Brussels

די קליינע גרופע לוקאווער אין בריסל האט געשאפן א שטיקל לאנדמאנשאפט אונטער דער אנפירונג פון דעם אײדעלן און אויפריכטיקן ישראל גאלדגעװיכ ט ז״ל. מיר ...

זונטיק, דעם 12טן מאי, בין איך מיט נפתלי מערעברניקן אוועק פון בריסל. יאסל בורשטין האט נישט באוויזן צו פארן מיט אונז און מיר האבן מיט אים אפגערעדט צו טרעפן זיך אין פאריז. אונזער צוג איז צענדליקער מאל געווארן באמבארדירט אין וועג. ערשט נאך 8 טעג זענען מיר אנגעקומען אין א שטעטל לעבן טולוז, נישט ווייט פון דער שפאנישער גרענעץ. דארט האבן זיך געפונען א סך פליטים פון בעלגיע.

... אין בריסל האבן אונז די פרײנד און לאנדסלײט גוט אויפגענומען. דערװײל־האבן זײ געזאגט־קען מען לעבן, עס איז נישט שרעקלעך. װאם שפעטע ר װעט זײץ־װײםט קײנער נישט. איך האב שוין אויך געטראפן יאסל בורשטיץ און לײבוש פעלהענדלער. ...

... זונטיק, דעם 2טן מאי 1948 (אםרוח גפםח) אין פינפטן יארטאג פון אומקום פמד י לעצטע סססײידן םון לוקאװער געטװע ט פארקומען דאם ברענגען צו קבר־ישראל אויםן ײדישן בית־הקברות אין בריםל, די געבראכט בײנער פון שחיטה־פעלד אין לוקאװ. ...

... דער ױדענראט אין בריסל האט אים צוגעשיקטא צעטל, אז ער זאל זיד צושטעלן. ...

... דעם 5טן ױני, גלײך נאך דער באפרײונג, האט א פראנצויזישער מאיאר געפוגען צװישן די אקטן זײן ״ענין״. מען האט אים מיט אן אװיאן געבראכט קײן בריסל. ...

... דיידיעותפונפראנץטזענעןגעװעןזײערשלעכטע. בריסל איז געפאלן. מיר האבן דארט איבערגעלאזט די הארעװאניע פון יארן, אײנגעארדנטע שטובן מיט אלע חפצים. מיר זענען דאך ארויס מיט קליינע װאליזקעלעך אין די הענט, האפנדיק, אז מיר װעלן זיך שנעל אומקערן, װארעם די ענגלישע און פראנצויזישע ארמײען װעלן דאך נישט דערלאזן, אז בעלגיע זאל װערן אקופירט פון די דײטשן. אבער געקומען איז די מפלה אין דונקערק. דאס ענגלישע מיליטער איז אנטלאפן אין בהלה און איבערגעלאזט די קריגם־אויםשטאטונג. אויפן הארץ איז געװארן שװער. מיר האבן נישט געזען קײן אויםװעג פון דער סיטואציע. ...

... נאך דער קאפיטולאציע פון פראנקרײך זענען א םך בעלגישע בירגער צוריקגעפארן קײן בעלגיע. אויך ױםף האט באשלאסן צוריקצופארן קײן בריסלא, אפשר װעט ער דארט טרעפן זײן פרוי מיט די קינדער. איך האב אים איבערגעגעבן די שליםלען פץ מײן דירה. אויב ער װעט נישט האבן וװ צו וווינען, װעט ער קענען זיץ ביי מיר.

אין שטאט הײבט מען אן אן אקציע אים צו באפרײען. אן אנגעזעענער חסידישער ײד און דער קרימינאלער קאמינסקי שרײבן אונטער, אז זײ גאראנטירן פאר דער לויאלקײט פון ישראל גאלדגעװיכט. ער װערט באפרײט, אבער צוליב דער כםדרדיקער פאליצײאישער אויפזוכט אנטלויפט ער פון לוקאווקי ץ װארשע, װע ר טרע ט ארײן אין דער קאמפארטײ. ער איז זײער אקטיוו און װערט ארויםגעשטעלט װי א קאנדידאט צום װארשעװער שטאטראט. אבער ער לעבט װייטער אלם ארבעטער בײ זײן פאך. אין 1925 הײראט ער, צום צװייטן מאל, מיט דער טאכטער פון משה מלאך פון לוקאװ, װעלכע איז געװען אקטיוו אין דער קאמוניסטישער באװעגונג. בײדע זענע ן זײ טעטיק אין לעדער־פאראײן. צוליב פאליצייאישע פארפאלגונגען פארלאזט ער פוילן אין יאר 1929 און װאנדערט אױף קי מ בעלגיע. ער װערט אן ארבעטער אין ראגאװםקיס שיך־פאבריק אין בריסל. ...