Łuków synagogue

... די אלטע יידישע קהילה לוקאוו איז געאגראפיש און סטראטעגיש gelegen אויף א רוישיקן טראקט — צווישן פוילן און ליטע, און האט ווי געדעקט דאס פאדליאשער פלאכלאנד. מסתמא דערפאר איז לוקאוו געווען אפשר דער עלטסטער יידישער ישוב אין פאדליאשע און נאך איידער קריסטן האבן דא אויפגעבויט א קירך, האבן יידן אויפ״ געבויט זייער שול. ...

... הקהילה העתיקה בלוקוב נמצאה מבחינה גיאוגרפית־אסטרטגית בפרשת דרכים רועשת בין פולין לליטא ושלטה על המשור של פודלישה. לכן אולי היתה לוקוב הישוב היהודי העתיק ביותר בפודלישה. לפני שהנוצרים הקימו כנסיה, הקימו היהודים בה בית כנסת משלהם. אם לא נראו בעיר המסעות הסוערים של חבורת חמלניצקי, של השוודים, של צבא נפוליון, של הרוסים והאחרים הרי זה רק בגלל העובדה שהעוברים שדדו, רצחו ושרפו את הכל ביסודיות שלא נשאר זכר לבאים אחר כן. ככל שההיסטוריה של עיר הכתר היתה סוערת, כך סוערים ומלאי חיים היו חיי יהודי לוקוב. הקהילה הקדושה לוקוב היתה בעלת יחוס גדול, היו בה הרבנים החשובים של פודלישה וגם רבה האחרון אם אינני טועה היה נכד הקוצקאי. ...

... אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. ...

מיר זעען דערפון אַז די שול וואס כמיעלניצקי האט פארברענט, איז געווען נישט די ערשטע. לויט אלע ווארשיינלעכקייטן איז די שול, וואס ווערט דערמאנט אין דער אויבגדערמאנטער שאלה צום מהר״ם, געווען דער ערשטער מקום קדוש, וואס לוקאווער יידן האבן דארט אויפגעשטעלט. דער בנין איז אן ספק, געשטאנען א לענגערע צייט ביז ער איז פארברענט געווארן. אבער דאס איז אויך נישט מער ווי א השערה. היות ווי א קהילה ווערט נישט געבוירן איבער גאכט אץ איז א שטופגוויזע אנטוויקלונג, און אין יענע צייטן האבן ײדן נישט געקענט אויפשטעלן א שול אן דער געהעריקער דערלוי • בעניש און פריווילעגיע, איז ממילא אנצונעמען אז דער ײדישער ישוב אין לוקאוד האט זיך אנגעהויבן אץ 15טן יארהונדערט, אויב נישט פריער.

״ילמדנו רבינו אודות בית הכנסת דק״ק לוקבא כשכבר ידוע שנשרף בעו״ה ובעת שיצאו הקהל יצ״ו (ישמרם צורם וגואלם) לחזור ולבנותה על מקומה הראשון אז מצד השררה והכומרים עכבו בידם באמרם שהוא קרוב לבית תפילות שלהם עד שהגיע הענין אל המלכות לסיבה זו הוצרכו להניח מקומה הראשון ולבנות במקום אחר אשר נתרצה השר לבנותה, והנה המקום הראשון לזאת נשאר פנוי ועתה.. וכו׳״. השאלה היא אם אפשר למכור את המקום ובכסף הפדיון לכסות הוצאות של בית הכנסת החדש. כי מחמת קשי הזמנים אין בידם לכסות את ההוצאות כמו בימים הטובים.

... בכתב הזכויות שנתן ב־10 למאי 1659 ליהודי לוקוב, המבוסס על ה״פרױילגיה״ השרופר״ נאמר: ליהודים זכות מגורים בלוקוב, חופש מסחר, מותר להם לעסוק בהכנת שעוה, להיות בעלי גתות, בעלי בתים וכן זכותם לבית כנםת מעץ או אבן ובית קברות. אחרי שריפת בית הכנםת הישן על ידי ההידמקי ם הותר לבנות חדש במקומו, אפשר לשאול בן כמה היה בית הכנםת הישן שנשרף הא ם היה זה בית הכנסת הראשון? המקורות הפולנײ ם שותקים בענין (לפחות לנו לא ידוע דבר ממקור פולני). אך ברור לנו ממקורותינו, כי לא היה בית כנסת זה הראשון. ...

... עס גרײט זיד די מאמע שױן ליכנדבעגטשן ; אנדערש זעט אױס די שטוב : ליכטי קאץ רײן . די שבת״שכינה רוט אײף הײזער און מענטשד װאס יאגן זיד צום דאװענה אין שול אדײן גײן . ...

... אםשר ואצלי ח לשכנ ע א ת הצעירים, שעדײ ן נשאר ו ש ם שהעול ם גדו ל הוא, שצרי ך לברוח ושל א צרי ך לחכו ת בגיט ו ע ד של א יהי ה מוצא... למ ה מחכי ם ה ם? בלוקו ב וכערי ם בםביבה כמ ו נשלסק, םולטוסק׳ נשאר ו כ ל כ ך מע ט יהודי ם שהגרמני ם יכל ו לדחם ם לשתים, של ש םמטאו ת (״קנלובה״, ״יאטק ע גאס״ ובבי ת הכנם ת לי ד ״מעזריט ש גאם״). ...