Market

דא, אין עק פון מארק, קעגנאיבער טרישלם געשעפט, האט זיך געפונען דאם הוטן־ געשעפט פון בלאשקי. דער בעל־הבית איז תמיד געװען אויםגעפוצט, מיטא הארטן קאפעלוש אויפן קאפ. זײנע הויזן זענען געװען אזוי געפרעםט, אז מ׳האט זיך געקאנט צעשנײדן פון די קאנטן: די שיך האבן אזוי געבלישטשעט, אז מען האט זיך געקענט שפיגלען אין זיי. ער האט געדארפט זיץ אן אקטױוער טוער פון,״בונד״ אדער םון דער פאלקם־פארטיי. װען ער האט שפאצירט אין גאם האט מען פון ווי װייט געהערט דאם םקריפען פון זיינע אויםגעפוצטע שיך. די הענט האט ער תמיד געהאלטן אויף הינטן. איץ מאל האט ער געקויפט בייגל, און װי תמיד, האט ער זיי געהאלטן מיט די הענט פון הינטן. דערװײל איז אדורךא קאזע און ארויםגעכאפט די בײגל. בלאשקי האט אנגעהויבן נאכיאגן די קאזע. װען מענטשן האבן אים געפרעגט, װאם ער יאגט די קאזע׳ האט ערא פארםאפעטער געענטפערט: ״די קאזע װײםם שוין פאר װאם איך יאג זי״. ...

... אין םאמע מיטן מארק זענען געשטאנען הילצערנע בײדלעך׳ װאם מען האט געקאנט איבערפירן וװ מען וױל. פאר די בײדלעך׳ פארנט צו דער גאם צו׳ איז נאד געהאנגען דער אלטער גלאק אויףא גרויםן קלאץ׳ ארומגעקלאפט מיט שטארקע לײםטן׳ אז מען זאל זיך קאנען שנעל ארויפדראפען אץ קלינגען בעתא שריפה. אין מײן צײט איז שוין געװען אן עלעקטרישע םירענע.

... ער איז געװען דער, װאם האט פאנאנדערגעטראגן ״פאװיעםטקעס״, מעלדונגען װעגן שטעלן זיך צום פריזױו און אויך צו אנדעדע געלעגנהײטן. ער פלעגט אויך קומען אין מארק מיט זיץ גרויםן גרעגער אמ אזוי לאנג גרעגעח, ביז עם האט זיך צונויפגעקליבן אן עולם. דאן האט ער געמאלדן, אז דאנערשטיק קומט פארא ליציטאציע. ער האט דערבײ אויםגערעכנט װאם מ׳װעט אלץ קענען קויפן:א שנײדערישע מאשין,א שאפע, קופערנע פאנען וכדומה. ...

... איך לויף אהײם— צו דער מעזריטשער גאם— אבער װען איך קום צו צום מארק, דערזע איךא לײדיקן שטח) איך זע אזש די לאנקע פון נאך דער ראגאטקע. איך גײ ארום װיא צעמישטער. איך דעדקען נישט די ערטער. וװ איז געשטאנען אונחער הויזז װו איז אהיעעקומען דער סאד מיט די פרוכטבײמערז אפשר האב איך פארבלאנתשעט? ...

נעכטן האט מען׳ צום דריטן מאל שוין׳ ארויםגעפירט ײדן פון לוקאװ. דאם מאל האב איך געמוזט זײן אן עדות פון דער רציחה. איך האב געהאט בדעה צו פארן קײן טרעבושאװ. דורכפארנדיק דעם מארק האב איך דארט דערזען ײדן, צונויפגעפרעסטע איןא מאםע. זײ זענען געװען ארומגערינגלט פון אוקראינער. מיט אײגציקע שאסן האבן זײ באװיזן װי גוט זײ טרעפן אין ציל פון זײערע קרבנות. דער טאג איז געװען א קאלטער׳א װינטיקער און פארנעפלטעד. מען האט די ײדן גער׳אלטן אויפן מארק דעם גאנצן טאג. װען די נאכט איז צוגעפאלן׳ האט מען זײ צוגעפירט צו דער באן־ םטאציע. מען האט זיי געפירט דורך אונחערע גאםן׳ טאקע פארבײ אונדזער הויז. איך האב גראד דאן געארבעט אין מיץ גערטל׳ װען כ׳האב דערר׳ערטא געדיכטע שיםערײ און געשרײען. כ׳בין אחים אין גאם. עס ד׳אט מארשירטא מאםע פון 2—3 טויזנט מענטשן׳ אן ענגע געפרעסטע מאסע. טאטעס און מאמעם האבן געטראגן פיצלעך קינדער אויף די הענט. פון בײדע זײטן זענען געגאנגען די אוקראינישע װאכלײט מיט די ביקסן אנגעצילטע צום שיםן. יעדער ײד׳ װאם האט געװאלט זיך ארויסדרײען פון דער מאםע איז תיכף דערשאםן געװארן אויפן ארט. ...

... םון צײט צו צײט איז עמעצער סון אונדז דערגאנגען צו דער שפארע אץ אזוי ארום האט מען געקענט אבםערװירן דאם בילד אויפן מארק, וװ מען האט צונויפגעטריבן די ײדישע באםעלקערונג. ...

... זומער 1940, שבועות׳ איז ארויסא באפעל, אז אלע ײדן דארפן זיך זאמלען אויפן מארק. װען די ײדן זענען שוין געװען פארזאמלט אויפן מארק, לעבן גרשון פלוגס הויז, זענען אנגעקומען די רוצחים.א טייל פון די ײדן איז מיץ ברודער אברהם געלונגען ארויםצונעמען. ער האט צוגעשטעלט סחורה פאר די ם.ם. און ער האט דאס אויסגעארבעט אין לאפיגוז. נישט וױיט איז געשטאנען אברהם באביניקער (װײםמאן), דערלאנגט דעם א לאם, אן אנדערן—א קעםעלע און באפוילן טאן די אדער יענע ארבעט. אזוי ארום האט מען ארויסגעראטעװעטא טײל מענטשן. די איבעריקע, בייא3000 פערזאן, צעברא־ כענע און קראנקע, האט מען געטריבן צו פוס קיץ אולאן צו גראבן און ריעיקן דעם טײך איזא, קײן זורטשע און קיץ מעזריטש, די װאם האבן נישט געהאט קײן כוח צו גיץ, האט מען דערשאםן אויפן װעג. ...

... איןא געװיסן טאג איז געקומעןא באפעל׳ אז אלע ײדן מוזן זיך שטעלן6א זײגער אין דער פרי אויפן מארק. די פארארדענונג איז אדורכגעפירט געװארן מיט דער הילף פמ דעד ײדישער פאליצײ.9 אזײגער האבן אויפן מארק זיד באוױזן באװאםגטע עס־עם־ אפיצירן. אלע פאכלײט— םטאליערם, שלאםערס אאז״װ— האט מען באפוילן צו שטעלן זיד באזונדער. מען האט זײ אײנגעטײלט אין צװײ מחנות און אפגעפירט זײ אין צװײ לאגערס. ...

... די גאנצע װארשעװער גאם׳ די כענטשינםקעגא ביז דער יאטקאװער גאס, מעזריטשער גאס, דער מארק— אלץ איז אפגעמעקט, װי קיץ מאל װאלט דא קײן הויז נישט געשטאנען. בלויז בערג מיט שטײנער און ציגל. מיר הײבן אן שרײען אײנער צום צװײטן: ״זע, ברודער, דאכט זיד, אז דא איז געװען דעם טאטנם געװעלב״. ״און דא האט געארבעט דער פעטער תד״. ...