Pig Market

... דארסן קומען. װען מיר האבן זיך אויסגעטאן, האבן זיי זיך באװיזן און צוגענומען אונדזערע מלבושים. מיר זענען אים נאכגעלאפ ן מיט געװיץ אה אים פארזיכערט, אז מער װעלן מיר נישט שפילן ביים אים אויסן פעלד. פון דעמאלט אן האבן מיר געשפילט אויפן חזיר־מארק • ...

... נאך 3 חדשים פארהעלטנישמעםיקער רויקײט האט אונח ארומגערינגלט געםטאפא און אלע ײדן, װאם האבן געארבעט אין דער געגנט, אפגעפירט אויפן חזיר־מארק. דארט האב איך געטראםן מימ ברודער גאדל גרײצער און מיר האבן זיך אפגערעדט צו שפרינגען פון צוג. אויפן מארק האב איך געזען װי ע ם האט זיך געםמט איטשע קאראםיק. מען האט מיר דערצײלט, אז אויך האלבערג, טיקולםקים אײדעם, האט אפגע־ םמט זײן משפחה און זיך גופא. ...

אחרי 3 חדשים של שקט יחסי עלתה עלינו הגסטפו וכל היהודים שעבדו באזור׳ הועברו לשוק החזירים. שם פגשתי את אחי גודל גריצר׳ וסכמנו לקפוץ מהרכבת. בשוק ראיתי איך שאיטשה קרמיק מרעיל עצמו. ספרו לי שגם הולברג׳ חתנו של טנקולסקי׳ הרעיל את משפחתו ואת עצמו. משוק החזירים העבירו אותנו לרכבת וגירשו לצריפים. שם היינו צריכים לחכות לרכבת למזריטש׳ שהיתה צריכה להובילנו לטרבלינקה. לי ולאחי גודל לא היתה הסבלנות לחכות לרכבת וברחנו מהצריפים. עמנו ברח גם דוד פרידמן (בנו של מנדל לנדר). בחוזרנו ללוקוב׳ הסתתרנו בביתי׳ במרתף. שכנתי הפולניה׳ בשם טצ׳ולקובסקי׳ הביאה לנו אוכל וחדשות מן העיר. אחרי מספר ימים ספרה לנו השכנה״ שיצרו גיטו יהודי. עזבנו את המרתף ועברנו לגיטו. ...

צו מארגן האט זיך אנגעהויבן די ״אקציע״ אם מען האט גענומען טדײבן די ײדן פמ די שטובן. דער מיעכאװער רבי איז נישט געגאנגען. ער איז געשטאנען אין זיין טלית און אין קיטל׳ אם אזוי האבן אים די דײטשן דערשאםן אויפן ארט. מיר, אלע ײדן, זענען אנגעקומען צום פלאץ אויפן חזיר־מארק. ...

... פינף א זײגער פאר טאג האט די אקציע זיך אנגעהויבן. די שוידערלעכע געשיכטע װי אזוי מען האט צונויפגעטריבן די ײדן אויפן חזיר־מארק׳ װי אזוי מען האט דער־ מארדעט לענדלערן און לעדערמאנען — איז שוין דערצײלט געווארן דורך מענטשן׳ וואס האבן אליק בײגעװוינט די געשעעניש.

... אין לוקאװער געטא האט זיך געשאפן א גרופע פון 5—6 ױגנטלעכע. זײ האבן באקומען עטליכע רעװאלװערן און געפהװט ארגאניזירן א װידערשטאנד־אקציע. מען האט זײ אבער שנעל אנטדעקט און זײ האבן נישט געקענט באװײזן זיך אין געטא. צו דער גרופע האבן געהערט בערל פעפערמאן׳ לײבעלע בארענשטי\ץ (מען האט אים גערופן דאס קרומע מארדעלע)׳ פרימעטם פון מאגיסטראט א זון און נאך עטלערע׳ װעמענם נעמען איך געדענק נישט. זײ זענע\ ן ארײן צוםקלאדקאװסקין אויף װיאװסקע נעבן חזיר־מארק און דערשאסן א באן־פאליציאנט. מען האט זײ שפעטע\ ר אלעמען געכאפט און דערשאסן׳ אבער זײ זענע ן געפאלן װי העלדן.

... איך האב זיך גענומען צו א פערד־אח־װאגן, װי איינער װאם װיל אנטײלנעמען אין דער ״גוטער״ ארבעט. די מענטשן האבן מיר דערצײלט, אז מ׳האט אװעקגעפירט א 7—8 טויזנט יידן צו די װאגאנעס. 6—7 הונדערט דערשאסענע זענען געבליבן אין די שטובן, אין די גאסן את בעיקר אויפן חזיר־מארק. צוזאמען מיט זײ בין איך אװעק־ געפארן צו דער ארבעט, ...

... אונדז האט מען אפגעפירט צום זאמלפונקט אויפן חזיר־מארק. דארט האבן שוין געװארט א םך מענטשן און מ׳האט געהאלטן אין אײן ברענגען פרישע גרופעס ײח — פון טארטאק, פץ לאפיגוז א״א . ...

... 9 יאר בין איך אלט געװען װען די מלחמה איז אויסגעבראכן. מײנע עלטערן האבן נאר געלעבט ביז יאר 1942. איך געדענק, אז בעת דער ערשטער ״אקציע״, װען מײנע עלטערן האבן זיך באהאלטן אויפן בוידעם, האט מען אנגעהויבן רעדן, אז עס זענען אנגעקומען קיץ לוקאװ אוקראינער און זײ װעלן זיך פארנעמען מיטן רודפן די ײדן. מײן קינדערישע פאנטאזיע האט דעמאלט נישט געקענט תופס זײן װאם אזױנס ע ם זענען אוקראינער. ערשט שפעטער, װען מען האט אונז אלעמען געכאפט און געשלעפט צום חזיר־מארק, האב איך דערזען די אוקראדנישע מערדער ביי זײער ״ארבעט״. זײ האבן אונז צעזעצט אין גרופעס אויפן ערד און אונז געהיטן. פארן מינדםטן פרװו צו אנטלויפן, האבן זײ דערשאםן. ...

בעת דער ערשטער אויסזידאנ ג הא ט מע ן לכתחילה די מיטגלידע ר פו ן ױדענרא ט נישט געטשעפעט. ד י פארהאלטענע ײדן הא ט מע ן קאנצענטריר ט אויפ ן חזיר־מארק. פאר טא ג האב ן לענדע ר או ן ליבערמא ן אנגעד׳ויב ן צוגויפנעמע ן גאלד־חפצים או ן אװעק דערמיט צום געשטאפא־קאמענדאנט. װע ן זיי האב ן אי ם ניש ט געטראפ ן אי ן דע ר הײם, זענען זיי אװעק אויפן חזיר־מארק, ווו ם זענע ן געװע ן פארזאמל ט טויזנטע ר ײח. װען די ױדענראט־פירע ר זענע ן אנגעקומע ן אויפ ן פלאץ, איז אויסגעבראכ ן א יאמערלע ך געװײן פון די פארזאמלטע ײדן. װען זיי זענע ן צוגעקומע ן צ ו ם קאמענדאנ ט האב ן ז ײ דערזען דאס שרעקלעכ ע בילד, װ י ע ר שפיל ט זי ך מיט די לעבנם פון קינדער, װאם רײםן ז י ך צ ו זײער ע מוטערם. דו ד ליבערמאן איז דא ן צ ו צ ו ם קאמענדאנט, אגגעכאפ ט אים פאר האלדז און אנגעהויבן אים װערגן. פארשטײט זיך, א ז ליבערמאנע ן הא ט מע ן דערשאסן אויפן ארט. ...

... האב איך דערזען, אז אלע װעגן זענען אפגעשלאסן דורך דײטשן און אוקראונער. אלע ײהפם שטאט האט מען געטריבן צום חזיר־מארק. דארט האב איך אויך געטראםן מײן פרױ מיט די קינדער. די אלע ײדן האט מען בײ נאכט אפגעפירט צו דער באן, ארײנגעטריבן זײ אין די פארגרײטע װאגאנען און אװעקגעשיקט קײן טרעבלינקע. ...