Israel

מזכיר הספרי ה העממית היה יעקב ליכטנשטין. ד.הנד.לד. היתה מורכב ת מהחברי ם הבאים: איצ׳ד. וחיים הײבלום, יעקב ז׳יטו, יוםף פרגמנט, צ׳רנה ליפקה ושמעון שינברג. בװעדת התרבות היו: חיים משה הײבלום, יוסף פרגמנט, שמעון שינברג, שלמה רובינשטין, משד. אליהו גורצר ומשד. פלדמן. ועדת התרבות הוציאד. ב־1930 את השבועון ״דאם לוקאװער װארט״. ראובן פלומן, הױם רופא במדינת ישראל, ואז סטודנט׳ פרסם בעתון מאמרים בנושאים מדעײם. ב־1937 שוב הופיע ״דאם לוקאװער װארט״, הפעם במערכת חדשה. העורך הראשי היד. פרופסור בארק, מביאליסטוק. הוא היה מורה דתן בבתי הםפר הפולנײם וכן בגמנםיה הוא למד דת עם תלמידים יהודײם. הוא היה ״ארודיט״

... די רעכטע פועלי־צױן האט געשאפן א סטאלערײ, כדי צו לערנען א פאך יענע חברים, װאם קלײבן זיך צו פארן קײן ארץ־ישראל. מײסטער און אנפירער פון װארשטאט איז געװע ן זאקהײזער. ער האט באקומען דעם ערשטן סערטיפיקאט און ער געפינט זיך איצט אין ישראל. ...

... שװערע מלחמה־יאת האב איך געטראפן חברים׳ מיט װעלכע איך האב צחאמען געשאפן די סארטײ רעכטע פועלי־צױן. אויך אין ישראל געפינען זיךא גרויסע צאל געװעזענע רעכטע פועלי־צױניםטן פון לוקאװ׳ װאם זענען געקומען אין לאנד ארײן, א טײל דורך םערטיפיקאטן, אוןא טײל מיטן גרויםן שטראם נאכן חורבן. ...

... אין פאראיץ איז געװען ליכטיק ׳ װארעם און שײן . עס איז געװען א פארגעניגן דארט ארײנצוקומען און זיך טרעפן מיט חברים ׳ לײענען צײטונגען און שמועסן װעגן ביכער. מיץ אינטימער חבר דוד געװערצער ׳ װעלכער געפינט זיך איצט אין ישראל ׳ געדענקט דאס אלץ זיכע ר גוט . ער האט אקטױו מיטגעארבעט אין פאראײן . ...

זאלן די שורות דינען אן אנדענק פאר זיץ אײדעלער אץ נאבעלער נשמה. ר׳ ױנה האט זוכה געװען — זײן זץ, ר׳ מענדל נוי, געפינט זיך מיט אונדז אין ארץ־ישראל אץ איז אײנער פץ די בויער פץ אונדזער ארגץ עולי לוקוב אין הײליקן לאנד •

... הכל נתערב לערבוביה נוראה מכוסה א ד ועשן, הכל נהפך ונתעוות, נכמש ונרמם. בישראל נמצאים עתה שתי בנותיו ושני חתניו. ...

... ב־1924 קנה אדמה בארץ־ישראל אשר מיקומה לא היה ידוע לו אבל זה גם לא היה חשוב לו. בזמן הקניה הוא אמר: ״אני מתחיל לבנות גשר אשר דרכו נעבור״. ודרך הגשר הזה הוא עבר ב־1935 בעצמו׳ כדי להכין את הבםים להעברת משםחתו׳ כי בראקז שאיפות ױהױ: התגשמות הצױנות ודאגה למשפחתו. הוא עבד בארץ בתנאים קשים במקצועו כחײט. אבל לא התלונן אף פעם. לנגד עינױ עמדה המטרה להוציא את משפחתו מהגלות הפולנית. 11 חודש אחרי בואו ארצה הוא העביר את משפחתו אלױ וױם זה היה המאושר בחײו. ...

... אין יאר 1939, װען די דײטשן האבן אקופירט פוילן, בין איך געװען מאביליזירט אין דער פוילישער ארמײ בעת די רוםן האבן פארנומען די פוילישע מזרח־געביטן, בין איך ארײנגעפאלן אין דער םאװיעטישער געפאנגענשאפט אין שעפעטאװקע. אינעם םאװיעטישן געפאנגען־לאגער האב איך באגעגנט נאך 3 לוקאװער ײדן: לײב ל בעםער, הערשל באביניקער ם ז ץ (זאקאליק) און יאקובאװיטש (מנשה דראזשקאזש ם זץ). איך מיט יאקובאװיטשן האבן באשלאםן זיך אומציקערן קײן לוקאװ. זאקאליק און בעםער זענען געבליבן אין רוםלאנד און שפעטער זענען זײ אנגעקומען קײן ישראל.

... צו יענער צײט האבן די פאראײניקטע שטאטן אנגעהויבן ברענגען ײדן פון די לאגערן. געקומען קיץ אמעריקע זענען מערםטנ ם אזעלכע, װאם האבן געהאט משפחה אין אמעריקע. די מערהײט פון די געראטעװעטע האבן געװאלט פארן אין נײעם ײדישן לאנד ישראל. אבער דאם לאנד איז נישט געװען בכוח אויפצונעמען אזא גרויסן שטראם פון עליה. דאן האט דער םאראײניקטער יידישער קאמפי ץ אונטערגענומען א גרויסע אקציע צו בויען הײזער פאר די עולים אין מדינת ישראל. דער ״דזשאינט״ האט זיך געװענדט צו די לאנדםמאנשאפטן, אז יעדע פון זײ, װאם װעט בויען הײזער אין ישראל, װעט באקו־ מען דערויף פון ״דזשאינט״ 25 פראצענט. טויזנטער לאנדםלײט האבן אזוי געטאן, און מיר, לוקאװער, צװישן זײ. אונדזער קאמיטעט, מיט אדװ. מארים לעװיט ע״ה בראש, איז אװעק צום ״דזשאינט״ און איינגעצאלט 2400 דאלאר, כדי מיט דער הילף פון ״דזשאינט״ אויפצושטעלן 2 הײזלעך אין ישראל.

... עם הײב ט זי ך א ן א שטארק ע אײנװאנדערונ ג פ װ לוקאװע ר ײדן. אוי ך אי ך הא ב ארי־ בערגענומען מי ץ משפח ה. • מײנ ע עלטערן, 5 ברידע ר או ן אי ץ שװעםטע ר מי ט 5 קינדער. מיץ פאטע ר אי ז געװאר ן חז ן אי ן א קלײנע ם חםידיש ן בית־מדר ש אוי ף 114 םטריט. ע ר פלעגט דאר ט אוי ך לערנע ן מי ט ד י ײד ן משנױ ת או ן גמרא. אי ך שריי ב װעג ן דעם ׳ וױי ל אין ישרא ל זענע ן פארא ן א ם ך לוקאװער, װא ם האב ן געלערנ ט ב ײ מי ץ טאט ן אי ן חד ר אין לוקאװ • ...

מיר טוען װאס מיר זענען בכוח, כדי צו ראטעװען װאס עס לאזט זיך. מיר הײבן אן שיקן פעקלעך צו די געבליבענע ײח. מיר הײבן אן באקומען די ערשטע בריװן פון לוקאװ, און מיר דערװיסן זיך, אז אויך אין ישראל זענען פאראן געראטעװעטע לוקאװער ײדן. מיר הײבן אן צו באקומען ברױו פון םוכאװאלםקי, פון גױוערצער. ...

נאכן צוריקקומען קיין פוילן ווערט נחום גאלדזאק עטליכע מאל אויסגעצייכנט דויד דער פוילישער רעגירונג. ווען עס קומט פאר די באפרײונגם־מלחמה אין 1948 אין ישראל, איז נחום איינער פון די ערשטע, וואס מאביליזירן זיך אין דער ,/הגנה״ אמערטםארט אפ קיין ישראל. שפעטער באזעצט ער זיך אין קאלאמביע. אין יאר 1955 איז אנגעקומען די ידיעה וועגן זיץ פלוצלונגן טויט . ...

... מנחם בארנשטײן גזבר סון ארגון ױצאי לוקוב אין ישראל ...

... סנחס און חיה הובערמאן, ישראל ...

... געשטארבן אין ישראל אין יאר 1960 . ...

... געזעסן דערװאקסעבע בחורים און געלערגט ״פאר זיך״. אגב, האט אין זעלבן בית־מדרש געלערגט אונזער לאנדסמאן. דער שרייבער מעבדל פיעקאזש, הייבט אין מדינת ישראל. ...