Mysłowice

... דער גלח האט באוויזן, אז א גרויסער טייל פון די בויטענער יידן זענען פארייניקט מיט דער בענדינער קהילה און, אז אין מיסלאוויץ איז איבערהויפט נישט פאראן קיין שול און קיין בית־הקברות. ...

פלוצלונג איז די קאנפעקציע־בראנזשע אויסגעוואקסן צו זיינעם פון די שטארקסטע אין שטאט, סיי מיט איר אומזאץ, סיי מיט די צאל באשעפטיקטע זאין יאר 1937 זענען אין דער נאדל־בראנזשע געווען באשעפטיקט איבער 1.500 ארבעטער. טויזנטער דאמען־ מאנטלען זענען יעדע וואך געשיקט געווארן קיין קאטאוויץ, כא־ זשאוו, מיסלאוויץ און אנדערע אויבערשלעזישע שטעטלעך. וויפל די ביליצער און טשענסטאכאווער קאנפעקציע־פאבריקען האבן פרובירט ארויסשטופן דעם בענדינער קאנפעקציאניסט פון אויבערשלעזישן מארק, איז עס זיי נישט געלונגען. חח דעם, איז צוויי מאל אין חודש — דעם ערשטן און פונפצענט — ווען די אויבערשלעזישע ארבעטער האבן באקומען אויסגעצאלט זייער ארבעטס־לוין, פלעגן זיי קומען אין די טויזנטער קיין בענדיִן און סאסנאוויץ איינקויפן קליידונג, ספעציעל דאמען־קאנפעקציע, מאנטלן און קליידער, וועל־ כע זיי האבן באקומען ביי אונז מיט 75—50 פראצ. ביליקער ווי אין קא־ טאוויץ.

... במאה הט״ו הוקם באותו הרחוב בית כנסת בנוי עץ, ובתקופה זו נוסד בית הקברות הראשון ששרידיו נראים עד היום ברחוב זאוואלע, שהשתמשו בו עד שנת 1831. כאן באו לקבור לא רק נפטרי כנדין, אלא גם מהסביבה כולה: מיסלוביץ, בויטן, טיכו, חוז׳וב ושילצה (בית הקברות הישן הזה נהרס כולו בידי הנאצים — המתרגם).

... אירע, שיהודי בויטן קברו בחשאי את מתיהם, כדי להתחמק מהתשלום והקהילה לא שילמה את המס המגיע לכנסיה, ובגלל זה תבע הכומר הבנדינאי, יא ן קאטולצקי, למשפט את הקהילה באשמת מעילה בחוקים הקיימים. בתור עד הביא הכומר אשד. יהודיה. שאישרה ב־5 במאי 1687, כי יהודים זרים באים לבנדין וקוברים את מתיהם בבית־העלמין. המשפט הזה נמשך 8 שנים והגיע אף ללשכת הבישוף בקראקא. הכומר הוכיח, שיהודי בויטן מאוחדים עם קהילת בנדין ושאין קיים במיסלוביץ ביודכנסת ואף לא בית עלמין. ...

אין 15*טן י.ה. איז אויפן בערעק יאסעלעוויטש גאס אומגעשטעלט געווארן א הילצערנע שול. אין דער זעלבער צייט איז אונטער די שוץ־מויערן פון דער שטאט געגרינדעט געווארן א בית־הקברות׳ וועלכס עקזיסטירט טיילווייז נאך ביז היינט אויף דער זאוואלע־גאס 4. אויפן בית־הקברות האט מען באגראבן ביז ארום דעם יאר 1831. מ׳האט דארט קובר געווען, נישט בלויז די יידישע מתים פון בענדין, נאר אויך פון דער גאנצער אומגעגנט, ווי פון מיסלאוויץ, בויטן, טיכוי, כאזשווו און שיעלצע. ...

שוין ביים סוף פון 15־טן י״ה׳ זענען די בענדינער יידן געווען זייער שטארק ארגאניזירט און האבן געהאלטן די מאכט איבער זייערע מיטגלויביקע, וואס האבן געוואוינט אין דער סביבה פון זאגלעמביע, ווי אויך אין מיסלאוויץ, בויטן׳ כאזשווו און טיכוי. בענדי איז געווען דער צענטער פון יידנטום. דא האט זיך קאנצענטרירט זייער געזעל־ שאפטלעך, פאליטיש און רעליגיעז לעבן׳ ווי אויך דאס געריכט. צו דער בענדינער קהילה האבן געהערט די אונטער־קהילות אין מיס־ לאוויץ, בויטן, כאזשווו, אלקוש, וואלבראם און פילץ. ...

-ו- . . . אפריל 1946 . אונזער טראנספארט שלעפט זיך פון ווייטן רוסלאנד. ענדלעך א דורך די פוילישע גרענעץ. מיר זענען אין מיסלאוויץ. דער טראנטפארט בלייבט שטיין עטליכע שעה. איך בא- שליט באזוכן מיין היים, מיין געסל. דורך שאפעניץ—טאטנאוויץ פאר איך מיטן טראמוואי קיין בענדין. איך גיי איבער דער שטאט, איך זוך א ייד — לויטער קריסטן — מאלאבאווסקי—קאלאנטאיא, — דער אלטער מארק, היימישע גאסן, אבער דאך פרעמד. איך זוך דעם גרויסן בית־המדרש, די שול, אלץ חורבות. דער קאפ איז שווער, עס שווינדלט פאר די אויגן — ווייטער, שנעלער! דא ביים בערג האט געזאלט שטיין ראובן ליווערם הויז. אלץ חורבות, קיין סימן פון אלע געסלעך ארום דער שול. אט איז די פלאמפ, וואט האט גע* האט א שם מיט אירע ריינעם קרישטאל־וואטער, דא האבן חסידים גענומען וואסער אויף מצה־שמורה. איצט שטייט זי איינזאם, דאכט זיר ווי דאם וואסער וואלט דארט אויסגעטריקנט... אט איז דער לינת־חולים — וואט פאר א שטילקייט הערשט דא 1 איך דערנענטער זיך צו אונזער הויז פאדזאמטשע 34, דא האבן מיינע עלטערן פאר- בראכט די לעצטע נאכט. איך עפען אויף די שווערע טיר פון הויז אין בלייב שטיין — גארנישט געבליבן, אפילו ...

... נולד במיסלזביץ (שלזיה) השוכנת ליד מונדדבשבזג ־ ...