Talmud Torah

... ברױו װעגן תלמוד־תורה 253 ...

... תלמוד תורה 43 • 182 ...

אין דראהיטשין עקזיסטירט א תלמוד־תורה, װי אויך א ישיבה. זייערע קינדער צו לערנען אין ישיבות. װייזט אויס, אז לערנען ...

איך האב זיך דאן גענומען פאראינטערעסירן מיט דעם מצב פון דער תלמוד־תורה, וועלכע האט געהאט דריי מלמדים, און ווו מען האט געלערנט פון 2 ביז 3 בלאנאמר א א וואך . איך האב אין ר׳ משה װעלװעל׳ס כתה געפונען פיל גוטע תלמידים, וועלכע האבן פארשטאנען לערנען און האבן זיך גענויטיקט אין א ישיבה׳שן לימוד . ...

נאכדעם, װי די באלאכאװצעס האבן פארלאזט דרא־ היטשין, האט די פוילישע מאכט אײנגעשטעלט א צױוילע אדמיניסטראציע און ע ם איז געװארן אביסל ארדענונג אין שטאט. שפעטער, װען די פויליש־רוסישע מלתמה האט זיך פארענדיקט, האט אנגעהויבן אנקומען הילף פון אמעריקע. ע ם זײנען פון אמעריקע ארײנגעשיקט געװארן אײניקע װא־ גאנען רײז, װײסע מעל, קאסטענס מלבושים און געלט. ר׳ אליהו אײזענשטײן, װעלכער איז דאן געקומען אלס דעלעגאט קײן דראהיטשין, יתאט געבראכט פיל געלט, געשיקט דורך אים, פון די דראהיטשינער לאנדסלײט אין אמעריקע. איתענ־ שטײן האט אויך געלאזט געלאזט צו בויען א תלמוד־תורה אין ...

... נאך דער ערשטער װעלט־מלתמה האט הרב אײזיק יעקב איבערגעגעבן זיך מיט זיץ גאנצער ענערגיע צוריק אויפצובויען די צעשטערטע און צעברענטע דראהיטשין. מיט דער הילף פון די געלטער פון די לאנדסלײט אין אמעריקע׳ איז אויפגעבויט געווארן א גרויסע שול אויפן פלאץ פון אפגע־ ברענט ן ״אלטן בית מדרש״! א גרויסע תלמוד תורה; װי אויך — א באד און ארטיזאנסקע ברינימער.

דע ם 15 ־ט ן נאװעמבער, 1938, געלינגט הרב װארשאװסקי׳ן ארויםצורײסן זיך פון באדראטן װארשע און אנצוקומען קײן עעלאנד. דעם 20 ־טן אפריל, 1939, האט ער דארט חתונה מיט חנה׳ן, די טאכטער פון הרב יהושע און רביצין רחל שפעטמאן פון לאנדאן. אין פארלויף פון 8 יאר איז װארשאװסקי געװען רב אין טיזדײל םטריט שוד,ל, װאו ער ר,אט אויך געגרינדעט א תלמוד־תורה. ...

שמואל ראק, א געבוירענער פון קאמעניעץ, איז געװען מחונך פון סלאבאדקער און אנדערע ישיבות. דעם ערש מאל איז ער געקומען קיק דראהיטשין אלם לערער פון דן שולע ״מוריה״. ער האט שפעטע ר פארלאזט דראהיטשין * געװען א לערער אין רוזשינאי, װו ער חאט חתהנוה געהאט * איז צוריקגעקומען קײן דראחיטשין, — דאם מאל אלם לערן און אנפירער פון דער תלמוד־תורה, ווו ער האט געלער גמרא מיט די עלטערע קינדער. ...

... מיליע. ר׳ זושע האט באקומען זײן חינוך אין חדר, תלמוד־תורה און פרױואט בײ מלמדים און האט אויך שטודירט אלגעמײנע לימו־ ...

... אין שיקאגא איז אמיתר־יהודית אויך געװען טעטיק אין דער פרויען־אוקזילערי פון קהלת־יעקב שול און תלמוד־ תורה, װי אויך פון דער עטרת־צייו ן שול.

... מלכה איז אויך געװען א טעטיקע מיטגלידערין אין קהילת יעקב שוהל און תלמוד־תורה׳ בית מדרש לתורה׳ /׳פאראקיאל־ סקול״ און אנדערע אינסטיטוציעס אין שיקאגע. ...

... אפגעגעבן מיט קהלשער ארבעט. ער און זײן פרוי באבע׳ האבן געשטיצט תלמוד־תורה׳ס, איז געװען גבאי פון חברה ״חײ־אדם״ און ״עין־יעקב״ אין אלטן בית־מדרש. עס איז אויך געװען זײן חזקה ביי יעדן סיום פון די חברות אײנצוארדענען א סעודת־מצוה, פאר װעלכע זײן פרוי, באבע, פלעגט אנבאקן און אנקאכן פון דאס בעסטע, ...

... מלכה איז אויך געװען א טעטיקע מיטגלידערין אין קהילת יעקב שוהל און תלמוד־תורה׳ בית מדרש לתורה׳ /׳פאראקיאל־ סקול״ און אנדערע אינסטיטוציעס אין שיקאגע. ...

... אן אקטױוער חבר פון קהילת־יעקב־שוהל און תלמוד־תורה און פון דראהיטשינער הילפס־פאראיק. לייזער איז געשטארבן ו׳ חנוכה, 1950. ליתערם פרוי, מינע, איז געשטארבן 18טן ױלי, 1935. ...

... ו ז ע ר ה. — הרב ר׳ אײזיק יעקב קאלענקאװיטש, ז״ל, רעדט דא אין זײן ברױו צו הרב ר׳ יהודא דוד גאלדמאן(1923) װעגן דער תלמוד־תורה אין דראהיטשין און זײנע געלט־שזףננרי־ קײטן און אידיעאלאגישער שטרײטן װאס ער האט געהאם... ...

... שכר לימוד אין תלמוד תורה 36.00 ...

... א׳ן 1915 האבן־װי דראהיטשינער אגגעהויב, 'בױען דעם גרויסן מקום־קדוש אויף דאגלאס און העמלין, און אין 1917 איז פארגעקומען דער חנוכת־־בית, פון דער ״קהילת־יעקב אנשי־דראהיטשין״־שוהל, װעלכע האט ענטהאלטן א בית־ הכנסת, א בית־המדרש און א תלמוד־תורה.

יהודה ליב (לײבל) בארענבויכם, זון פון ר׳ אהרן שמואל און חיה, איז געבוירן אין דראהיטשין און באקומען א רעליגיעזע דערציאונג. אין 1906 אויסגעװאנדערט קיין אמעריקע. געװען מיטבויער פון קהלת יעקב שול און תלמוד תורה, טוער אין ״רעליף קאמיטעט״ פון דראהיטשינער. יהודה ליב, א שומר־ שבת, איז געשטארבן א׳ אדר תרצ״ו, 1936 אין עלטער פון 53 יאר, איבערלאזנדיק א פרוי, חאשקע, און דרײ קינדער: משה (װאשינגטאן), צבי־ הערש און שושנה (שיקאגא). חאשקע איז די טאכטער פון ר׳ אײזיק װלאדאװסקי, ע״ה, פון דראהיטשין. (זען זײט 357. ד.װ.) ...

... אי ר גאנצ ן לעב ן הא ט ז י זי ך געװידמע ט לטובת־ד,כלל. יע ח טא ג אי ן װא ך פלעג ט ז י ארומגײ ן איבער ן שטעט ל צ ו קלײב ן נדבות. אײ ן טא ג פלעג ט ז י קלײב ן פא ר תלמוד־תורד, ! א צװײט ן טא ג — פא ר הכנסת־כלר, א.א.װ. פרײטא ג פלעג ט ז י זאמלע ן חלו ת פא ר ארעמע; ״לחם־ענײם״ הא ט דא ס געהײםן. ד י רביצי ן הא ט אויםגעהאלט ן א ן אײגענע ם מלמ ד פא ר ד י קינדע ר פו ן ארעמ ע עלטער ן װא ס האב ן ניש ט געקענ ט צןןל ן קײ ן שכר־לימוד. ...

... נא ך דע ר מלחמ ה אי ז ע ר פא ר א צײ ט געװע ן א לערע ר אי ן דע ר שול ע ״מזריה״. שפעטע ר הא ט ע ר אזי ף זײ ן אייגע ־ נע ר האנ ט אנגעפיר ט מי ט א חד ר פא ר אנפאנגער ס אי ן חסידים־שטיבל, װא ס אי ז אפיציע ל געווע ן אנגעשלאס ן א ן דע ר תלמזד־תורה. ...

דער פו ן שטעטל לעבן נאך פאר מײנע אויגן. אט זע איך דעם גאס בית־מדרש, װ ו עס האט זיך געפונען די תלמוד תורד״ װאס די אלטע רביצין האט אויסגעהאלטן, און ר׳ מענדל משה איםר׳ס האט דארט געלערנט מיט די קינדער גמרא. מיר האבן דאן געװוינט בײ רבקה שעפסל׳ס אין קרעטשמע, װאס האט זיך געגרענעצט מיטן גאס־בית־׳,מדרש, פלעג איך זען, װי די חדר־ײנגלאך פון בית־מדרש פלעגן קומען צולויפן צום ברונעם, אויפן הויף, אנצוטרינקען זיך מיט קאלטן, פרישן װאסער. ...

... הא ט ע ר זי ך אויפגעהאלט ן ב ײ זײנ ע ברידע ר אלי ה או ן יחוש ע אי ן שיקאג ע (ד י זעלב ע האב ן אי ם אוי ך געשיק ט אוי ף הוצאות ־ הדרך) ׳ בי ז ע ר הא ט אנגעהויב ן צ ו פארדינע ן צוביסלא ך ב ײ לערער ײ אי ן שיקאגע . געװע ן אוי ך א לערע ר אי ן סט . פאו ל (מינעסאטא) ׳ רא ק אײלאנ ד (אילינאי ) או ן װאדאװיל . לםו ף הא ט ע ר זי ך אײנגעארדנ ט אי ן נױ־יארק . אי ן 1930 ברײנג ט ע ר אריבע ר זײ ן פרו י או ן קינדע ר פו ן דראהיטשי ן קײ ן נױ־יארק ׳ ו װ ע ר אי ז זינ ט דא ן אנגעשטעל ט אי ן א שול ׳ פיר ט א ן מי ט א תלמוד־תורה ׳ אי ז אוי ך א זעלטענע ר ימים־נוראימ׳דיקע ר בעל־תפיל ה א.א.װ .

... אז ר׳ דוד װארשאװסקי לקח על עצמו לגמר את בנין הת״ת. אנכי רק שלמתי את הכסף לפי שטרות ױשלח אלי (מהכסף של ה׳ ר׳ אלי׳ איתנשטײן שנמצאו תיחת ידי). עכשיו יש לנו בנין, אולם חסרים לנו מורים לגמרא ומה לעשותן• בין כך קבלתי מר׳ אליעזר אדלער שהי׳ מלמד בדראהיטשין ועכשױ וע א גמצא באמריקא — סך עשרים דלרים בשביל תת״ת. שכרתי את ר׳ משה אהרן מכאמסק בעד מאה וחמשה דאלאר לזמן. מהקערות של עױ״כ קבצתי 35 ד. ומצב הת״ת הוטב. עשיתי עוד הספקה בעד שני מלמדים מהכסף של יהודה מילנער ששלח לי על זה.

... דער הילפס־פארײן ה;:ט במשך פון זײן עקזיסטענץ פארשיקט קײן דראהיטשין פיל טוילנטער דאלארן. פון די געלטער ה;ןט מען פארטײלט צו הונדערטער דראהיטשינער נויטבאדערפטיקטע און צו פיל באלעבץטישע ױרדים מעות־ חטים אויף פסח און נתינות אויף ימים־נוראים... מען האט געשטיצט די בתי־מדרשים, דעם שפיטאל, די תלמוד־תורח, ביקור־חולים און לינת־רצדק... מען האט געשפײזט און גע־ שוכט יתומים, געהאלפן ארעמע כלות, געקויפט האלץ אויף װינטער פאר נצרכים וכדומה.

אין 1896 איז רבקה מיט איר מאן געקומען קיין אמעריקע און זיך באזעצט אין םט. יאזעף (מיזורי), װו זײ האבן זיך פארנומען מיט מסחר. גלײכצײטיק איז רבקה אין םט. יאזעף געװען פארזיצערין (1940־1925) פון דער לײדיס־אוקזילערי פון ״שערי־שלום״ שוהל; געװ. װיצע־פארזיצערין פון תלמוד־ תורר. (1930־1928); געװ. פארזיצערין פון קרן־קומת (1930־ 1940; בארד־דירעקטארין פון הדסה (1945־1930); געװען די־ רעקטארין און אדמיניםטראטארין פון הילפס־קאמיטעט, װאם האט געהאט די אויפגאבע צו זארגן פאר די ײדי׳שע נצרכים פון שטעטל. אויך געװען אײגע פון אכט פרויען, װאם זײנען נאמיגירט געװארן פון שטאט־מעיאר אנצופירן מיט דעם באנד־דרײװ פון די פאלקס־שולן (פאבליק־סקולס) דארט. ...