Germany

... פון דעם אויבנדערמאנטן באקומט זיךא בילד, אז דאס רבנות אין לוקאװ איז פאר צענדליקער יארן געװען אין די הענט פון דער בארימטער װאהל־ אדער קאצינע־ לנבויגן־משפחה. אגב, די דאזיקע משפהה האט באזעצט מיט אירע זין, אײניקלעך און אײדעמס די רבנות־שטעלעם אין דער געגנט. אירע קינדער זענען געװען רבנים אין בריסק, מעזריטש, לוקאװ, קאצק, םעמיאטיטש א. א. אנדערע האבן פארנומען דאס כםא־הרבנות אין לעמבערג, קײדאן, םלוצק און אפילו אין דײטשלאנד.

... נפטר בשם״ט (1609) ורב שלמה זלמן נפטר בשנת תט״ו (1656), כלומר47 שנה עברו בין פטירת הבן והאב. במקרה ואין זהות בין הרב יעקב׳ הרי יש כאן שני רבנים שונים. מן הנ״ל אנו רואים כי הרבנות של לוקוב היתה משך מםפר עשרות שנים בידי משפחת ואהל או קצנלבויגן המפורסמת. בני המשפחה: בניה, נכדיה וחתניה׳ שמשו כרבנים בםביבה. הם היו רבני בריםק׳ מזריטש׳ לוקוב׳ קוצק׳ סמיאטיטש וערים אחרות. כן תפשו בני משפחה זו כסא הרבנות בלמברג, קײדן, םלוצק ואף בגרמניה. ...

... הרוחות הקרות שהחלו לנשב מגרמניה ההיטלראית׳ הגיעו לפולין. החלה הפוליטיקה האנטישמית בצורת ה״אובשם״, כלומר׳ מצור כלכלי על היהודים והאיסור על שחיטה יהודית. יחד עם שאר היהודים קײמו יהודי לוקוב אסיכת מחאה שבה השתתפו יהודים מכל הזרמים. החנוױת נסגרו והעבודה בבתי המלאכה ובתי החרושת הופסקה. היהודים בעיר קײמו התנגדות לפעולת המצור של החוליגנים הפולנײם. קצבים ופועלים יהודײם נהגו לגרש את שומרי המצור שעמדו ליד חגוױת יהודױת כדי לא להכניס קונים סולגײם. ביום חמישי אחד, בױם שוק גדול נעמדו ליד חנויות היהודים קבוצות גדולות של חוליגנים. הנוער העובד היהודי נאסף במספרה של משה פסלה. משה פסלה יצא לראות איך הענינים/ ולסימנו יצאו נערי העבודה החזקים׳ האחים לופט׳ ונתנו לחוליגנים מכות כאלה שהם ױתר לא הראו עצמם.

... דער ערשטער איז נישט געװען קײן גרויסער רעדנער. ער האט בלויז געזאגט בקיצור, אז זײ זענען געקומען אונדז באפרײען און שאפן פאר אונדזא בעסער לעבן,א געזיכערטע צוקונפט פאר דער גאנצער מענטשהײט. דער צוױיטער, דער געניטער רעדגער, האט דערקלערט׳ אז אײגנטלעך דארף די רויטע ארמײ נישט האבן פוילןו רוסלאנד האט גענוג ערד. די רויטע ארמײ גײט באפרײען גאנץ אײראפע, און דער װעג פירט דורך פוילן. װען זײ װעלן ארײן קיץ דײטשלאנד, און דײטשלאנד װעט װערן קאמוניסטיש, װעט די רעװאלוציע אין אײראפע זיץ געזיכערט. די בײדע רעדנערס האבן פארענדיקט מיט די לאזונגען! ״זאל לעבן טאװארישטש לעניןו זאל לעבן טאװארישטש טראצקי• זאל לעבן די רויטע ארמײ!״

... מיר זענען געפארן מיט פתידיקער דערװארטונג. מיר זענען דורכגעפארן דײטשלאנד.

מיר זענען געפארן עטלעכע טעג אן עםן און טרינקען. די שטיקעניש איז געװען א שרעקלעכע— מיר זענען געװען איבער ססז פערזאן איןא װאגאן. בעת דער צוג האט זיך ערגעץ־וװ געשטעלט אויףא םטאציע, כדי צו בײטן די ליניע, האבן מיר גענומען שרײען ״װאםער״, אבער אין דײטשלאנד האבן די צױוילע מענטשן אין דרויםן אונדז אפגעענטפערט, אז פאר ײדן איז נישטא קיץ װאםער. ביז מיר זענען אנגעקומען קײן אוישװיץ, זענען געװען עטלעכע טויטע. מן האט זײ ארויםגעװארפן פון צוג אין ...

ביז צו דער אפטײלונג האבן מיר געהאט איבער דרײ קילאמעטער. די דײטשן האבן זיך כםדר געבעטן׳ אז מען זאל זײ נישט שיםן׳ אז זײ האבן אין דײטשלאנד פרויען אוד קינדער. בארקאװםקי האט געהאלטן׳ אז מען דארף זײ אויםן ארט דערשיםן און איך האב מםכים געװען מיט אים. מײן חבר האט דער ערשטער געגעבןא םעריע אויף זיץ דײטש און צו מיר האט ערא געשרײ געטאןז ״שים׳ גערעכט׳ דײנעם!״ איו אײן אויגנ־ בליק האב איך געעפנטא פײער אויפן צוױיטן דײטש. מיר האבן אראפגעצויגן פון זײ די שיך׳ די װארעמע םװעטערם און ארויםגענומען בײ זײ די םיגארעטן. װען מיר זענען צוריקגעקומען אין דער אפטײלונג און געמאלדן װעגן דער געשעעגיש׳ זענען מיר געװארן באשטראפט מיט5 טעג ״פאקע״(ארעםט). ...

*זברה אין דײםשלאנד,1947 ...

לוקאװער אין דײטשלאנה1946 ...

װען היטלער ימ״ש האט אנגעצונדן דאם װעלט־פײער אין 1939, איז אונדזער פאר־ בינדונג מיט אײראפע, באזונדערס מיט פוילן, געװארן איבערגעריםן. מיר, די אמערי־ קאנער ײדן, האבן זיך נישט געקאנט פארשטעלן, אז היטלער פלאנט אומצוברענגען דאס גאנצע אײראפעישע ײדנטום. די ידעות זענען געװען קנאפע און צענזורירטע. מיר האבן געהערט, אז די דײטשן בושעװען אין פוילן, אז זײ פײניקן די באפעלקערונג, םפעציעל די ײדן, אז די ארעםטירן און שיקן אויף צװאנגס־ארבעט קיץ דײטשלאנד— דאם אלץ. װען די אנגעזעענםטע ײדישע פערזענלעכקײטן אין די פאר. שטאטן האבן זיך געווענדט צו פרעזידענט רוזװעלט, אז ער זאל עפעם טאן קעגן די דײטשע פארפאלגונגען אויף ײח, איז געקומען אן ענטפער: דערפאר איז אמעריקע אריץ אין קריג, כדי צו פארניכטן דעם היטלעריזם. מיט וױיטיק אין די הערצער איז אונדז געבליבן צו װארטן אויף היטלערם מפלה. ...