Birger

די געקומענע האט מען אויפגענומען זייער העפלעך און מ׳האט זיי געהייסן זיך מעלדן צו מארגנס. אבער ווען זיי זענען געקומען צום צווייטן מאל — עטליכע הונדערט פערזאן — האט מען טעלעפאנירט צו דער זשאנדארמעריע, וועלכע האט זיי אלעמען אפגעפירט צו דער באן. גראד איז יענעם טאג אװעק א ״טראנםפארט״ פון מעזריטש קיץ טרעבלינקע. דער צוג האט זיך געשטעלט ביי אונז אויף דער סטאציע און מיט־ גענומען אויך די לוקאװער. דער שעף בירגער האט איינגעארדנט א ״פלאצװוקע״ מיט קאשארן אויפן שולהויף פאר די, װאם האבן זיך פארנומען מיטן אויסראמען די ײדישע שטובן און געשעפטן. דערבײ זענען געװען באשעפטיקט ביי א 100 פערזאן. אויך די ײדישע פאליצײאץ א טייל פון די חברה־קדישא־לײט זענען געקומען אהין אין די מיטאג־שעהען און אויך שלאפן. צװישן זיי זענען געװען מיין שװער, ר׳ נח פלאמאן, מענדל לומטאץ זײער באגלײטער שמעון ריבאק אלס פאליציאנט. זײ האבן אװעקגעפירט עסן פאר די איבעריקע מענטשן, װאם זענען געבליבן אויפן בית־עולם און אויך געשלאפן דארט. מיך האט דער שעף באשטימט אלם לײטער פון דער קיד• ...

... 4 קילאמעטער הינטער דער שטאט, אויפן זשעלעכאװער װעג, האט זיך געפונען א .םלאצװוקע״ אין דער מיליטערישער קאזארמע לאפיגוז. האט מען די ארבעטער פון דארט אויך געברענגט שלאפן צו אונדז אין שולהויף. מיר זענען געשלאפן אין דער גרויםער שול אויף די פעק בעטגעװאנט.א םך מאל פלעגן אין מיטן נאכט ארײנקומען דער געםטאפא־שעף בירגער און דער פאלקםדײטש גוימאן פון לאזע, און באלויכטנדיק אונדז מיט טאשנלעמפלעך קאנטראלירט צי מיר זענען אלע פאראן.

... אין א 2 שעה ארום איז אנגעקומען דער שעף בירגער און אויך די ײדישע פאליצײ, ...

... איך האב געבעטן דעם קאמענדאנ ט פון דער ײדישער פאליצײ, אז ער זאל מיר דערלויבן פארן אויפן בית־עולם ברענגען מײן שװער צו קבר־ישראל. ער האט זיך פארשטענדיקט מיטן שעף בירגער. יענער האט מיך צוגערופן און מיך געװארנט, אז איך זאל נישט מאכן די זעלבע ״שװײנערײ״ װי מײן שװער פלוג. זײן ״חטא״ איז באשטאנען דערין, װאם ער האט געפירט עסן פון קיך אויפן בית־עולם און חוץ דעם האט מען דארט געפונען א סכראן מיט באהאלטענע ײדן. און דאם איז טאקע געװען אמ^ דאם איז געװען מײן שװערס איניציאטיװ. בירגער האט געזאגט, אז פלוג האט דארט ײדישע קאמוניסטן ״פערשטעקט״. אויב איך װעל זיך גוט פירן, װעל איך לעבן. ...

... אין מיטן נאכט איז אנגעקומען דער אבערקאמענדאנט בירגער מיט נאך צװײ פערזאן. זיי האבן ארויםגענומען אלע קינדער אין עלטער ביז 5 יאר אין א צאל םון 200 אויפן מאגיסטראט־הויף . בירגער האט באפוילן אנצינח די לאמפ ן אמא דײטש מיט א האנטמאשין־געװער איז אתמגעגאנען און אויסגעשאסן די אלע קינדער . מיר האבן דאם אלץ געזען דורך די קראטן .

... םינקלדיקע אויגן פון א מערדער. נאך אים שים זיך ארוים פונעם אויסאדיגע גסטאפא־ באנדיטןו בירגער, נײמאן, דיקאפ״ יאיא, העין און אנד• ייי יקיקו זיך אחם איבער פלאץ, באטראכטן די זיצנדיקע נאקעטע ײדן מיט די פרויען און קינדער. װיחט אויס, זײ זענען צופרי חפת דעם אפגעטוענעם שטיקל ארבעט... זײ נעמען אחימ פלעשער קאניאק פונעם אויטא אמאפהאקנדיק די העלדזלעך פון די פלאשן, נעמען זײ טרינקען. די לײדיקע פלאשן װארפן זײ די ײדן גלײך אין פנים ארײן. ...