Synagogue

שטאנען, אז אין דער שטאט ווארעליד מער נישט קענען לעבן, און כ׳האב באשלאטן באזוכן דאם הויז וווּ ב׳בין געבוירן, וווּ מיינע עלטערן אץ געשוויטטער זענען געבוירן, אין דער רעזידענץ פץ דער משפחה ליוועד, אין הויז וווּ ס׳האט געלעבט מיין זיידע ראובן ז״ל אץ אויפגעשטעלט א גרויסע פארצווייגטע משפחה, אפשר די גרעסטע אין צאל אין בענדין, אין הויז אויף זאמקאווע 13. ׳איך קוק זיך ארום — אץ דערקען נישט דעם וועג. כ׳האב גע זוכט דעם הויז וווּ כ׳בין געבוירן געווארן, אלץ ארום איז אפגע ווישט פון אויבערפלאך, אלע הייזער ארום און די שול זענען אויס געגליכן מיט די ערד. פארברענט די הייזער צוזאמען מיט דער שול און דעם גרויסן בית המדרש, נישט געבליבן קיין צייכן פץ די אלע מיר אזוי ליבע קליינע געסלעך ארום דעם זיידנס הויז, וווּ איך האב מיינע שענסטע קינדער־יארן פארבראכט. אזוי בין איך גע שטאנען אויפן בארג ביים שלאם א לענגערע צייט און געקוקט אויף די חורבות פץ יידישן בענדין, אויף די חורבות פון א פאר הונדערט יאר בענדינער יידיש לעבן.

-ו- . . . אפריל 1946 . אונזער טראנספארט שלעפט זיך פון ווייטן רוסלאנד. ענדלעך א דורך די פוילישע גרענעץ. מיר זענען אין מיסלאוויץ. דער טראנטפארט בלייבט שטיין עטליכע שעה. איך בא- שליט באזוכן מיין היים, מיין געסל. דורך שאפעניץ—טאטנאוויץ פאר איך מיטן טראמוואי קיין בענדין. איך גיי איבער דער שטאט, איך זוך א ייד — לויטער קריסטן — מאלאבאווסקי—קאלאנטאיא, — דער אלטער מארק, היימישע גאסן, אבער דאך פרעמד. איך זוך דעם גרויסן בית־המדרש, די שול, אלץ חורבות. דער קאפ איז שווער, עס שווינדלט פאר די אויגן — ווייטער, שנעלער! דא ביים בערג האט געזאלט שטיין ראובן ליווערם הויז. אלץ חורבות, קיין סימן פון אלע געסלעך ארום דער שול. אט איז די פלאמפ, וואט האט גע* האט א שם מיט אירע ריינעם קרישטאל־וואטער, דא האבן חסידים גענומען וואסער אויף מצה־שמורה. איצט שטייט זי איינזאם, דאכט זיר ווי דאם וואסער וואלט דארט אויסגעטריקנט... אט איז דער לינת־חולים — וואט פאר א שטילקייט הערשט דא 1 איך דערנענטער זיך צו אונזער הויז פאדזאמטשע 34, דא האבן מיינע עלטערן פאר- בראכט די לעצטע נאכט. איך עפען אויף די שווערע טיר פון הויז אין בלייב שטיין — גארנישט געבליבן, אפילו קיין פענטטער, אפילו די ברעטער פון דער פאדלאגע, די קאפלעס פ ת אויוון, אלץ ארוים* געשלעפט. דא האבן די שכנים גערויבט... א שווייס באגיסט מיך...