America

... דער אויפשטײג פון דער ײדישער ארבעטער־באװעגונג אין דעמאלטדיקן רוסלאנד האט אויך דערגרײכט קײן לוקאװ צו א געװיסן טײל פון דער ײדישער ױגנט. יעקב, משה קױויס זון, די ברידער און שװעמסטער לאטערמאן און אנדערע האבן געשאפן אין לוקאװ א בונדישע ארגאניזאציע. נאך דעם װי די צארישע מאכט האט דערשטיקט די רעװאלו־ ציאנערע ארויםטריטן אין אלע שטעט, זענען א רײ בונדישע טוער אין לוקאװ, צוליבן טעראר מצד דער מאכט, אװעק פון שטאט און אויסגעװאנדערט קײן אמעריקע.

... ההתעוררות של תנועת העבודה היהודית ברוםיה הגיעה גם ללוקוב , לחלק מםוים של הנוער היהודי . יעקב , בנו של משה קױי , האחים והאחױת לוטרמן ואחרים יצרו בלוקוב את ארגון הבונד . אולם אחרי ששלטונות הצאר חנקו את ההתעוררות המהפכנית בכל הערים , יצאו את לוקוב מספר עםקנים בונדיסטים בגלל פחד השלטונות , ונדדו לאמריקה. ...

... די עיקרדיקע עמיגראציע איז געגאנגען קיץ אמעריקע. די, װאם האבן נישט בא־ קומען קיין דערלויבעניש צו פארן קיין אמעריקע, זענען געפאָרן קיץ פראנקרײך,

עיקר ההגירה היה לאמריקה, אלו שלא קבלו רשות לנסוע לאמריקה נסעו לצרפת, בלגיה ומדינות אירופאיות אחרות. אם לא היתה כלל אפשרות להגר, נסעו לװרשה. װרשה היהודית קבלה את כולם. ...

איך בין אלט געװארן 21 יאר. דינען פאניען האב איך קײן חשק נישט געהאט, האב איך אײנגעפאקט דעם טשעמאדאן און זיך געזעגנט מיט מײן ליבהארציקער משפחה. מיץ אלטע מאמע האט געװײנט. • דאם הארץ זאגט איר, אז זי װעט מיך מער נישט זען. דאם איז געװען אין א זונטיק, דעם 2טן אויגוסט 1913. דעם 25סטן אויגוסט האב איך באטראטן דעם באדן פון מײן נײער הײם אין אמעריקע, ווו איך לעב שוין 51 יאר.

... צו יענער צייט האבן עטלעכע בעלי־בתים פון שטאט אנגעהויבן פיר ן א קאמ־ פאניע קעגן דער קינדער־שולע, מיט דער טענר ״אז מען מאכט זײ פאר אפיקורםים. עם איז גערופן געװארן א מיטינג אין א הויז אויפן נײעם װעג, ווו מיר האבן געדארפט באטראכטן די מיטלען קעגן די אטאקע ס אויף דער שולע. פארזיצער פון מיטינג איז געװען בערעלע גאםטמאן. מיט א מאל איז אנגעקומען פאליצײ און זי האט צעטדיבן דעם מיטינג. עס איז אנגעקומען א פאראדענונג צו פארמאכן די שולע. דער לערער איטשע קעניגםבערג איז געבליבן אן ארבעט און אװעק קיין װארשע, חיה שטערן איז אװעק קיץ אמעריקע. ...

... פרשהם צ ו חפילין. באלד נא ך דע ר ערשטע ר װעלט־מלחמ ה הא ט דא ם סוסריש ע פאך א בים ל אויפגעלעבט. ע ס פלעג ן קומע ן ייד ן פו ן אמעריקע׳ װא ס האב ן געבענק ט נאד א בים ל יידישקייט. זי י האב ן באשטעל ט בי י ד י סופרי ם ד י הײליק ע פארמעט ן אמ ע ס אי ז געװאר ן א געשעפ ט אוי ף עקםפארט. ...

... מיץ פאטע ר הא ט זי ד דערוװם ט װעג ן מײ ן מצב , הא ט ע ר אל ץ פארקויפט , געבארג ט געלט ב ײ מענטש ן או ן געבראכ ט מי ר סס נ רובל , א ז אי ד זא ל תיכ ף ״שװארצן ״ ד י גרענעץ או ן אװע ק קײ ן אמעריקע . ...

... את הפולני דומנסקי הוציאו הרוצחים מהבית וירו בו, את האשה והילדים הם גרשו מהבית ואת הבית שרפו. חיים פרוסט נשאר בחיים. אחרי השחרור יצאנו מן הבונקרים וחיים פרוסט הלך ללוזי לקבל את ביתו ורכושו ושם נרצח ע״י רוצחי הא.ק. שעוד סערו זמן רב אחרי המלחמה. אשתו ובנו נשארו בחיים ונמצאים באמריקה, ...

... איך בין אװעק קיין קאטאװיץ, פון קאטאװיץ קיין מינכען און אין יאר 1949 בין איך אנגעקומען קיין אמעריקע. ...

... נאכן דורכפא ל פ מ דע ר רוםישע ר רעװאלוצי ע אי ן יא ר 1905 , װע ן ד י רעאקצי ע הא ט אנגעהויכן א געיע ג אוי ף ד י םרייהײט־קעמפע ר אי ן אל ע שטע ט או ן שטעטלע ך פו ן דע ר רוסישער מדינה , הא ט דע ר צארישע ר טערא ר גענומע ן װילדעװע ן אוי ך אי ן לוקאװ , װא ס האט א ס ך בײגעשטײער ט צו ם קאמף . א ם ך פו ן דע ר ױגנ ט האב ן געמוז ט פארלאז ן זײע ר הײם, כד י זי ך צ ו ראטעװע ן פו ן םיביר , קאטארג ע אדע ר אפיל ו פו ן טויט . א גרוים ע צא ל פון ד י אנטלאפענ ע זענע ן אנגעקומע ן קײ ן אמעריקע . אי ן ד י יאר ן 1906— 1910 אי ז ד י צאל לוקאװע ר אי ן ניו־יאר ק שוי ן געװע ן א גאנ ץ היפשע . מע ן הא ט אנגעהויב ן טראכטן , אז פונק ט װ י ד י שעדלעצער , מעזריטשער , ביאלע ר או ן אנדערע ׳ דארפ ן אוי ך ד י לוקאווע ר האבן א ן אײג ן װינקל , א לאנדםמאנשאפט . ד י פרײנ ד על י יאנגשטײן , לוי ם ראזענבוים , פיװול קאפמאן , מרם . הארשטײ ן (נחמ ה ד י פריזירערקע ) האב ן צוזאמענגערופ ן א גרופ ע לאנדסלײט, או ן פרײטי ק אװנ ט דע ם סנסט ן דעצעמבע ר 1910 אי ז געשאפ ן געװאר ן א ן ארגאניזאציע׳ פ מ װעלכע ר ע ם אי ז שפעטע ר אויםגעװאקס ן ״ד י לוקאװע ר אינדעפענדענ ט יאנג מענ ם או ן לײדי ם אםאםיאײשאן״ .

װען איך בין געװען אין אלטער צו גײן דינען אין צארישן מיליטער, בין איך אװעק קײן אמעריקע. דאם איז געװען אין יאר 1913. װען די פאר.שטאטן זענען מיט עטלעכע יאר שפעטער ארי מ אין קריג, בין איך שוין געװען אן אמעריקאנער בירגער און הױת איך בין געװען נישט פארהײראט, האט מען מיך מאביליזירט אין דער ארמײ. אין 1919 בין איך געװארן באפרײט פון דער ארמײ. איך האב חתונה געהאט, געהאט קינדער. די קינדער זענען שוין פארהײראט, און מיר האבן שוין אויך חתונה געמאכט א אײניקל. ...

... (פון דער היים גאלדגעװיכט ) זײ זענען געשטארבן אין אמעריקע און נישט געװען קײן קרבנות פון די ...

ישראל שפיגעל איז געװען א חבר אין ״בונד״ ער האט אויסגעפירט אן אטענטאט אויף א צארישן זשאנדארם. ער איז געװען געצװונגען צו אנטלױפן קײן אמעריקע • אין גרעסערטײל פון צימער האט געװוינט איצל גלעזער מיט זײן משפחה. דער הומער איז געװען אן אפטער גאסט בײ איצל גלעזער. די משפחה האט זיך איבערגעקליבן קײן װארשע אזוי װי עס האבן געטאן אנדערע לוקאװער. ...