France

... די עיקרדיקע עמיגראציע איז געגאנגען קיץ אמעריקע. די, װאם האבן נישט בא־ קומען קיין דערלויבעניש צו פארן קיין אמעריקע, זענען געפאָרן קיץ פראנקרײך,

א װא ך צײ ט בי ן אי ך דא ס מא ל געװע ן אי ן לוקאװ . אי ך הא ב אײנגעטענה ט מי ט מײנע נאענטםטע , א ז מע ן דאר ף אװע ק פו ן דארט . לײדע ר זענע ן ז ײ ניש ט געװע ן גרײ ט צו לאז ן אל ץ או ן אװע ק אי ן א שװער ן װאנדערװעג . א ס ך פו ן ז ײ האב ן געטרוימ ט צ ו פארן קײ ן אר ץ ישראל , או ן פו ן רוםלאנד , האב ן ז ײ געטראכט , אי ז נישט א קי ץ װע ג אוי ף צוריק. אנדער ע האב ן ניש ט געקענ ט זי ך צעשײד ן מי ן ד י משפחו ת א ץ איבערלא ץ דא ם ביםל פאדמעגן , װא ם מ׳הא ט דערװארב ן מי ן שװערע ר מי . או ן אויסע ר דע ם הא ט מע ז דעמאלט דערצײל ט פאנטאםטיש ע מעשױת , א ז ד י מלחמ ה װע ט ניש ט דויער ן מע ר װי עטלעכ ע חדשים . בערלי ן װער ט באמבארדירט , ענגלאנ ד או ן פראנקרײ ך װעל ן שנע ל פארענדיקן מי ט ד י דײטשן . אי ן יענ ע גורלדיק ע טע ג הא ט מע ן געדארפ ט זי ץ דריים ט אץ דעצידירט . אונדזער ע נאענט ע זענע ן ע ל פ י רו ב דא ס ניש ט געװען . ...

... מײן װױנונג איז געװען דער פארבינדונג־צענטער מיט אנדערע לענדער. איך פלעג דערהאלטן בריװ פון לוקאװ און זײ איבערשיקן קי״ץ פראנקרײך און קײן אמעריקע. א סך ברױו האב איך באקומען פון חײם פערגאמענט און זײן פרױ רחל ע ז״ל. ...

... פלוצים איז דערשינען א באפעל, אז אלע פוילישע בירגער, װאס האבן געװוינט אין בעלגיע און געפינען זיך איצט אין פראנקרײך, זאלן זיך מאביליזירן אין דער פוילישער ארמײ׳ װאם איז געשאפן געװארן אין פראנקרײך. איך און נפתלי האבן אויך דערהאלטן אויפפאדערונגען תיכף זיך צוצושטעלן אין פוילישן מיליטער. מיר האבן זיך געזעגנט מיט די פרויען און קינדער, געבליבענע אין דער פרעמד אן מיטלען צום לעבן, און מיר זענען אװעקגעפארן.

... די מיליטערישע לאגע פון פראנקרייך איז דאן שוין געווען א האפענונגסלאזע. אין װישי איז געשאפן געווארן די קאפיטולאנטישע רעגירונג מיט פעטען און לאװאל. אונדזער מצב איז געווען קאטאםטראפאל. מען האט גענומען טראכטן װעגן אריבערגײן קײן שפאניע׳ אבער דאם איז אפילו נישט געווען אזוי לײכט. און אין אזא ביטערער םיטואציע דערהאלט איך א טעלעגראם פון יאםל בורשטין׳ אז ער געפינט זיך אין עפעס א שטעטל אן מיטלען צום לעבן. איך האב אים געשריבן, אז ער זאל קומען צו אונדז. ער איז באלד געקומען- און מיר האבן אים אײנגעמאלח. ער האט געהאלטן אין אײץ זארגן זיך װעגן זיץ פרוי און די קינדער — וװ זענען זיי זאחוץ מיט באדויער, האב איך אים נישט געקענט העלפן. ...

... דעם 12טן מאי 1941 האב איך באקומען א צעטל פון דער פאריזער פאליצײ מיט דער אויפסאדעחונג צו מעלד זיך. מיץ פרו האט מיך נישט געראטן צו גײן. איך אבער האב געהאט צוטרוי צו דער פראנצויזישער פאליצײ. איך בין דאך שוין געװען 12 יאר ...

... די ערשטע צהײקאנצענטראציע־לאגערן אין פראנקרײך זענען געשאפן געװארן אין 1941 . זײ האבן זיך געפונען אין פיטיװיע און אין באן לאראלאנד . דעם 14טן מאי 1941 האט מען דארט אינטערנירט די ערשטע סס 50 בירגער . אפילו אזעלכע ׳ װאס די םאנאציע־רעגירונג האט בײ זײ צוגענומען די פוילישע בירגערשאפט . ...

... באותו זמן הובאו למחנ ה הנשים הנוצריות הראשונות, צרפתױת, בגל ל ה״חטא״ ש ל םולידרױת ע ם היהודים, הן ענדו טלא י צהו ב ובנום ף לז ה םר ט; ״ידי ד היהודים״. מםפ ר נשים צרפתױ ת מאל ו האזינו ל״שי ר העמק״ וכשנודע להן מהו ת ומקו ר השיר, הן נכנסו להתלהבות וקראו קריאו ת לכבו ד הע ם היהודי. ...

... װען ער איז עלטער געװארן האט ער אנגעהויבן פארקערן אין די לוקאװער פראגרעםיװע ױגנט־קרימן. װען מען האט אים גערופן צום מיליטער, איז ער געװארן צוגעטיילט צו דער קאװאלעדיע. דארט האט ער דערפילט דעם אנטיסעמיטישן װילקיר און ער האט באשלאםן נאכן ענדיקן דעם מיליטער־דינםט ארױםצופארן פון פוילן. ער איז אװעק קיץ פראנקרײך׳ װוּ עס האבן שוין פון פריער געװוינט זיינע צװײ ברידער און א שװעםטער. ...

... לוקאװער לאנדסםאנשאפט אין פראנקרײד