Old Cemetery

פון דעם ערשטן מארק האט זיך אװעקגעצויגן די צענטראלע גאס, כענטשינסקיעגא. רעכטם — די מעזריטשער גאם, דעם רבס געםל, די שיל־גאם. אין אט די גאסן האט געװױנט די ארעמקײט פון שטעטל און בלויז א קלײנער טײל פון די בעמער םיטואירט ע (אויף כענטשינסקיעגא). פון איצט דעם פונעם בהמה־מארק זענען געװען דאם ״גרויסע בית־מדרש״ און דאס ״חוק־בית־מדרש״, די שיל, דאס קליינע בית־מדרזןול, די מקווה, װועס האט געקיניגט מרדכילע בעדער, און א ביםל װײטער — דער אלטער בית־עולם מיטן האלב־פארזונקענעם שטיץ. ארום דעם שטײן האט זיך געװעבט א לעגענדע װעגן א חתן מיט א כלד״ װאם זענען דארט געװארן אײנגעזונקען.. . ...

... דער אלטער בית־עולם איז געלעגן פון איצ זײט נעבן א םאד׳ װאס האט זיך כםדר װי ארײנגערוקט אין בית־עולם און אים קלענער געמאכט. פון די אנדערע צװײ זײטן זענען געװען וװין־הײזער׳ און פון דער פערטער זײט האט זיך געפונען שמואל ראובנם ברעטער־ םקלאד׳ װאס איז אלעמען געװען גוט באקאנט מיט דעם׳ װאס די קארע פון געהילץ האט געשפײזט אלע קאזעם פון שטאט.

און דעמאלט האט דער אײגנטימער פון דעם שטח, אויף װעלכן עס האט זיך געםונען דער אלטער בית־עולם, א רוםישער גענעראל, געבראכט באוויװן, אז די ײח זענעז געװען מחוי בצו צאלן צינז פארן פלאץ און זיי האבן שוין פאר א םד יארן נישט באצאלט. ער האט געפאדערט, אז מען זאל תיכף אים באצאלן דעם גאנצן חוב. װען מען איז אים נישט נאכגעקומען, האט ער ארויפגעלאזן זײנע פערד אויפן בית־עולם און ער האט געדראטעם צו פאראקעח • ...

פון דארט פירטער וועג צום לוקאוווער הויף. איך געדענק נאך דעם דארטיקן גרויסן סאד, וואס ײדן פלעגן דינגען יעדעם יאר. דער םאד איז געװען אפן פון אלע זייטן. שבת פלעגט די גאנצע שטאט קומען אין סאד אריין, גאנצע משפחות האבן זיך אװעקגעלײגט אונטער די אלטע ביימער און געשעט נחט פון גאטם שײנער װעלט. דער סאד האט זיך געגרענעצט מיטן אלטן בית־עולם, וואם איז געװען אזוי פארװאקםן ׳ אז מען האט נישט ארויסגעזען די מצבות. דארט איז געװען דער טרעפפונקט פאר אונטערװעלטניקעס און גאםן־פרויען, װאם פלעגן דארט פארברענגען. ...

... לוקוב׳ ערב מלחמת העולם השניה ער ב השואה והחורבן. קהילה עתיקה ע״י ורשה׳ דחוקה וצפופה. מקום שנחבא בית־הכנסת הישן ונשתקע בית־העלמין הישן׳ עם דוכני רוכלים קטנים במרכז העיר ברחוב הראשי׳ רח׳ ד״ר חונצינסקי׳ עם השטיבלך של חסי־ דים׳ פרנסים׳ למדנים מגודלי זקנים עם קסוטות ארוכות׳ ועטרות כסף על גבי טלי־ טות ארוכות מעל לראשיהם. דמויות שאזל ו מרחפות לנגד עינינו. יד לא ימושון ובכל זאת חזקות מכל כוח איתנים. וכין כל הדמו־ ■ ות האלו רואה אנכי את דמותו ואת קלסתר פניו של חותני ר׳ יצחק זאב ליבראד ז״ל. זכה האיש וזמן קצר לפני בוא השואה נאסף אל עמו. גווע ויאסף אל עמו והוא בן שמונים וחמש. זקן היה האיש אך לא שבע ימים אלא צמא ימים׳ צמא לחיים ולפעולה. גם בהיותו מוטל על ערש דווי לא פסק מלימוד תורה. כוח שקידתו בלימוד לא יתואר׳ לא הניח משנה ומקרא׳ ספרי גאונים׳ שאלות תשובות ובעיקר ספרי קבלה וחסידות. בכל דבר מצא ענין. גדול בתורה ובהלכה׳ אישיות מפורסמת בכל הסביבה׳ בנו של הרב הנודע׳ הרב שרגא פײבוש מטורצין׳ חוטר מגזע הרב ר׳ יצחק מוורקה. איש צנוע היה בתכלית הצניעות׳ עמד על משמרתו כאחד מרבבות החסידים ואנשי המעשה בפולין׳ מורם ממפלגות ומסיעות.