד. בײ אים זענען מיר געװען 3 תלמידים אין גאנצן: בן־ציון סקורקע — װעלװל טרעגערס זוך שמעון טשאקע פון מעזריטשער גאס און איך גופא. ...

פון דעם ערשטן מארק האט זיך אװעקגעצויגן די צענטראלע גאס, כענטשינסקיעגא. רעכטם — די מעזריטשער גאם, דעם רבס געםל, די שיל־גאם. אין אט די גאסן האט געװױנט די ארעמקײט פון שטעטל און בלויז א קלײנער טײל פון די בעמער םיטואירט ע (אויף כענטשינסקיעגא). פון איצט דעם פונעם בהמה־מארק זענען געװען דאם ״גרויסע בית־מדרש״ און דאס ״חוק־בית־מדרש״, די שיל, דאס קליינע בית־מדרזןול, די מקווה, װועס האט געקיניגט מרדכילע בעדער, און א ביםל װײטער — דער אלטער בית־עולם מיטן האלב־פארזונקענעם שטיץ. ארום דעם שטײן האט זיך געװעבט א לעגענדע װעגן א חתן מיט א כלד״ װאם זענען דארט געװארן אײנגעזונקען.. . ...

אויף דער יאטקע־גאס, אויפן מעזריטשער־גאס׳ אין די קליינע געםלעך׳ האט זיך אנגעהויבן א באװעגונג ביי דער יוגנט פץ מיץ דור. מיר זענען געװאח באהערשט פון די גרויסע אידעען. א סך פון די יוגנטלעכע האבן באצאלט מיט יארן תפיסה׳ אנדערע זענען אװעק פאחוירקלעך זייער צױניסטישן חלום אין ארץ־ישראל, און די, װאם זענען גע־ בליבן — זיי האבן געקעמפט אץ אומגעקומען איז יי יאח פץ גרויםן חורבן.

... די גביריש ע קבצני ם פו ן דע ר מעזריטשע ר גא ס

... ער האט געװוינט בײ יאנקל גראצער אין הויז, אויף מעזריטשער גאס. זײן ״דירה״ ...

... זאמלען אין 3 היחער אויף מעזריטשער גאס • בעתן דורכפיחדי פארארדענונג האט באזונדערם געבושעוועט דער געסטאפאװיעץ נוימאן פמ לאזע . ער האט דערשאםן אגא גאמבין מיט זימ זמ • פון די 3 היחער האט מען אונח אלע אפגעפירט אויפן הויף פון מאגיסטראט. אין די קאמערן דאדט האט מען אנגעפאקט איבער 600 פערזאן • די ענג־ שאפט איז געווען א שרעקלעכע . די געשרײען זענע ן געגאנען בין אין זיבעטן הימל . ...