Concentration camp near Berlin

באזונדער דארפן דערמאנט ווערן די כמיעלניקער יידן וואם האבן אנטיילגענומען אלם זעלנער אין דער פוילישער ארמיי (װאס איז ארגאניזירט געװארן אין רוסלאנד), למשל נחום אץ מאיר מאלי׳ משה קװאשניעװסקי (מיעטעק) און אנדערע׳ װאס האבן געקאנט אפטמאל פארװירקלעכן זײער נקמה־געפיל לגבי די מערדער פון זײערע אומגעבראכטע ברידער און שװעסטער. באזונדערס האט זיד אויסגעצײבנט דער טאנקיסט נחום מאלי׳ װאם האט אנטײלגענומען אין שװערע קאמפן בײם פארםירן די װײםל (צװישן װארקע און פיליצע) װי אויך בײ דער באפרײאונג פון פראגע און פארסירן די אדער. נאך דער באפרײאונג פון א קאנצענטראציע־לאגער אין דער געגנט פין בערלין׳ איז נחום מאלי װאם האט שוין געהאט באקומען פאר זײן קאמפסטעטיקײט די העכםטע מיליטערישע אויסצײכנונג ״װירטוטי מיליטארי״ און האט אויך געענדיקט אן אפיצירן־ שולע׳ געװען צװישן די דעראבערער פון בערלין׳ װו ער איז ארײנגעפארן אויף זײן טאנק30). עס דארף וױיטער דערמאנט װערן דער ארטילעריםט און פאראשוטיםט פאדפארוטשניק משה קװאשניעװםקי (מיעטעק), װאס האט זיך אראפגעלאזט מיט א ספעציעלער גרופע פון 14 פאראשוטיםטן בײ אסט־ ראװצע׳ כדי פעםטצושטעלן צי אין דער געגנט פון קעלצער און קראקאװער װאיעװודסטװע געפינען זיך פארטיזאנער• אפטײלונגען פון דער סאװיעטישער פרײנטשאפטלעכער ארמײ ״ארמיא לודאװא״, און אויב אזעלכע געפינען זיד׳ זײ צו ארגאניזירן׳ אויסשולן און פארזיכערן מיט געװער. פאקטיש האבן זיך אין יענער געגנט געפינען בערך 3000 רוםישע און פוילישע פארטיזאנער. װי אן אינסטרוקטאר און קאמאנדײ־ פון א באטאליאן פון מינעס־אויפרײסער׳ האט קװאשניעװםקי געגעבן זײן צושטײער צו דער רעארגאניזאציע פון די פארטי־ זאנער־פארמאציעם׳ װאס האבן אנגעהויב ...

דורכגײענדיק דײטשע שטעט און דערפער האבן מיר אויםגעפירט אקציעם קעגן דײטשן. זײ זענען געװעזן איבער־ ראשט. מיר האבן בײ זײ געטראפן אלץ װי אין נארמאלע צײטן. אין יעדן דארף װו מיר זענען ארײן׳ האב איך באפוילן צו מאכן א רײניקונג. מיר האבן אויסגעפארשט צו װאס פארא אײנהײטן זײ האבן געהערט. נאצים און ם.ם.־לײט האבן אויפן ארט זײער אורטײל באקומען. נאכן אװעקשטעלן די אדמיניס־ טראטױוע ארדענונג זענען מיר אװעק װײטער. אזוי אין אלע דײטשע דערפער׳ װאם מיר האבן פארנומען. אומעטום האבן מיר נקמה־גענומען פאר די חרובע ײדישע שטעט אין פוילן. נישט לאנג זיך פארהאלטן און געגאנגען פארוים׳ ביז מיר זענען אנגעקומען 30 קילאמעטער הינטער בערלין. דארט האב איך באקומען א באפעל צו באפרײען א קאנצענטראציע־ לאגער. איך בין צוגעפארן מיטן טאנק צום לאגער און צװײ אנדערע טאנקן געשיקט אין דער צװײטער זײט פון לאגער׳ אנגעהויבן שטארק באשיםן דעם לאגער אין דער לופטן מיט הארמאטן און מאשין־געװער׳ כדי נישט שעדיקן די אינטער־ נירטע. צו מײן דיספאזיציע איז אויך געשטאנען פיעכאטע. נאך א קורצער באשיםונג פון לאגער בין איך צו צום טויער׳ אים מיטן טאנק דורכגעבראכן און אלץ טיפער ארײן אין הויף. די דײטשן און ס.ס.־לײט האבן אנגעהויבן אנטלויפן אין גרויס בהלה. די אינטערנירטע זענען געװעזן פארמאכט אויף שלעםער. איך האב געגעבן א באפעל אויפצוהאקן די שלעסער׳ באפרײען די ארעםטאנטן און גלײכצײטיק צענויפ־ זאמלען אלע דײטשן׳ ברענגען זײ אויפן פלאץ. די ארעסטירטע און אינטערנירטע האבן זיך געװארפן אויפן טאנק און אים געקושט. אין לאגער האבן זיך געפונען מענטשן פון פאר־ שידענע פעלקער׳ צוזאמען מיט ײדן. די ארעםטאנטן צוזאמען מיט מײנע םאלדאטן האבן צונויפגעשלעפט אלע דײטשן און ס.ם.־לײט אויף אײן פלאץ. די שמחה פון די קאצעטלער איז געװען נישט צומ באשרײבן.