Magistrate

צו מארגנם אין דער פריי איז די בעל־הביתטע אװעק אין גאם שאפן עפעס עםן. זי איז צוריקגעקומען מיט א בשורד׳־טובד״א ז אלע פרעמדע, װאם זענען זיך צונויפגעלאפן קײן שעדלעץ, שיקט מען צוריק אהיים מיט לאםט־אויטאס. איך האב געפילט, אז מען װיל דארט פון מיר פטור װערן. די פרוי האט מיך אונטערגעיאגט, אז איך זאל שנעל אװעק צום מאגיםטראט. באלד שיקט מען אפ פון דארט א פארטיע מענטשן און איך קען נאד פארשפעטיקן. איך האב זיך געזעגנט און הארציק געדאגקט פאר זײער גוטסקײט און אװעק• ...

... אײן מאל האב איך געפרעגט מײן זײדן װי אזוי ע ם קומט זיץ נאמען אויף דער װאנט אין שולע — צװישן די אנגעזעעגםטע לײט םון שטאט ז דעדויף האט דער זײדע מיר געעגטםערט: די 3 חשובע שטאט־פארשטײער האבן פארבעטן צו זיד אין מאגיסטראט 10 ײדישע בעלי־בתים און געװאלט זי פארלײגן צו שאפן א שטאט־ שולע. די ײדן זענען דאך א מערהײט אין שטאט. קײנער איז נישט געקומען א ח ח מי ח זײדע׳ װאם האט געהאלטן ׳ אז א ײד דארף קענען די רוםישע און פוילישע שפראך. ...

... װי באװוסט, האט דער מאגיסטראַט אײעעקויפט 2 װאגאנען קוילן פאר דער ארעמער באפעלקערונג, און הײנטיקע װאך האט זיך שוין אנגעהויבן די פונאנדערטײלונג. ...

... דער לעצטער שרעקלעכער עקאנאמישער קריזיס האט זיך שטארק אפגערופן אויף אונדזער שול׳ ם׳האט זיך םארקלענערט דער שכר־לימוד, דער װיכטיקסטער טייל פון דעם שול־כודזשעט ו ע ם זענען אוממעגלעד געווארן באדייטנדיקע נארמאלע הכנםות, דער מאגיםטראט האט אונדז צעגעװארפן א נישטיקע םומע פון 300 גילדן ו צ ו א םוב־ םידיע פון דער גמינע. האבן מיר זיך נאד נישט געקענט דערשלאגן, צוליב דעם בייזן װילן פון אונזערע שול־קעגנער, פאר װעלכע דאם יידישע װארט איז װי א דאך אין אויג. ...

... אויף דער װארשעװער גאס, װו עס איז געװען דער מאגיםטראט און די פאליצײ, ...

... בײם אפפירן מיד זענען אלע אין דארף ארויס מיד אנקוקן. דער גרעסטער טייל האט מיד באגלייט מיט חחק־װערטלעד אװ מיד באלײדיקט. מען האט מיד דערפירט צום מאגיסטראט. דער פויער איז אװעק מעלח, אז ער האט געבראכט א ײדישע און דעחױי האט ער מיד איבערגעגעבן צום מאגיסטראט־ װעכטער, אז ער זאל מיד היטן. װיחט אויס, אז גראד אין דעם טאג איז נישט געװען װערע ם זאל זיך מיט מיר פארנעמען. דער פויער האט געווארט א שעד״ צװײ און ער איז מיד געװאר. ער האט גענומען שעלטן, װאם צוליב מיר האט ער דעם גאנצן טאג באלאמוטשעט אװ גארנישט געהאט דערפון. דאן האט דער מאגיסטראט־װעכטער אים געגעבן אן עצה, אז ער זאל מיד אװעקפירן צום געטא, און דארט איבערלאזן. דער פויער האט מיט קללות מיד גענומען טחיבן צום געטא, ביי די געטא־פארצוימונגען זענען געשטאנען יידישע פאליציאנטן און זיי האבן מיד ארײנגעלאזט אין געטא אריװ.

... זאמלען אין 3 היחער אויף מעזריטשער גאס • בעתן דורכפיחדי פארארדענונג האט באזונדערם געבושעוועט דער געסטאפאװיעץ נוימאן פמ לאזע . ער האט דערשאםן אגא גאמבין מיט זימ זמ • פון די 3 היחער האט מען אונח אלע אפגעפירט אויפן הויף פון מאגיסטראט. אין די קאמערן דאדט האט מען אנגעפאקט איבער 600 פערזאן • די ענג־ שאפט איז געווען א שרעקלעכע . די געשרײען זענע ן געגאנען בין אין זיבעטן הימל . ...

... בנימינס פרוי׳ מיק שװעסטער שרה׳ האט צוזאמען מיט אירע קינדער׳ צװישן זיי אויך די טאכטער׳ װאס איז געשפרונגען פון װאגאן׳ נאכן דערלעבט ביז דער לעצטער אקציע אין מאי 1943. בעת דער אקציע האט מען זיי אנטדעקט אין בונקער אויפן קאנא־ לאװע־גאס׳ גענומען זיי אין מאגיסטראט און דערנאך דערשאסן מיט אסך אנדערע ײדן• ...

די װארשעװער גאס איז געװען די הויפטגאס פון לוקאװ. אויף דער דאזיקער גאס האבן זיך געפונען אלע אפיציעלע אמטן ־ םטאראםטװע, מאגיםטראט, פאסט־און טעלע• גראפן־אמט, די פאליצײ, די ״קאזע״. זי איז אויך געװען דער צענטראלער האנדלם־ פונקט. די לענגסטע גאס, זיך געצויגן האט װײט, ביזן ראדזינער שאםײ. ...

... קומענדיק צוריק קײן לוקאװ זענען מיר אריץ אין מאגיסטראַט. דער בורמיסטרש איז געװען מײנער א באקאנטער, א שכן פ מ מיץ שװער ע״ה. אגב, איז ער געװען א פראגרע־ סױוער מענטש. מיר האבן אים דערצײלט װאס מיר האבן געזען אין מאלצינאװ. ער האט אונח אויסגעהערט און זיך אנגעחפן, ^ די אײנציקע עצה איז צו מאכן א פארקן ארום דעם בית־הקברות, אבער לײדער — גיט ער צו — האט דער שטאטראט נישט קײן געלט דערויף. אױב מיר װעלן באקומען םמװארשעװער ראבינאט א דערלויבעניש, אז דאס איעציקע בית־מדרשװװעם איז איצט א קלאזעט, זאל איבערגעגעבן װערן דעם מאגיס־ טראט אויף א םקלאד, װעט זיך אים אפשר אײנגעבן צו באקומען געלט אויף א פארקן ארום דער מאלצינאװער פעלד.