Auschwitz

וױ אן אפטימיםט און גלויביקער אינעם מענטש האב איך נישט געגלײבט, אז די דײױשן קענען זימ אזעלכע. איך האב נישט געקענט גלײבן׳ אז עם קען גאר עקזיםטירן א פלאן אויסצוראטן גאנצע פעלקער. אשװיענטשים, אראניענבורג, דאכאו— דאס האט זיך יןיר אויםגעװיזן פאר עטװאס ערגערם פון אונדזער אמאליקן קארטוז־בערעזע.• איצט האב איך אויפגעד׳ערט גלייבן אין דעםז איצט בין איך איבערצייגט אין פלאנמעםיקן דייטשן מארד אויף אונדזער באדן• אמ דערפאר נעם איך זיך צו דער פען.

פולין עם הפשיםטים שלד״ הםנציה במחנה הממשלה ומתנגדיהם האנדקים במחנה האופוזיציה. מלחמתם על השלטץ הביאה פורענוױת על היהודים. הםנציה עשתה הכל כדי להוציא מידים יהודױת עמדות כלכלױת. מי לא זוכר את הצעת החוק ב־1939 לביטול השחיטה היהודית. כן תופעת ה״אופשם״ המלוה ע״י ה״פנקטים״ ליד חנויות יהודיות. החלו הפגיעות והעלבונות בםטודנטים היהודים. נתקײמו משפטים בהם הואשמו יהודים בפגיעה בכבוד האומה הפולנית. קרו מקרי ״פשיטק״, מינםק ואזוביצק. קרקע האנטישמױת הפוריה הזאת היתה המקום האידיאלי להיטלר להקמת אושװיץ, מײדנק וטרבלינקה. ...

דער רעזשים פון ארבעט אין אשװיענטשים איז זײעדא שװערער. װי עם הײבט נאר אן צו טאג שטײען מיר אויף צום אפעל. מיר מוזן זיך אויםשטעלן צו פינף אין א רײ. מיר באקומען צו טרינקען פארשידענע גראזן און אין דער באגלײטונג פון שטארקע װאכן גײען מיר צו דער ארבעט. אונדזערע בלאקאװעם< דרעקםלערקא, באר־ מאנקע און אסע באפעלן אונדז צו גײן מיט די קעפ פארריםן און זינגען ײדישע פאלקם־ לידער. מיר ארבעטן בײ פעלד־ארבעט, טראגן שטײנער און פירן אוים די שװערםטע קאטארזשנע ארבעט. איך אדבעט אין דער קאמאנדא 103, וװ עס קומען אויך אפט םאר סעלעקציעם פון די אפגעשװאכטע און זײ װערן אויםגעליפערט אין אוױון ארײן. ...

... ישראל שפרינגער צוזאמען מיטן דרוקער מרדכי קלײנמאן, האבן רעדאגירט, געדרוקט און קאלפארטירט פלוג־בלעטלעך, װעלכע האבן גערופן צו פאראײניקן אלע כוחית אין קאמף קעגן דײטש. די דאזיקע העלדישע מענטשן זענען אומגעקומען אין אשװיענטשים•

... ישראל שטײנבערג, אהרן אײזנבערג און בוטשע הײבלוס— צײכענען זיד אוים אויפן געביט פװ ראטעװען זײערע לאנדםלײט. שטײנבערג איז זיד פשוט מקריב פאר די לוקאװער געפאנגענע אין אשװיענטשים. שוין הארט םארן סוף פון קריג, באקומט ערא הארצשלאק און שטארבט אן דער מינדםטער הילף• נאד ערגער פארענדיקט אהרן איהענבערג, װעלכער קומט אום אין מײדאנעק. דאקעגן בוטשע הײבלום געלונגט זיך צו ראטעװען און ער געפינט זיד היינט אין פאריז.

... כבוד מױחד יש לנו בחײו ומותו של לאבקע שפארבער בן מינדל שפארבער בן ה־15 על עוז רוחו ביערות לוקוב. קשה להשלים עם המחשבה שאיגכם. אתם שלעולם לא תבואו. כי פזורים אתם בנהרות׳ בימים, בשדות׳ שרופים בתנורי גז של מײדנק ואושװיץ. אםרכם פזור בכל כנפות הארץ. לשלום עולמים לא לװ אתכם. אך בחלומותינו ובגעגועינו אנו רואים אתכם ױם ױם במצעדי המות שלכם.

... פון פאריז— קײן אשװיענטשים— משה צוקערמאן458 ...