Judenrat

... ווי ווילדע רוצחים צעלאזן זיי זיך איבער די יידישע שטובן מיט געשריי און געפילדער. מיט קלעפ א ץ שיםעריי שלעפן זיי ארויס די לעצטע יידן פ מ די הייזער און פיח זיי אוועק צום זאמלפונקט ביים מאגיסטראט. דארט ווערן אויך געבראכט די נייע מיטגלידער פון יודענראט, די יידישע פאליציי, אלע איבערגעבליבענע פ מ די ארבעטס־ פלעצער א מ ע ם פאלט דאס שרעקלעכע ווארט. • ,״לוקא װ מוז ווערן ױדן־חין״ . ...

... דאם לעבן פון די ײדן אין לוקאװ איז מיט יעדן טאג געװארן אלץ שװערער. חוץ די קלעפ װאס מען האט געגעבן בײ יעדער געלעגנהײט׳ האט מען ארויםגעגעבןא בא־ פעל׳ אז יעדער ײד פון13 יאר אן דארף טראגןא באנד מיטא מגן־דוד. שפעטער האט מען דאס פארביטן אויף געלע לאטעם. דאם לעבן פון די ײדן איז געװען הפקר. מען פלעגט דערשיסן ײדן אין מיטן גאס. אז מען האט געפאדערט פון ױדענראט500 ײדן אויף ארבעט און עם איז געלונגען צו שאפן בלויז 300׳ האבן די דײטשן געכאפט מענטשן׳ געשלאגן און געשאםן. זײ זענען אװעק צו משה אהרון װײנטרויב׳ אז ער זאל אײםקויםן די200 פערזאן׳ און װען ער איז דאם נישט געװען בכוח צו טאן׳ האט מען אים אװעקגע־ שיקט איןא טויטלאגער.

... דער שװער האט מיר דערצײלט, אז די מיטגלידער פון ױדענראט האט מען דערשאסן די ערשטע, ...

... די ברידער באציע און חיים־וועווע פינקמאן, יוסף ריבאק א״א. מיר האבן אויסגעגראבן א ברידער־קבר פאר דער מערהייט פון די יודענראט״מיטגלידער פון יענער צײט. ר׳ הערש־לײזער לענדער, זײן אײדעם דוד ליבערמאן, זײן שװאגער, שמחה ראזענפעלד מיט זיץ פאטער ר׳ מאיר משה, ר׳ אשר לעװענזאן, ר׳ מענדל פרידמאן. מען האט אויסגעגראבן א ספעציעלן קבר פארן מיעכאװער רבין ז״ל, װאם איז דערשאסן געװארן אין טלית און תפילין בײם דאװענען• ...

אחוץ דעם איז אײנגעפירט געװארן דורך דעם ױדנדאט דער כלל פון אלגע־ מײנער ארבעטס־פליכט פץ ײדן. אויב פאר דער ערשטער אויפטרײםלונג, װעלכע האט זיך גליקלעך פארענדיקט, זענען געװע ן באשעפטיקט ארום 75 פראצענט פון די ײדישע מעגערהן אויף דער באן, הן אלם שװארצע ארבעטע ד אי ן דער בוי־םירמע ״רעקמאױ׳ עופות־פירמע ״דיטץ״ — זענען שוין שפעטע ר געגאגגע ן צו דער ארבעט זיכער אן 80 פראצענט פון דער גאנצער ײדיקזער באפעלקערונג — פרויען און מענער. םמ 12־ יאריקע יעגלעך און מײדלעך ביז זקנים. פא ת פרימ פון ארבעט םאר הונגערלױן האבן די ײדן געמײנט זיך אײנקויפן רעכט אויף רויער פיזישער עקזיםטענץ. די אפיציעלע פאקטאח האבן געמאכט דורמיכטיקע, נישטצודידײטיקע אנצוד,ערענישן, אז זײ זענען ...

... װאקישע גולים. פון די מענערישע ארבעטס־קאמפלעטן האט מען איבערגעלאזן בלױז 10 פראצענט. 4 א זײגער נ.מ. איז שוין געװען סוף חורבן. די צאל קרבנות פונעם ערשטן טאג האט באטראפן ססס. 5 נפשות. אלע זענען אפגעפארן קײן טרעבלינקע. דעם פאקט האבן פעסטגעשטעלט א רײ יונגעלײט און פרויען װאס זענען געשפדונגע ן פון די װאגא־ נען. דאנערשטיק׳ דעם 8טן אקטאבער, האבן די דײטשן, דורך דער פארמיטלונג פונעם ױדענראט, מודיע געװען דער איבערגעבליבענער באפעלקערונג — װער נאך אין די באדעלטענישן און װער אויף דער פרײ — אז אלעס זאלן זיך מעלדן אינעם יודענראט, װו זײ װעלן באקומען א ן ארבעטס־צוטײל אויף די עקזיסטירנדיקע פלאצװוקעס. ס׳האבן זיך געשטעלט א ססס. 2 מענער און פרויען. נאך מיטאג איז דער זאמלפלאץ געװארן ארומגערינגלט דורך דײטשן און אוקראלנער און אלע ײדן האט מען אנגעלאד ן אין װאגאנעו א ם אפגעפירט װידער קײן טרעבלינקע. ...

בעת דער ערשטער אויסזידאנ ג הא ט מע ן לכתחילה די מיטגלידע ר פו ן ױדענרא ט נישט געטשעפעט. ד י פארהאלטענע ײדן הא ט מע ן קאנצענטריר ט אויפ ן חזיר־מארק. פאר טא ג האב ן לענדע ר או ן ליבערמא ן אנגעד׳ויב ן צוגויפנעמע ן גאלד־חפצים או ן אװעק דערמיט צום געשטאפא־קאמענדאנט. װע ן זיי האב ן אי ם ניש ט געטראפ ן אי ן דע ר הײם, זענען זיי אװעק אויפן חזיר־מארק, ווו ם זענע ן געװע ן פארזאמל ט טויזנטע ר ײח. װען די ױדענראט־פירע ר זענע ן אנגעקומע ן אויפ ן פלאץ, איז אויסגעבראכ ן א יאמערלע ך געװײן פון די פארזאמלטע ײדן. װען זיי זענע ן צוגעקומע ן צ ו ם קאמענדאנ ט האב ן ז ײ דערזען דאס שרעקלעכ ע בילד, װ י ע ר שפיל ט זי ך מיט די לעבנם פון קינדער, װאם רײםן ז י ך צ ו זײער ע מוטערם. דו ד ליבערמאן איז דא ן צ ו צ ו ם קאמענדאנט, אגגעכאפ ט אים פאר האלדז און אנגעהויבן אים װערגן. פארשטײט זיך, א ז ליבערמאנע ן הא ט מע ן דערשאסן אויפן ארט. ...

... ליבערמאן דוד (פרץ עליע אביגדור׳ס א זון), א חסידישער ײד׳ מיטגליד פון ױדענראט. װען ער איז מיט א גרויסער צאל ײדן געװען פארזאמלט אויפן מארק־פלאץ׳ אין שטעטל׳ באקומט ער פון דער געשטאפא א באפעל צו זאמלע ן ביי די ײדן א סומע געלט. װען ער האט שוין צונויפגעזאמלט א גרויסע סומע געלט׳ דערוװםט ער זיך׳ אז מען שיקט די ײדן קײן טרעבלינקע. ער גייט דאן צום געםטאפאװיעץ און זאגט אים: ״זע׳ איך האב דאס געלט. דו װילסט נאך׳ אז מיר זאלן כאצאלן פאר דער ריחע קײן טרעבלינקע? מיר זאלן אײך באצאלן פאר דער טובה װאס איר שיקט אונז צום טויט״? מיט כעם צערײסט ער דאס געלט און פאטשט דעם געםטאפאװיעץ. די אוקראינער באנדיטן װארפן זיך אויף אים פון הינטן און ער װערט צעריסן אויף שטיקער.

... גלײך נאכן דעם װעח אויך דערשאסן די איבעריקע מיטגלידער פונעם ױדענראט. װעלנדיק זיך נוקם זיין נאכן פיזישן באלײדיקונג פון זײער אבערשטורמפירער, האבן די דייטשישע באנדיטן זיך װידער גענומען צו די ױנגע פרויען. זיי שלעפן זיי ארוים פונעם מאסן און צװינגען זיי צו די העםלעכסטע געמײנקײטן. ״שיינע פרויען מוזן בלייבן לעבן!״ — שרײען זיי, אבער אין דער זעלביקער צײט דערשיסן זיי די פרוי בורשטין מיט איר טאכטער און נאך אנדערע פרויען, װאם שטעלן א װידערשטאנד. ...