Gushtin

... מענדל פייערשטיין (פון גושטין)

ערב שבועות 945 ו, קנאפ 6 וואכן נאך דער פסח־אקציע, האב איך אויך באשלאסן זיך ארויסצוגנבענען פון בארשטשעווער געטא, מיטן ציל זיך צוצועזלאגן קיץ סקאלה און צוריקשיקן פון דארטן קיץ בארשטשעוו א באקאנטן פויער, ער זאל ארויסשמוגלע פון געטא מיין דעמאלט־קראנקן פאטער און אים אויך צוריקברענגען קיץ סקאלה. אויפן מארק אין בארשטשעוו האב איך א געוויסן טאג געטראפן א פויער פון גושטין, וואס האט פאר א סומע געלד מסכים געווען ארויסצושמוגלע מיך פון געטא און מיט זיין פערד און וואגן, מיך צו ברענגען קיין סקאלה. מיין פאטער האט מיך באגלייט ביז צום מארק פלאץ, וואו דער פויער האט געווארט אויף מיר. מיר האבן צוזאמען נערוועז געשפאנט דורך די געטא־גאסן און ביידע געשוויגן. כ׳האב געזען טרערן אין מיין פאטערס אויגן און פארצווייפלונג. נאך מיין מוטערס פטירה מיט דריי חדשים פריער, נאך אונדזער ביידנס טיפוס־ קראנקהייט און די איבערלעבונגען פון די לעצטע עטליכע וואכן זינט דער פסח אקציע, איז ער געווען אינגאנצן צובראכן. פון מיין ברודער שיקע׳ס גורל האבן מיר דעמאלט אויך גארנישט געוואוסט: און איצט איז מיין פאטער געשטאנען פארן צושיידן זיך אויך מיט מיר, זיין צווייטן און איינציקן זון. כ׳האב אנגעהויבן חרטה האבן אויף מיין באשלוס און א דערשלאגענער געפרעגט: "וואס זאגסטו טאטע? זאל איך גיץ צי ניין?" ער האט א וויילע געקוקט אויף מיר מיט זיינע טרויעריקע בלויע אויגן און געענטפערט: "טו, מיין קינד, וואס דיין הארץ הייסט ...

... זומערדיקע דרום־ווינט ן און די אילוזיע פון פרייהייט אין דער נאטור, האבן אונדז, בעיקר אין די זומער חדשים, פיזיש געשטארקט און דערוועקט אין אונד ז פונקען פון האפנונג. אסך האבן אויך ביעעטראג ן דערצו די רוסישע פארטיזאנער־גרופעס, וואס האבן זיך באוויזן אין וואלד. די דאזיקע פארטיזאנער פלעגן דאן אין קליינע גרופעס פון 4־5 מענטשן זיך אפשטעלן אין אונדזער וואלד, אויפן וועג צוריק קיין רוסלאנד. איך געדענק מיט וויפל באוואונדערונג און ליבשאפט מיר האבן זיי באקוקט און ווי שטארק מיר האבן זיי מקנא געווען אויף זייערע אויטאמאטישע ביקסן. בדרך כלל האבן אונדז די רוסישע פארטיזאנער געזוכט אויסצומיידן, און יונגעלייט וואס האבן זיך געוואלט צו זיי אנשליסן, האבן זיי אוועקגעטריבן פון זיך. בלויז צוויי פון אונדז, שמואל אועענבליק (פון גושטין) און משה זאלצמאן, האבן באוויזן זיך אנצושליסן אין איינעם פון די פארביעייענדיקע גרופעס. שמואל אוענבליק האט מיטגעקעמפט מיט זיי קעגן די דייטשן אויף פארשיידענע פראנטן און איז ערשט נאך דער באפרייאונג פון סקאַלע צוריקגעקומען אין שטעטל.

אזוי ארום זענען, קורץ פאר דער באפרייאונג פון סקאלה דורך דער רויטער ארמיי, אנהויב מערץ 1944, אומגעבראכט געווארן אין צווייטן בונקער, צווישן אנדערע, די פאלגנדיקע סקאלער קדושים: אברהם גרינבערג, העניע גרינבערג, טויבע ווייזינגער, אברהם (בומע) ווייזינגער, איציע גאלדשטיין(עזריאל דעם קצב׳ס זון), אברהם שווארצאפל (דער טרעגער), עלקע פייערשטיין(פון גושטין), משה׳לע וואלעך, אלטער ראזענצווייג און נוסקע ראזענצווייג (פון בורדיקאוויץ), נתן וויינרויב (מוץ) און דינה שווארצבאך (דעם שטריקדרייערס טאכטער).