Synagogue in Chmielnik

הבעש״ט חי בדור אחד עם אביר מתנגדױ רבי יחזקאל הלוי לנדא, מגדולי הרבנים בדורו, מפורםם על שם ספריו ה״נודע ביהודה״ ו״דרשות הצל״ח״ (תע״ד —תקנ״ג), ואף נפגשו יחד והתוכחו על החסידות וראשיה. והרי אביו של ה״נודע ביהודה״ היה ױשב ב ח מ י ל נ י ק במשך כמה שניס, וכפרנס העיר נתן במתנה לבית־הכנסת פרוכת אמנותית יקרה שנשאה כתובת מרוקמת ״מתנת אבױ של ה״נודע ביהורה״2. ...

... ״ בין איך אויפגעשטיגן אויף א לאסט־אויטא. װען עס האט זיך דערנענטערט דאם שטעטל האב איך אנגעהויבן ציטערן. איך האב נישט געקענט זיך באהערשן. איך האב געװוסט װאם עס דערװארט מיך דארטן און װעמען איך קען דארט טרעפן. די װירקלעכקײט האט איבערגעשטיגן מײן פאנטאזיע. דאס ערשטע האב איך דערזען׳ אז דאס הויז װו איך האב געלעבט איז פארשװונדן און עם װאקסן דארט קארטאפל. אין מארק איז געװען אזא שטילקײט װי אויף א בית עולם. בלויז אײן אנגעטרונקענער פאליאק מיט א הונט האט זיך דא געפינען. דער מארק׳ װאם איז אמאל געװען פול מיט ײדישקײט און יידן׳ איז איצט ריין פון ײדן ו איך האב זיך נאכגעפרעגט און האב געטראפן 17 ײדן אייף דרײ פלעצער. צומארגנס האב איך אנגעהויבן װאנדערן איבער די גאסן׳ געקומען צוערשט צו דער שול װו איך האב געזען׳ אז פון דעם הײליקן פלאץ האבן זײ געמאכט א שפײכ־ לער. איך האב זיך אװעקגעזעצט אויף דער שװעל פון יצחק יאמראזעק דעם מלמד׳ אנטקעגנאיבער דער שול. דורך מײן מוח זענען פארבײ דערינערונגען פון דעם ערשטן טאג װען מײן פאטער האט מיך געפירט אלס א קלײן קינד אין שול דאװענען. איך האב אלץ געזען װי עס װאלט געװען לעבעדיק. איך האב געזען נאכאמאל די ײדן בעטן צו גאט׳ אײנגעהילט אין טליתים און די קינדער נעבן זײ. איך האב דערזען מיך אלײן גײענדיק צום בעלעמער אײנגעהילט אין מײן פאטערם טלית׳ רוען איך בין בר־מצוה געװארן. אין מיץ פאטערס אויגן האב איך געזען טרערן פון פרײד װען דער חזן האט אויסגערופן מיץ נאמען : צבי בן משה ! צום מערםטן האט אבער זיך פאר מיר פארגעשטעלט דאם בילד פון א כל־נדרי־ נאכט׳ װען יעדע גאם׳ יעדעם װינקל פון שטעטל איז געװען אײנגעהילט אין ױם־טובדיקער ערנםטקײט. א צװײטער מאמענט װאם האט זיך מיר דערמאנט זיצנדיק אזוי אויף דער שװעל אץ קוקנדיק אויף דער שול׳ איז געװען פאר מוםף ראש