Yatke Street

... און אזוי האט דאס שטעטל זיך געגרײט אויפצונעמען דעם יום־טוב פסח... אויפן פאםטעװניק, אין דער יאטקע־גאס קאלכט מען די שטובן און אין דרויסן ליגט דאס גאנצע ביםל ארעמקײט. ערב־פסח ברענגט מען פריש שטרוי און מען פאקט דאס אין די שעני־ קעס. מען װאש ט די פאדלאגעס און מען שיט זיי אויס מיט געלם זאמד.

אז מען האט געדארפט גײן פו ם דער מעזריטשער גאס צו דער יאטקע־גאס, האט מען געמוזט אדורךגײן טוביה פעקערס געםל, װאם איז געווען דיער שמאלער בארגיק •

... נאך דעם ארויםשיקן אים קיק אוישװיץ׳ מאכט דורך די מאמע מיט די קינדער ע״ה אלע צרות און יםורים, און די קומען אום אין געטא צוזאמען מיט אלע לוקאװער ײדז. מײן ײנגערע שװעםטער געמי,א דערװאקםן מײדל, איז שטארק טעטיק בײמ העלםן ײדן. דעם טאטנם ע׳ױ•. דערצױנג איז אין אונדזער אלעמענם בלוט. מײן עלטערער ברודער דוד בלײבט אין בונקער צװישן די לעצטע קעמפער אין דער יאטקע־גאם, לעבן דעם הויז פונעם זײדן ר׳ זבולון. ...

... אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. ...

... דער געטא איז דאן באשטאנען פון פאסטערניק און פון יאטקע־גאס. ער האט זיך אנגעהויבן פון דארט װו זבולון אריה האט געװוינט און װו עס איז געווען דער יודענראט (ארקע חײם ישעיהם (נירענבערג) איז געווען דער פרעזעס) ביז דעם מיעכאװער רבינם הויז און אהרן משה פעקערס הויז. דארט האט דער געטא זיך געענדיקט.

אין א זונטיקדיקן טאג איז פון ראדזין געקומען דער קרײזשעף פישער, צונויפגערופן די ײדישע פאליצײ און געמאלדן, אז פון קאצק װעלן בײ נאכט קומען ײדן. מען זאל זיי ארײננעמען אין די היתער אויף יאטקע־גאס. מארגן װעט ער אלײן אײנארדענען דא א גרויסן געטא אויף עטליכע גאסן. בײ נאכט זענען טאקע אנגעקומען די קאצקער ײדן אויף פוילישע פורלעך. געסטאפא ר,א ט זײ אפגעװארט אויפן ראדזינער שאסײ און זײ ארײנגעפירט אויפן הויף פון ״ראדזינער קאשטשאל״ דארט האט מען די אלע גרינטלעך רעװידירט. שפעטע ר האט מען זײ אלעמען ׳מיט די פעק׳ געבראכט אויף דער יאטקע־ גאס, אויף קאנאלאװע און א טייל פון דער מעזריטשער גאס. די מענטשן האבן נישט געוװםט װי זיך אײגצוארדענען. ביז 2 בײ נאכט האט געדויערט דאס געלויף. א סך זענען געבליבן אין גאס אויף זייערע פעק, מיט די קלײנע קינדער אויף די הענט. דער שעף בירגער האט פון אונדז צוגענומען אויף נעכטיקן אין מאגיסטראט די פאכלײט: אבוש מילער — א שנײדער, מיכא ל בלאכאװיטש און בנימי םרעברני ק — שלאםערם, און חײם מאטעם מאנדלבוים — א מאלער. זײ זענען געװען נײטיק צום פארענדיקן דעם נײעם ארעםט אויפן מאגיסטראַט־הויף . ...

... הגיטו נשמר ע״י שוטרים פולנײם ׳ שצפו לקרבן יהודי • בכל מחיר רצינו לפרוץ לבונקר של משפחתי ב״יאטקע גאס״ ולהװד ע גורלם. כשנכנסנו לדירה ׳ ששם היה הבונקר ׳ ראינו לשמחתנו שהבונקר לא נפגע. הרמנו את הקרש ועם החריקה שנשמעה צץ פתאום שוטר פולני גבוה. הוא האיר אותנו עם פנס חשמלי והכיר אותי ואת אחי ׳ אך בראותו את פחד המות שעל פנינו ׳ התעוררה בו כנראה תחושה אנושית. הוא צױוה עלינו: מהר לברוח׳ כי גמרו עם יהודי גיטו לוקוב. ...

... אויד אין לוקאװ האב איך נישט באמערקט קימ אײן ײד אין גאס . יעדן פארבײגײער האב איך ארײנגעקוקט אין פנים׳ ענדלעך האב איך אויף דער װארשעװער גאס געטראפן א ײד אמ איך האב אנגעהויבן רעדן מיט אים יה־יש . ער האט מיך געפרעגט צי איך זוד עמעצן• איך האב אים געענטפערט׳ אז איך זיד מײנע קרובים פון דער יאטקע־גאס — שמואל שעדלעצקער אדער די ראגאלסקי . ער האט מיר געזאגט׳ אז מענדל ראגאלסק• װוינט דא אנטקעגן . ער האט מיך געפירט אהין . ...

אויף דער יאטקע־גאס, אויפן מעזריטשער־גאס׳ אין די קליינע געםלעך׳ האט זיך אנגעהויבן א באװעגונג ביי דער יוגנט פץ מיץ דור. מיר זענען געװאח באהערשט פון די גרויסע אידעען. א סך פון די יוגנטלעכע האבן באצאלט מיט יארן תפיסה׳ אנדערע זענען אװעק פאחוירקלעך זייער צױניסטישן חלום אין ארץ־ישראל, און די, װאם זענען גע־ בליבן — זיי האבן געקעמפט אץ אומגעקומען איז יי יאח פץ גרויםן חורבן.

... עם איז ארויס א באפעל, אז דער געטא װערט געקירצט און װעט זיך געפינען אויף יאטקאװא און קאנאלאװא. אד,ין דארפן אלע זיך איבערטראגן. א צװײטער באפעל איז ארויס, אז אלעס זאלן זיך מעלדן אויף יאטקע־גאם, כדי צו באקומען ברויטקארטן און ארבעטם־פלאצװוקעם, ...