Old synagogue

... אזוי װי איך בין געװען בײ ר׳ משה פאריצקער דער צװײטער אײדעם ׳ א מוםמך ׳ האט מײן שװער געקויפט פאר מיר אן ארט ׳ צום לערנען און דאװנען ׳ אין אלטן בית־מדרש . ...

עטלעכע יאר פאר דער ערשטער װעלט־מלחמה איז מיר ארײן א געדאנק צו פארן קײן אמעריקע. דאן, אין יענער ניט־ מאדערנער צײט איז א ריתע קײן אמעריקע געװע ן פו ן ד י לײכסטע זאכן. מען האט נאר געדארפט פארקלערן איז מען געפארן. פאר די 4 חדשים, װאס איך בין געװען אין אמעריקע, האט מיך מײן פאמיליע פארװארפן מיט ברױו איך זאל צוריק־ קומען אהײם. און אין א שײנעם טאג בין געװען צוריק אין דראהיטשין. אזוי זוי מען האט ניט געזװס ט פון מית אװעקפארן אזוי האט קיינער נישט געװוסט פון מײן צוריקקומען. אז איך בין פלוצלונג ארײנגעקומען אין אלטן בית־המדרש האב איך געטראפן דעם רב, ר׳ אײזיק׳ן, זאגנדי ק דעם בלאט־גמרא.

... װעגן דער גולם־לעגענדע האבן מיר צװײ נוסחאות: אײנע שבעל־פה און א צװײטע שבכת׳ב. אין דער לעגענדע, װעלכע איז איבערגעגעב ן געװארן פון פאטער צום זון װערט דער־ צײלט, אז יעדן פרײטיק פארגאכט פלעגט ר׳ דוד באשאפן א לײמענעם גולם, װעלכער האט געטראגן װאםער צו דער אלטער שוהל און צום רב׳ם הויז. און שבת־צו־נאכטס פלעגט דער רב דורך הײליקע שמות צעװארפן דעם גולם.

ר׳ זושע, װעלכער האט זיך צוריקגעזעצט אין שטאט, האט דאן מער צײט אפצוגעבן זיך מיט קהל׳שער ארבעט. ער איז געװען דער בעל־ױעץ פון הרב קאלענקאװיטש, טאן־ געבער אויף אלע שטאטישע אםיפות; בורר אץ אויסגלײכער פון פארשײדענע מחלוקת׳ן װעגן ירושזת, שידוכים א.א.: שתדלן פאר די װאס זײנען געקומען אין קאנפליקט מיט דער מאכט; לאנג־יעריקער גבאי פון אלטן בית־מדרש; איבער־ געגעבענער עסקן און נדבן פארן ״ועד־הישיבות״: מכניס־ אורח און בעל־צדקה בםתר וכדומה. ר׳ זושע האט פארקער־ פערט אין זיך דעם ײדישן טיפ שתדלן און פרנס פון די אלטע צײטן. דאס זעלבע חאט אויך געטאן זײן פרוי חיה־פרײדע, װעלכע פלעגט העלפן ארעמע שטילערהײד, ןארײבשיקנדי ק זײ אין די הײזער חלה אויף שבת און אנדערע שפיץן. אץ אזוי האבן זײ געלערנט זײערע קינדער.

... אפגעגעבן מיט קהלשער ארבעט. ער און זײן פרוי באבע׳ האבן געשטיצט תלמוד־תורה׳ס, איז געװען גבאי פון חברה ״חײ־אדם״ און ״עין־יעקב״ אין אלטן בית־מדרש. עס איז אויך געװען זײן חזקה ביי יעדן סיום פון די חברות אײנצוארדענען א סעודת־מצוה, פאר װעלכע זײן פרוי, באבע, פלעגט אנבאקן און אנקאכן פון דאס בעסטע, ...

זאװעל אװערבו ך אי ז געװען אױך אײנער פון די טע ־ טיקסטע עס־עס קעמפער . נא ך די טרויעריקע פאגראמען אין קישענעװ און אין ביאליסטאק , האט ז . אװערבו ך צונויפגערופ ן א פראטעסט־פארזאמלונג אין אלטן בית־המדרש , ווו ער האט עפנטלעך אן מורא פארדאמט דעם צאריזם מיט די שװארץ ־ נםזה׳דיקע פאגראמשטשיקעס . װעלװעל פאליאק און א . 21 מענדעלסאן האבן דאן אױך געהאלטן שטארקע רעדעס . ...

... אינדערזעלבער צײט זײנען קײן דראהיטשין געקומען מיט א דערלויבעניש פון דער לאגער־פארװאלטונג עטליכע אר־ בעטער פון ראדאסטאװ, צװישן זײ די ברידער טענענבוים (זיז פון שרה חנד, טענענבוים אויפן ״זאמד״), װעלכע האבן גע־ טענד״׳ט, אז זײ מוזן נעמען נקמה אין ײדנראט פאר דער פאר־ שיקונג פון זײער מוטער. די דײטשן האבן זיך דעחװםט װעגן דעם און באפוילן דעם ײדנראט צו הײעען די ױעעלײט . נעבן אלטן בית־המדרש איז אויפגעשטעלט געװארן א תליד, און די ײדישע ״מורדים״ זאװעלאװסקי און די בדידער טע־ נענבוים זײנען געד,אנגע ן געװארן דורך דער ײדישער פאליצײ . ...

... װען זײער ארבעט . אנדערע האבן געהאלפן מיט געלד און אין א קורצער צײט איז אויפגעשטעלט געװארן דער זרו ב פון דער אלטער שוהל . ...