Sokolka Jewish community

קהילה מפוארת זו, על חיי-מסורת נשגבה, המושרשת בעבר עמנו, קהילה רבת תהילה זו — הפכה לתל- חרבות. היתה ככל היתה, נמחקה כליל מעל פני האדמה. החיה הנאצית, צמאת-הדם, סגרה על יושביה, השמידה. בלי רחמים נער וזקן, טף ונשים, הרוג והשמיד. ולא ניתן גם לפקוד את זכרם, להשתטח על קבר-אבות, אין מצבה על קבריהם. קבר יחיד ומשותף להם שם בנכר, בארץ- הגזרה, בארץ הטמאה, בארץ הדמים. יחידים ובודדים נשארו בחיים. מעטים ניצלו, רוב אנשי העיר הושמדו. נשארנו מעט מרובה. ...

אין ידיעות על סוקולקה מתחילת קיום ישוב יהודי, בתוכה, ולא ידוע מתי נוסדה, בה הקהילה היהודית, מיד התלותה בערים בגרודנה או בזולתה, מתי נתמנה, בד, הרב הראשון ומד, היד, שמו ועיר-מולדתו. בשום מקום לא נזכר דבר קיום פנקס של קד,ילת סוקולקד, או של אגודות-אומנים, שממנו נוכל לעמוד על פרטי-חייד,ם של בני-הקהילד,. ייתכן שד,י ו קיימים פנקסים וד,י ו ברשות גבאים או עסקני-ציבור ובשנות השואה האיומד, של הנאצים הטמאים אבדו יחד עם שומריד,ם. אין לד,ניח שהישוב היהודי בעיר, שמנה עוד בשנת 1765 בתקופת הרפובליקה הפולנית, 522 יהודים, התנד,ל באופן שונה משאר הישובים הקרובים והרחוקים, ללא מוסדות ופנ- קסים, ללא ידיים מכוונות ומנד,לות. כל קהילד, בישראל היתד, עומדת על שלושה דברים: על התורה, (בית- המדרש, הישיבה), על העבודד,, (ד,אומנות) ועל גמילות ־ חסדים, על הדין ועל מילוי חובות המדינה (פרעון מסים משותפים). המוסדות היסודיים הרי היו קיימים מזמן בסוקולקה, כמו בית-כנסת ובתי-מדרשות, בית- עלמין, אך לא ידועים שמות הפרנסים והעסקנים שטיפלו בהקמתם ובניהולם.

... ניתנה רשות להביאו לקבר ישראל. רק לאחר התעללות הז׳נדרמריה הפולנית (קאנארקעס) בגופת הקדוש, נתנה הרשות לחברא קדישא להביאו לקבר ישראל. אנשי העיר באו לחלוק לו את הכבוד האחרון, החנויות נסגרו, העבודה שבתה, וכל בני העיר השתתפו באבל הכבד על האיש שנפל על קידוש השם. ...

... אותה שעה לא חשבתי על פרידה לנצח. יפה וטובה היתה עירנו, מעטים האמידים בה, רוב תושביה אנשי עמל או של המעמד הבינוני, יהודים תמימים וישרים. שמחה בעירנו היתה שמחת הכל. ובבוא אסון השתתפו בו כל בני העיר. ...

בתשעה־באב 1914 פרצה מלחמת העולם הראשונד. . בסוקולקה, כמו בכל ערי רוסיה, הופיעו מודעות גדולות, על "מובליזציר." (גיוס). קבוצות קבוצות התאספו לקרוא את הצו, שד.טי ל מבוכה ופחד בעירנו. החרדד. היתד. גדולה וכל אחד הבין שד.מלחמד. תגרם להר ס משפחות, לנתוק איש מרעהו ולחיי סבל. כל חייבי הגיוס צייתו להוראות, בלית ברירד.. איש איש שאל בלבו: "לשם מה אנו ד.יד.ודים יוצאים למלחמד.?" ובחוג המשפחה אף העיזו לשאול זאת בקול. זוכרני, איך ה״אוגליצקע ר פולק" גדוד־מצב שחנה בקביעות בקסרקט (קאזאמרס) בדרך לשישקי, יצא לחזית המלחמד. דרך העיר בשירים ובתזמורת. הקהילה היהודית החליטה להתרכז ברחוב על מנת להפרד מד.חילים ד.יר.ודים, אזרחי סוקולקה. בספרי תורד. שהובאו מכל בתי הכנסת שבעיר קבלו את החיילים ליד מאטעס דעם שיינקער (המוזג). הפולקובניק (המגד) קבל את המשלחת ואת ברכותיד. החמות לגצחון מהיר. כל חייל יהודי יצא מן השורה ונשק את התורה בדמעות בעיניהם ובאותד. הזדמנות נפרדו שוב בנשיקות חמות נשים מבעליד.ן וילדים מאביד.ם. בלב כלם חיתה חרדה לימים הבאים.

... ערלעדיגן אלע ענינים פון דער קהילה און בייצושטיין די ארימע לייט אין זייער נויט, און אויך די ארימע לייט וואס פאסירן אונזער שטאט; ביז יעצט זענען אלע צדקה־קאסעס אין אונזער שטאט געפירט געווארן אן שום ארדנונג, און טאג־טעגליך האבן זיך די ארימע לייט ארומגעוואלגערט אין די שטאטישע הייזער און האבן קיין רו געגעבן, אויסער די פיל צדקה־קאסעס וואס האבן דא עקזיסטירט און האבן אויסגעלעערט די שטאט ווי א נעץ אן פיש, און ס׳איז נישט געווען קיין קאנטראלער און אויפזעער; און בכלל איז ביי אונז די צדקה געווען ווי א קראם... אבער זייט ס׳האט זיך געשאפן דער קאמיטעט, האבן זיך אלע ענינים און בעדערפנישן פון די קהילה אב- געהויבן ערלעדיגן אויפן בעסטן אופן, און אלע אונ- זערע שטאטישע מענשן, קליין און גרויס האבן זיך פארפליכטעט זיך צו באטייליגן מיט א וואכנטליכע ביישטייער, און יעצט האבן מיר נאר איין אינקא- סענט פון קאמיטעט, וואס קומט איינמאל אין וואך איינמאנען דאס געלט, אויסער דער גבאי וואט אין דער סעקרעטע ר און, דער אויפפאסער אויפן קאמי- טעט, און פון אים בעקומען אלע צדקה־קאסעס די געלדער וואס מהאט זיי באשטימט. —

און געדיינקט זיך אויד פון יענע יאהרן די משפחות: קאוואלסקי און יודאווסקי וועלכע זענען אין יענער צייט פון א באזוך אין ארץ־ישראל צוריקגעקומען, מיט אפערכאפט באטע ם פלעגן מיר זיך צוהערן זייערע איבערלעבונגען פון הייליגן לאנד... און א ספעציעלן פארגעניגן האב איך געהאט פון די ישראל ניגונים וועלכע האט אזוי נשמה׳דיג געזונגען הערשל קאוואלסקי ז״ל, און אזוי מיטן גאנג פון די אומפערגעסליכע זומער פון סאקאלקע איז אנגעקומען דער יאהר 1914־אויסגעבראכן די ערשטע וועלט מלחמה, אין ביאליסטאק איז געווארן דער לעבן אומערטרעגליד... האט די נוטע מומע ז״ל געווירקט אויף דער מאמען ז״ל דאס מיר זאלן איבערפארן אין סאקאלקע, און מיר זיינען געווארן סאקאלקער תושבים. די שענסטע דעראינערונגען פון ...

אין דער אלגעמיינער לאגע פון די יידן אין לאנד איז טאקע דער טייל פון די טאקאלקער נישט געווען בעסער פון אנדערע. די שלאכטן און אינערליכע רייבונגען אין פוילן האבן חרוב געמאכט גאנצע יידי־ שע קהילות און די יידישע באפעלקערונג פון גאנצע טעריטאריעט. די היידאמאקישע שחיטות פונם יאר ...

שוררות שטייער זיינען בעיקר, פרויען פון אלע שיכטן און עלטער. אלע זוכן ארבעט. מ׳זעט אויף היימלאזע יידישע מענער אין די רייען. יידישע פאכלייט, וועלכע האבן געארבעט אויסער געטא, רעגיסטרירן זיך אין אונדזער אינדוסטרי־אפטייל, ווייל דעם 1־טן פעברואר 1943 זאלן אפגעזוכט ווערן די יידישע פאכלייט, וועלכע ארבעטן אויסערן געטא. די שטימונג אין געטא איז א נערוועזע. א טרייסט און א שטיקל אנשפאר געפינט מען אין די גרויסע באשטעלונגען פאר די געטא פאבריקן פון דער ווערמאכט און אין דער גרויסער אקציע פון יידנראט צו באשעפטיקן יידן. ...