Bug River

... מיר זענען אנגעקומען קי ץ םלאװאטישי. אויף יענער זײט בו ג זענען די םאװיעטן.

... אין שטעט ל מארד י בי ן אי ך אריבע ר דע ם בוג . אי ך בי ן אנגעקומע ן קי ץ ראװנע , ו װ ...

די שטאט לוקאו װא ט אי ן טאג פו ן 5 אקטאבער 1942 (בײ ם אנדײב חורבן לוקאװ) געצײלט א ן ערך 10,000 ײדן, דערי ן ביז 2000 פארשיקט ע פו ן דע ר סלאחאקײ. קײ ן געטא איז לכתחילה ניש ט געװען. ײדן האב ן געװוינט צוזאמע ן מי ט פאליאקן. ד י ערשטע אויפטרײסלונג איז געקומע ן א ן ערך 6 װאכ ן פא ר דע ר אײגנטלעכע ר קאטאס־ טראפע. ס׳אי ז דא ן געלונגע ן אפשרײע ן ד י גזירה, אבע ד צוזאמע ן דערמי ט אי ז שוי ן גרינטלעך פארשװונח ד י רו או ן גלײכגעװיכט. אי ן אנבליק פו ן א ן עװענטואליטעט צו װערן פארניכטעט איז שוי ן ניש ט ניח א געװען ארבעט און פרנסה, בפרט, אז עס פלעג ן בהדרגה אנקומע ן ידיעות װעג ן טרעבלינקע. לכתחילה, הא ט טרעבלינקע ניש ט באדײט פארניכטונג, נאר פארשיקונג. מע ן הא ט געמײנט, א ז דא ס אדט געפינ ט זי ך אוי ף יענער זײ ט פו ן טײ ך בוג. פאמעלע ך אי ז געװאר ן פא ר אלעמע ן קלא ר דע ר אײגנטלעכע ר אינהאלט פונע ם שחיטה־ארט טרעבלינקע. בפרט נא ך פו ן דערצײלונגען פו ן עדי ראיד״ װאם האב ן זי ך ע ל פ י נ ם געראטעװע ט פו ן דע ר געסטאפא. ײדן אידענטיפיצירן אפט ד י באגריפן געסטאפא, ם.ס. או ן ם.ד. געסטאפא־לײט זענע ן ד י אלע, װעלכע טדאגן אוי ף זײערע אוניפארמע ן א טויט ן קאפ־צײכן. דע ר געסטאפא־פאמ ט אי ן ראדזי ן הא ט צוגע־ זאגט שו ץ או ן השגחה, פארארז־נ ט דא ם שאפ ן פו ן א וװין־געטא, אגב, גאנ ץ שװא ך געהיטן, או ן אינסטרױר ט דע ם יודענרא ט אי ן פא ל פו ן א ניש ט געװונטשענע ם וויזי ט םון באװאפנטע דײטש ן אדע ר אוקראינער, תיכ ף צ ו טעלעמאנירן, כד י ד י ייד ן אפצו־ היטן פו ן װעלכ ן ניש ט אי ז בי ת או ן שלעכטם .

... ווען די רויטע ארמײ דערנענטערט זיך אין 1939 יאר צו לוקאװ ווערן אלע ײדן פון װענגראװער לאגער באפחיט. די ײדישע באפעלקערונג לעבט ווידער אויף אץ נעמט זיך צוריק צו דער טאג־טעגלעכער ארבעט. אבער די פרײד דויערט נישט לאנג. די רויטע ארמײ ציט זיך צוריק ביז טײך בוג אץ פארלאזט אזוי ארום לוקאװ. א באדײטנדיקער טײל אקאװער ײדן פארט אריבער דעם בוג און ארדנט זיך אץ אין מינסק.

... װעו די רויטע ארמײ האט זיד צוריקגעצויגן פון לוקאװ איבערן בוג און די דײטשישע הארדעם האבן געלאזט צו.ײק פארנעמען אונדזער שטאט, האבןא געװיםער טײל ײח, מערםטנם דער רעװאלוציאנער־פארגעשריטענער, זיך עװאקוירט אויף דער טעריטאריע םװ ראטנפארבאנד.א גרױסע גרופע לוקאװער האבן זיך דעמלט באזעצט אין מינםק און זיד דארט אײנגעאדדנט.

עגדלעד איז דירויטע ארמיי געקומען. די גאסן זענען געװארן באלעבט פו ן מענטשן׳ די קראמען אפן. אין שטאט איז ױם־טוב. מען הײבט שוין אן פארגעסן װאם מיט עטלעכע טעג צוריק איז געװען, מיטאמאל א נייע ידיעה, דער גרענעץ־פאס װעט זיץ בײם בוג׳ נישט בײ דער װײםל. הײסט עס, מיר פאלן צוריק ארײן אין די הענט פון די דײטשע מערדער. װידער זעט מען אויף די ײדישע פנימער אויסגעגאסן א מרה־שחורה און צער. װען א טייל ײדן װילן זיך נישט צולאזן דעם געדאנק, אז דאס זאל זײן אמת, קומט אבער דער טאג׳ װאם װערט, צום גרויסן אומגליק, א פאקט. די רויטע ארמיי ציט זיך צוריק ביז איבערן בוג. אין שטאט הערשט א פאניק. פיל לויפן אוועק מיט דער רויטער ארמיי אין די צוגעגרײטע װאגאנען. אבער דער גרעסטער טייל פון דער ײדישער באפעלקערונג רירט זיך נישט פון ארט. דער טאג איז געװען א רעגנדיקער׳ א טריבער • גלײך װי די הימלן װאלטן שוין געװײנט אויפן קומענדיקן ײדישן הורבן. ...