New York

םײ מענער, םײ פרויען, האבן זיך נישט אפגעזאגט פון דער ארבעט בײם ראטעװען די ײדישע הײמלאזע. די דאזיקע איבערגעגעבנקײט האט געגעבן צװײ קרבנות. אײנע פון זײ איז געװען לאה פעלדמאן, די געראטענע 18־יאריקע טאכטער פון חײם שלמה פעלדמאן (די שװעסטער פון אונדזער ליבן מאטל פעלדמאן פון נױ־יארק). זי איז געװען זײער באליבט בײ דער שטאטישער ױגנט און געשפילט אין 1טן דראמקרײז. דער צװײטער קרבן איז געװען הערשל זילבערשטײן, א םופֿר פון פאך, 22 יאר אלט. בײדע זענען זײ געשטארבן פון טיפום, מיט װעלכן זײ האבן זיך אנגעשטעקט בײ זײער פרײװיליקער ארבעט. ...

... אין עטלעכ ע טעג ארום איז געקומען דער ״תשוינט״־פארשטײער אץ געבראכט מיט זיך 1000 דאלאר פון לוקאװ רעליף־קאמיטעט אין נױ־יארק. ער האט פארלאנגט צו שאסן א קאמיטעט, װאם װעט באקומען דאס געלט. דאם מאל איז די זיצונג

כעבור ימים מספר באה שליחה ״הז׳וינט״ ודבי א 1000 דולר מניו־יורק מה״לוקא װ רעליף קאמיטעט״. הוא דרש לד,קים ועד, שיקבל את הכסף. הפעם התקײמד, הישיבד, בביתו של הרב ר׳ שלמה בראון. אחרי חילופי דעות הכריז הרב, שד,רוב הו א בעד חלוקת העזרד, במוצרים ובבחירת ועד. ״האגודד,״ עזבה את הישיבד, ולא השתתפד בועד. ...

... םראיאן, װעלכער איז הײנט א מיטגליד אין דער אלטער לוקאװער םאסייטע אין ניו־ יארק. ער איז אויף דעם מיטינג געשיקט געוואח דורך דער צענטראלער פארשטײ־ ערשאפט אין שעדלעץ • ...

... נאכן דורכפא ל פ מ דע ר רוםישע ר רעװאלוצי ע אי ן יא ר 1905 , װע ן ד י רעאקצי ע הא ט אנגעהויכן א געיע ג אוי ף ד י םרייהײט־קעמפע ר אי ן אל ע שטע ט או ן שטעטלע ך פו ן דע ר רוסישער מדינה , הא ט דע ר צארישע ר טערא ר גענומע ן װילדעװע ן אוי ך אי ן לוקאװ , װא ס האט א ס ך בײגעשטײער ט צו ם קאמף . א ם ך פו ן דע ר ױגנ ט האב ן געמוז ט פארלאז ן זײע ר הײם, כד י זי ך צ ו ראטעװע ן פו ן םיביר , קאטארג ע אדע ר אפיל ו פו ן טויט . א גרוים ע צא ל פון ד י אנטלאפענ ע זענע ן אנגעקומע ן קײ ן אמעריקע . אי ן ד י יאר ן 1906— 1910 אי ז ד י צאל לוקאװע ר אי ן ניו־יאר ק שוי ן געװע ן א גאנ ץ היפשע . מע ן הא ט אנגעהויב ן טראכטן , אז פונק ט װ י ד י שעדלעצער , מעזריטשער , ביאלע ר או ן אנדערע ׳ דארפ ן אוי ך ד י לוקאווע ר האבן א ן אײג ן װינקל , א לאנדםמאנשאפט . ד י פרײנ ד על י יאנגשטײן , לוי ם ראזענבוים , פיװול קאפמאן , מרם . הארשטײ ן (נחמ ה ד י פריזירערקע ) האב ן צוזאמענגערופ ן א גרופ ע לאנדסלײט, או ן פרײטי ק אװנ ט דע ם סנסט ן דעצעמבע ר 1910 אי ז געשאפ ן געװאר ן א ן ארגאניזאציע׳ פ מ װעלכע ר ע ם אי ז שפעטע ר אויםגעװאקס ן ״ד י לוקאװע ר אינדעפענדענ ט יאנג מענ ם או ן לײדי ם אםאםיאײשאן״ .

די לוקאװער םאםײעטי איז אנגעשלאסן אין א דאקטוירים־דיםטריקט בײ דער פעדעראציע פון די פוילישע ײדן אין אמעריקע. יעדער מיטגליד און מײן פאמיליע איז בארעכטיקט צו באקומען מעדיצינישע הילף פאר א קלײנעם אפצאל. פאר די גאנצע 25 יאר פון איר עקזיםטענץ איז די םאםײעטי געװען די אײנציקע ארגאניזאציע, װאם האט געװירקט אינעם לעבן פון די לוקאװער לאנדםלײט, אין יאר 1931 האט זי זיך אבער אין נױ־יארק אויך געגרינדעט א לוקאװער ברענטש 153 אינדעפ. ארבעטער־ארדן, די םאםײעטי האט דאן פארלױרן נײ מיטגלידער. דער ברענטש עקזיםטירט הײנט א. נ. ״לוקאװער ברענטש 153 א.א.א.״ אין דער הילפס־קאמפײן פאר דער הײמשטאט לוקאװ, װאם גײט איצט אן, ארבעטן מיר צוזאמען מיט די לוקאװער לאנדםלײט םם ברענטש 153 א.א.א.

... װי געזאגט, בין איך געװען א קינד פ מ 5 יאר, װען מיר זענען ארויםגעפאח פ מ לוקאװ, פארשטײט זיך, אז איך האב קיץ לוקאװער נישט געקענט, אבער שוין דיענדיק אין נױ־יארק האב איך זיך געטראפן מיט עטליכע לוקאװער, װאם איך האב די געקענט פון װארשע׳ װי חײס לעדערפארב ע״ד ״על י יאנגשים ע״ה א מ מי ץ קוזין לײבל פעלצ־ מאן, און די האבן מיך טאקע באװויגן ארײנצוגים אין יאר 1916 אלם מיטגליד אין לוקא־ װער פאראימ, ווו מי מ ברודער, שמואל פעלצמאן ע״ה איז שיך געװען א מיטגליד זינט דער גרינדונג אין יאר 1910 מיט א מיטגלידערשאפט פון 50 פאמיליעם. ...

די נײ־אײנגעװאנדערטע פון דער לוקאװער שארית הפליטה זענען דורכ אונד ז געװארן אויפגענומען מיט הארציקײט און פרײד. נישט אל ע האב ן זײ זיך באזעצט אין נױ־יארק; א םך פון זײ װוינען אין טשיקאגא, אין קאליפארניע, אין טעקםא ם* אבער מיר זענע ן מיט די אל ע אין פארבינדונג. ...

װען איך בין אנגעקומען אלס אימיגראנט אין די פאראײניקטע שטאטן, האב איך דורכגעמאכט די זעלבע יסורים, װאס יעדער נײ־געקומענער ארבעטער. איך בין געװען עלנט און אלץ און געװען גליקלעך, אז איך האב פארדינט 5 טאלער א װאך, גלײכצײטיק האב איך שטארק גענומען בענקען א הײם. איך האב אנגעהויבן זוכן לאנדםלײט, און איך האב זיך דערװוסט, אז אין נױ־יארק זענען פאראן לוקאװער ײח. צװישן זײ האב איך

... מיר האב ן אנגעהויב ן צ ו באקומע ן מיטגלידער־לאנדםלײט, אוי ך אזעלכע, װא ם האב ן געוװינט אויםע ר נױ־יארק, מי ר האב ן אוי ך געהאלפ ן אראפנעמע ן לוקאװע ר קײ ן אמע־ ריקע. בע ת דע ר ערשטע ר װעלט־מלחמ ה העלפ ן מי ר אונדזער ע נאענט ע אי ן לוקאװ מי ט פעקלעך שפי מ או ן מלבושים. ...

עם װונדערט אונדז, פאר װאם איר שרײבט אין אייער לעצטן ברױו פח 27םטן דעצעמבער, 38 י״דאס איר דערהאלט נישט פון אונדז קײן ברױו, אין דער צײט > װען מיר האבן אײדי א געשריבט און מיר האבן כסדר דערװארט פון אײד ענטפער. מיר האבן אפילו װעגן דעם דעם ח׳ אלבערט אין שיקאגא אנגעפרעגט — פאר װאם מיר האבן נישט קײן שום ידיעות פון נױ־יארק. נאר װארשײנלעך איז די קארעםפאנדענץ םארלויר ן געגאנגען. און אפשר האבן מיר נישט געדארפט װארטן אויף ענטפער, נאר ביי יעדע געלעגנהײט אײד באריכטן װעגן אונדזער לאגע און דעם צושטאנד פון דער קאםע. פולקאם ריכטיק, ליבע חברים! נאר איר דארפט פארשטײן, אז די אנפירער ביי דער קאםע זענען פריװויליקע מענטשן, און װעלנדיק אפהיטן די פינקטלעכקײט פון דער קאםע, מיט װעלכער מיר זענען אין ״דזשוינט״ א מוםטער פון אקטױויטעט, קאסט דאם אונדז א םד צײט — א װ יעדע ר פון אונדז האט דאד זײן פרױואטע באשעפטיקונג — אזוי, דאם מיר האבן, נישט קוקנדיק װאם די נויט אין שטאט איז גרויס, נישט געװאלט אײד באאומ־ רויקן מיט מערערע ברױו, גלויבנדיק, אז איר האט אונדזער לעצטן ברױו דערהאלטן, און װען איר װעט האבן עפעס קאנקרעטם פאר דער קאםע, װעט איר אונדז מודיע זײן — אזוי װי דאס איז טאקע געװען. נאר װײזט אויס, אז מיר האבן א טעות געהאט, און איר, חברים פץ רעליף־קאמיטעט, זענט גערעכט. ע ם דארף אפילו אויף אײן חודש נישט איבערגעריםן װערן די קארעספאנדענץ. ד ...

... דערבײ האט ער זיך תמיד באמיט אנצוהאלטן דעם קאנטאקט מיט דער ״מוטער־ארגאני־ זאציע׳ אין נױ־יאר ^ ...

... אזכרה אין ביױיארק, עס רעדט מאטעל מעלדמאן ...

... זלאטקע סאקטער (סוכאװאלםקי), ניױיאר ק ...