New York

ס'אין מאָדנע: חיים קרול, א יידישער דיכטער פון דער האַרטנעקיקער שטאָט לאָדזש און -- א נישט-דאָיקער. ניין, עס איז נישט קיין טעות אין דער כאַראַקטעריסטיק. חיים קרול איז געווען א פרעמד-פלאנץ אין דער גרויסשטאָט און אזא איז געבליבן זיין חותם אין דער יידישער דיכטונג. חיים קרול איז א דיכטער װואָס איז אויפנענאַננען אונטער די לאָדזשער הימלען, אָבער ער האָט א פרעמדער געבלאָנדזשעט אין גרױיסשטאָטישן האַרמידער. א לירישע נאַטור וועדליק זיין מהות, איז ער גייסטיק געװאָקסן אָן א זייט, ווען ער האָט פארבלאַנדזשעט אין דעם צעשריגענעם ניו-יאָרק. אוודאי, דער פּאֶָעט חיים קרו? איז געווען באַלד אין זיין אָנהייב אַן אומרעאַלע דערשיינונג, אויב מ'קען זיך אזוי אויס- דריקן וועגן א לעבעדיקן מענטש. אין דער וועלט פון האַרבע, רויע רעאַליטעטן איז ער תמיד געווען נישט הי. ווען חיים קרול אין אויפנעקומען אין לאָדזש, דערזען זיך אקעגן דעם גינאַנט װאָס איז אויפגעמויערט געװאָרן פון מענטשלעכן כוח, האָט ער עפּעס פרעמדלעך אויפנעצאַפּלט מיט זיין צאַרטן לייב און לעבן; מיט זיינע אינסטינקטן האָט ער זיך געשפּירט באַצװוּנ- נען פון א צאָל אומדערבאַרעמלעכע מוזן, װאָס די טעגלעכקייט ארום אים האָבן דיקטירט, כדי צו קענען זיך האַלטן פיזיש אויף דער אויבערפלאַך. חיים קרול האָט נעאַרבעט זייט ביי זייט מיט זיין טאַטן כילקע, דעם אלמן, װאָס האָט טאָג איין, טאָג אויס, פון באַגינען ביזן אַוונט זיך געבויגן איבערן וועב- שטול און דמיונותדיק געווען פארטראָגן אין חלום צום אום- דערגרייכלעכן. חיים קרו? אין געװען װי א סאַמניבולישע געשטאַלט פּנים אל פּנים מיט די רעאַליטעטן װאָס זע ...

סאָן, יוסף טורקאָ וי אויך ד"ר אריה טאַרטאַקאָװער, ד"ר שמחוני, ד"ר ווילהעלם פאַלעק און אַנדערע. די אויסנויי- ניקסטע מיטארבעטערס פון , לאָדזשער טאַנעבלאָט? זענען געווען: ז. סענאלאָוויטש, ב. עפּלבױים, יואל מאַסטבױים (אַלע דריי פון ווארשע), דערצו א גרויסער שטאַב קאָרעספּאַנדענטן און מיטאַרבעטער פון ניו-יאָרק, פּאַריז, בערלין, ווין, בריסל, תל-אביב און בתוכם די קאַרפּנקעפּ פון דער יידישער ליטע- ראטור מענדעלע, שלום-עליכם, פּרץ, ז. אנוכי, ביאליק און אַנד. די פּראָמינענטע מיטאַרבעטערס זענען צונעצויגן געװאָרן פון משה בליישטיפט, א פעיקער יידישער און העברעישער ליטע- ראט, וועלכער האָט באזונדער זיך קונה שם געווען וי דער איבערזעצער אין יידיש און העברעיש פון הענריק שענקעווי- טשעס טרילאָגיע, פון ריימאָנטן און אנדערע שרייבער פון דער פּוילישער ליטעראטור. אנב האָט בליישטיפט װי א העברעישער פּובליציסט און איבערזעצער זיך נגעצייכנט אויך מיטן פּסעװ- דאָנים מ, עפרוני. פארשטייט זיך, אז יצחק קאַצענעלסאָן איז געווען א סטאַבילער מיטאַרבעטער פון , לאָרזשער טאַגעבלאַט", װוּ ער האָט פארעפנטלעכט פּאָעטישע שאַפונגען וי אויך רייזע-איינדרוקן, בעת משה בראָדערזאָן איזן געווען -- שפּע- טער פארבונדן --- מיטן , פאָלקסבלאַט? וי א מיטגליד פון רעדאַקציע-שטאַב.

שוין פי? יאָרן ערב געטאָ האָט פּרץ אָפּאָטשינסקי פּסי- נאַלאָניש-טיף און מיט א בליק אין דער גרויליקער צוקונפט אויסגעדריקט די דאָזיקע אידייע פון שאַפערישער אומאָפּהענ- גיקייט שרייבנדיק וועגן די לייוונטן פון א יידישן מאָלער, זעט ער אין די געשטאַלטן פון יענעם מאָלֶער צוו. אַנד. ,,..דעם ערנסט און האַרמאָניע פון מענטשן, װאָס נעמען דאָס לעבן זייער ערנסט און װאָס ווייסן, אז זייער שייכות צום קאָסמאָס שטעלט זיי אין א גרויסער עטישער אָפּהענגיקייט" (ציטירט פון , געזאַמלטע שריפטן" פון פּ. אָפּאָטשינסקי, ארויסגעגעבן פון זיין שויעסטער רינה אָפּער-אָפּאָטשינסקי, ניו-יאָרק, 1981).