Joint

... אין 1861 — 2255 ײדן, אין 1928 — 6500 ײדן. לויט דער דזשאינט־אנקעטע פון 1921 האט לוקאוו געהאט 348 אינדוםטריעלע אונטערנעמונגען. פון זיי 191, װאס האבן נישט באשעפטיקט לוין־ארבעטער. ׳ ...

... בעיר עצמה היו לבעלי בתים יהודיי ם 76 בתים. מענײן לצײן שב־1765 נמצא בלוקוב קראי אחד. בשנת 1840 נמצאו בלוקוב 1877 יהודים (נוצרים — 1014 נפשות) וב־1861 נמצאו 2255 יהודים וב־1928 יש כבר 6500 יהודים. לפי דו״חות דז׳וינט היו בשנת 1921 בלוקוב 348 מפעלים תעשיתײם, מהם 191 ללא שכירים.*■ ...

דער רב, משה עקיבא גאלדגעװיכט און מאטל בראנזװיל האבן באקומען די בריװ פון די אמעריקאנער לאנדסלײט, מיט דער ידיעה״ אז א דעלעגאט פון ״דזשוינט״ װעט ברענגען דאס געלט. ער װעט האבן אינסטרוקציעס װי און װעמען פונאנדערצוטײלן דאם געלט. די פארשטײער פון ״בונד״ האבן צונויפגערופן אין לאקאל פון דער אידישער קהילה א קאנפערענץ פון אל עידישע ריכטונגען. דער ״בונד״ האט פארגעלײגט אויםצוקלויבן א צװישנפארטײאישן קאמיטעט און די הילף זאל װערן פונאנדערגעטײלט צװישן דער ארעמער באפעלקערונג אין פראדוקטן. די ״אגודה״ איז געװען קעגן. זי האט געהאלטן אז מען װעט די הילף פונאנדערטײלן אינדיװידועל אין געלט, און נישט דורך קיץ קאמיטעט, נאר חרך דער קהילה. אלע פארטייען אויםער די ״אגודה״ א מ אלגעמײנע ציוניםטן, האבן געשטיצט דעם פארשלאג פון ״בונד״ . ...

... ואלו הודיעו שנציג ה״ז׳וינט״ יביא כםף ור,וראות איך ולמי לחלק את הכםף. אנשי ה״בונד״ אםפו במועדון הקהילד, היהודית ישיבה של כל הכױונים היהודײם. ה״בונד״ הציע לבחור בװעד בין מפלגתי שיחלק את העזרה בין האוכלוםיה העניה בעיר בצורת פרודוקטים. ״האגודד,״ היתה נגד. היא היתד, בדעד. שצריך לחלק את הכםף באופן אינדיבידואלי ולא ע״י ועד, אלא רק ע״י ד,קד,ילה. כל המפלגות חוץ מ״האגודד,״ והציונים הכללײם תמכו בהצעת ה״בונד״.

... צופעליק האט דער קאמיטעט פון ״בונד״ זיך דערװוסט װעגן דעם בריװ פון ״דזשאינט״ און תיכף גערופֿן א מאסן־פארזאמלונג אין גרויסן בית־מדרש. אויף דעם מאסן־מיטינג איז אנגענומען געװארן א באשלוס נישט צו דערלאזן, אז די קהילה זאל פארטײלן די פראדוקטן, נאר עס זאל געשאפן װערן א קאמיטעט מיט פארשטײער פון אלע ריכטונגען. עס איז פארגעקומען א דעמאנםטראציע פארן הויז פון דער ײדישער גמינע און די דאזארעם האבן געמוזט מםכים זײן צו די פאדערונגען פון דער מאסן־ פארזאמלונג. ...

סוף יאר1937 װער איך גערופן צום לוקאװער רב ז״ל אץא פארשטײער פון װאר־ שעװער /,דזשאינט״, ה׳ טארטשינסקי, דערקלערט מיר, אז לויטן אויפטראג פון םעקרע־ טאר פון די לוקאװער לאנדםלײט אין אמעריקע ה׳ אלבעדט בראן (משה עקיבא מלכם זון) דארף איך איבערנעמען די איניציאטױו צו גרינה אין לוקאװא ײדישע גמילת־חםד־ קאםע. דער ה׳ טארטשינםקי איז גרײט תיכף צו געבן500 דאלאר אויף דעם צװעק און בײא גוטער אנטװיקלונג פון דער קאסע װעלן זײ געבן נאך500 דאלאר אין דער פארעם פמ קרעדיט און פון מאנאטלעכע צוריקצאלונגען. די לוקאװעד יידישע באפעלקערונג ...

נאד צוױי װאכן האט די קאםע שוין אנגעהויבן טײלן הלװאות. אין דער ערשטער צײט זענען דאם נאד געװען גאנץ קלײנע םומעם. אונדזער ארבעט איז אװעק אזוי װײט, אז בײא האלב־יאריקער טעטיקײט האט די קאםע דיםפאנירט מיט2.500 דאלאר.א דאנק אונדזער ארבעט האט אונדז דער ״דזשאינט״ דערטײלט גרעםערע קרעדיטן און די לוקאװער גמילת־קאםע איז געװארן פון די בעםטע אויף דער רשימה בײם ״דזשאינט״ אין פוילן, מיט פיל ענערגיע איז געלונגען— בײ יענעם אנטיםעמיטישן קורם, בפרט אויפן עקאנאמישן געביט, לגבי די ײדן— צו באקומעןא םובםידיע פון לוקאװער מאגיםטראט אמ אייד פון םײמיק. מיר האבן דורכגעפירט צוױי מאל אין יאר באריכט־ און טעטיקײט־פארזאמלונגען מיט דער באטײליקונג פון אלע מיטגלידער. אויף יעדער פארזאמלונג זענען מיט פולן צוטרוי אויםגעװײלט געװארן די זעלבע פערזאנען זינט דער גרינדונג פון דער קאםע. די גאנצע צײט פון דער עקזיםטענץ פון דער קאסע האבן אט די חברים געטראגן די פאראנטװארטלעכקײט פון אזא שװעדע ארבעט, און זײ האבן זי אויםגעפירט פרײוױליק און ערלעד•

און ״דזשאינט״, געשאפן מיליאנען דאלארן, כדי צו זײן גרײט, אז װען די גוטע שעה װעט קומען אץ היטלער װעט פגרן, זאל זײן מיט װאס צו ראטעװען דעם שארית הפליטה פון די אײראפעןשע ײדן. אזוי האבן אויך געטאן די קלענערע ארגאניזאציעס — יעדע פאר־ זיץ 0ןנד און פאר זיץ שטאט. אלע לאנדסמאנשאפטס האבן אונטערגענומען זאמל־ אקציעס. אויך אונזער לוקאװער רעליף האט אנגעהויבן זאמלע ן געלט צװישן די לוקא־ װער. יעדער אײנער האט געגעבן לויט זײנע מעגלעכקײטן. יאנקל בראון, דער אײנציקער רײכער לוקאװער, האט געגעבן און גיט ביז איצט גרעסערע סומעס געלט. ...

... צו יענער צײט האבן די פאראײניקטע שטאטן אנגעהויבן ברענגען ײדן פון די לאגערן. געקומען קיץ אמעריקע זענען מערםטנ ם אזעלכע, װאם האבן געהאט משפחה אין אמעריקע. די מערהײט פון די געראטעװעטע האבן געװאלט פארן אין נײעם ײדישן לאנד ישראל. אבער דאם לאנד איז נישט געװען בכוח אויפצונעמען אזא גרויסן שטראם פון עליה. דאן האט דער םאראײניקטער יידישער קאמפי ץ אונטערגענומען א גרויסע אקציע צו בויען הײזער פאר די עולים אין מדינת ישראל. דער ״דזשאינט״ האט זיך געװענדט צו די לאנדםמאנשאפטן, אז יעדע פון זײ, װאם װעט בויען הײזער אין ישראל, װעט באקו־ מען דערויף פון ״דזשאינט״ 25 פראצענט. טויזנטער לאנדםלײט האבן אזוי געטאן, און מיר, לוקאװער, צװישן זײ. אונדזער קאמיטעט, מיט אדװ. מארים לעװיט ע״ה בראש, איז אװעק צום ״דזשאינט״ און איינגעצאלט 2400 דאלאר, כדי מיט דער הילף פון ״דזשאינט״ אויפצושטעלן 2 הײזלעך אין ישראל.

... ביז דעם 1טן יאנואר 1939 באזיצן מיר א קאפיטאל פון 14.631.23 . דערפון אײגן קאפיטאל — 6.428.33, שולדיק דעם ״דזשאינט״ — 7.986.00, אפגעצאלט דעם ״דזשאינט״ — 450 זל . אין דער צײט פון אונדזער טעטיקײט האבן מיר ארויסגעגעבן 1267 הלואות אויף דער םומע םון 62.920 זל .