Ghetto

... דאם ליד װעגן ברענענדיקן געטא איך שרײב• ...

... איןא זונטיק האב איד זיד װידער אפגעבעטן בײם באלעבאס און איך בין אװעק קײן לוקאװ צו מײן קרובד,. װען זי האט מיד דערזען איז זי אויסגעבראכן איןא שרעקלעד געװימ• איד האב זיד דערוװסט, אז איד האב שוין מער קײנעם נישט אין װאי־שע. דארט איז פארגעקומען אן ״אויסזידלונג״ און אלע זענען אװעק צום טויט. די קרובד, האט מיד שטארק געבעטן, אז איד זאל אומבאדינגט צוריק אװעק אין דארף ארײן. זאל כאטש בלייבן אײנער פמ דער גאנצער משפהה. אירע רײד האבן געהאטא װירקונג אויף מיי• איד בין אריבער די געטא־דראטן און מיט פארזיכטיקײט זיד געלאזן אין װעג ארײן קיץ אלעקסאנדראװ, צוריק צום פויער. ...

... מען האט מיד דערפידט צום מאגיםטראט. דער פויער איז אװעק מעלח, אז ער האט געבראכטא ײדישקע און דעחױיל האט ער מיד איבערגעגעבן צום מאגיםטראט־ װעכטער, אז ער זאל מיד היטן. װיחט אוים, אז גראד אין דעם טאג איז נישט געװען װער עם זאל זיד מיט מיר פארנעמען. דער פויער האט געװארטא שעד״ צװײ און ער איז מיד געװאח. ער האט גענומען שעלטן, װאם צוליב מיר האט ער דעם גאנצן טאג באלאמוטשעט אװ גארנישט געהאט דערפון. דאן האט דער מאגיסטראט־װעכטער אים געגעבן אן עצה, אז ער זאל מיד אװעקפיח צום געטא אװ דארט איבערלאזן. דער פויער האט מיט קללות מיד גענומען טחיבן צום געטא, ביי די געטא־פארצוימונגען זענען געשטאנען יידישע פאליציאנטן און זיי האבן מיד ארײנגעלאזט אין געטא אריװ.

... עם האט מיך געשניטן בײם הארץ װען מיד האבן זיך געזעגנט. מיץ ברודער איז אװעק אין געטא.

... אין געטא, גרײטן זיך צו פײערן דעם יום־טוב. אבער די דײטשישע באנדיטן גרײטן זיך אויך צו שטערן דעם ױם־טוב. דעם 1טן אקטאבער1942 װערט דאם געטא ארומגערינגלט פון געשטאפא־ אץ עס־עם־לײט, זיי נעמען ארוים טויזנט יידן, פירן זײ אװעק הינטערן שטאט און דערשיסן זײ. די ידיעה ברענגט אין געטאא ײדיש מײדעלע פון13 יאר, װעלכע איז על פי נם לעבן געבליבן. אבער נישט געקוקט אויף דער גרויםער דעפרעםיע, פארגעםן מיר נישט אן דעם יארטאג פון דער גרויםער אקטאבער־רעװאלוציע. בײ דער שנײדערין אידא פאלער קומען זיך צונויף די חבדים ראובן הײבלום, משה שלאכאװיטש, הערש םמאליאר און נחום גאלדזאק. מיר הײבן די גלעזלעך אץ װינטשן זיך וױיטער צו קעמפן און דערלעבן די מפלד, פון די דײטשע היטלער־באנדיטן, אדער, אין ערגםטן פאל, אומקומען װי העלח, מיט געװער אין האנט. ...

אין אלע פעריאה פון געראנגל האט ער ארויםגעװיזן גרויס מםירת גפש בײם ראטעװעז ײה. בײ טאג איז ער געװען אין װאלד, געבויט בונקערס, און בײ נאכט איז ער געקומען אין געטא אמ גערופן צו לויפן אין װאלד, גרינדןא פארטיזאנער• מחנר״ זאמלען געװער און נעמען נקמה אין די שונאים. ער פלעגט נעמען קראניןע אװ שוואכע און אװעקטראגן מיט זיך אין װאלד. אין די נעכט פלעגט ערא באוואפנטער

נאך דער ערשטער אקציע איז דערשינעןא מעלדונג׳ אז אלע באהאלטענע אין די בונקערס קענען קומען אין מאגיםטראט׳ וװ זײ װעלן באקומען ״לעבנס־שײנען״. מען װעט װידער שאפןא געטא און עם װעלן פארמירט װערן ײדישע ארבעטער פון אלע פאכן. עם האבן זיך געפונען אזעלכע ײדן׳ װאס זענען שוין מיד געװען פון באד׳אלטן זיך און ארומװאלגערן זיך׳ האבן זײ באשלאםן גײן אין מאגיסטראט און זיך דערװיםן דעם אמת. דארט האבן זײ געזען׳ אז מען גיט ארויס אזעלכע ״לעבנסשײנען״ פאר30 יידן׳ מען באפרײט זײ און מען שיקט זײ צוריק אין געטא. װען די באהאלטענע האבן זיך דערוװםט דערפון׳ זענען הונדערטער פון לײ ארוים פון די בונקערס און לעכער׳ און זיך געמאלדן אין מאגיםטראם. אויף אזא אופן האבן די מערדערם װידער ארײנגעקריגן640 ײדן. זײ האט מען שוין נישט ארויםגעלאזטן מ׳האט זײ באװאכט מיט עם־עם. שבת אין דער פרי האט מען זײ אפגעפירט אויפן מאלצינאװער בית־עולם׳ וװ עם זענען שוין געװען גרײט אויםגעגראבענע קברים. מען האט אלע באפוילן זיך אויםטאן נאקעט און דערנאך האט מען זײ דערשאםן. צװישן די אומגעקומענע איז געװען מײן ברודער מיט זיק משפחה.

... דער טרויער־אװנט װערט פארענדיקט מיט לידער פון געטא, װעלכע שטרײכן נאד מער אונטער די צוגעבונדנקײט פון דער לוקאװער שארית־הפליטה צו זײער שטעטל און אמאליקן עבר. ...