Kehilot/BędzinA living הַנְצָחָה — preserving the memory of destroyed Jewish communities through their Yizkor books.

Place · city

Berlin

בערלין

Publication city named in a bibliographic entry.

Page 32HIGH confidence

Learn more about this

A memorial book holds what one community could gather about itself. The assistant reads this record's own source passages and the people and places connected to it, then searches trusted archives — Yad Vashem, USHMM, Arolsen, JewishGen, Virtual Shtetl, YIVO — and shows what it found, with its sources.

Read an article about this

Source passages

Each passage remains attached to its exact scan and opens in the standalone evidence reader.

Primary source passage

OCR · respaced for reading · scan 36 · printed page 32

Open exact passage

פנקס פון דער ״חברה חיטים״. / פנקס פון דער "חברה תהלים". פנקס פון דער חברה ״הכנסת כלה״. / דערציילונגען פון בענדינער זקנים. / געשפרעכן מיט בענדינער פאליטישע און געזעלשאפטלעכע טוער. / ״אוצר ישראל״, נויארק, תרע״ב. / "יעוורעיסקאיא ענציק־ לאפעדיא״, פעטערבורג. / ״ענציקלאפעדיע יודאיקא׳ / בערלין 1929. / משה פיינקינד, "די געשיכטע פון דער בענדינער קהילה אין דער צווייטער העלפט פון 19־טן י״ה, א סעריע ארטיקלען געדרוקט אין דער ״זאגלעמביער צייטונג״, 1934 נומער 1—4. / ד״ר ר. מאהלער און ד״ר ע. רינגעלבלום, "געקליבענע מקורות פון די יידן אין פוילן און מזרח אייראפע, ווארשע 1930. / ד״ר י. שיפער, "די ווירטשאפטס־ געשיכטע פון די יידן אין פוילן בעתן מיטלאלטער״, ווארשע 1926. / ..היסטארישע שריפטן ״1 באנד, ווארשע 1929. / גרשם באדער, ״דרייסיק דורות יידן אין פוילן, ניו־יארק 1927. / נ. א. בוכבינדער, "די געשיכטע פון דער יידישער ארבעטער באוועגונג אין רוסלאנד", ווילנע 1931. / יצחק ניסנבוים ״עלי חלדי״, וורשה, תרפ״ט. / ...

Source passage 2

OCR · respaced for reading · scan 39 · printed page 35

Open exact passage

עם זענע ן אונטערגענומען געוואָרן שריט ביים אינערן מיניס־ טעריום אין בערלין, כדי צו באקומען א דערלויבעניש אויף א ווייטער־ דיקער באשעפטיקונג פאר די יידישע ארבעטער. ס׳איז אבער א גרויסער ספק׳, אויב די באמיונגען וועלן געקרוינט ווערן מיט דערפאלג. די אין די קוילנגרובן באשעפטיקטע יידישע ארבעטער זענען שוין אין אנפאנג פון דער וואך געצווונגען געווארן דורך דער פאליציי צוריקצוקערן צו זייערע היימען". ...

Source passage 3

OCR · respaced for reading · scan 61 · printed page 57

Open exact passage

... עס דארף אויך דערמאנט ווערן וועגן דער הילף, וואס דאם בענדינער יידנטום האט באקומען פון די דייטשע יידן בעת דער וועלט מלחמה. הרב גרויבארט האט זיך פערזענלעך משתדל געוועזן ביים ד״ר פאול נאטהאן, דעם פירער פון "הילפס פעריין דער דויטשן יודען" אין בערלין, און אדאנק די 3 חשובע יידן פון אויבערשלעזיע: דעם בויטנער ראבינער ד״ר קאפפשטיין, סאלאמאן ווינער (קאטאוויץ) און יוליום בערגער (קעניגסהוטע), האבן פאלגנדיקע בענדינער אינסטיטוציעם: "וווילטעטיקייט פאריין" ("דאבראטשיננאשטש" / "לינת החולים", "תלמוד תורה", "פרויען פאריין א״אנד" באקומען א מא- נאטלעכע אונטערשטיצונג. ...

Source passage 4

OCR · respaced for reading · scan 89 · printed page 85

Open exact passage

די דייטשע אקופאציע־מאכט האט בשום אופן נישט געוואלט לעגאליזירן דעם "הכה". יעקב ערליך האט ממש פארשיט מיט בריוו די דייטשע "קרייז־קאמאנדע" און אויב די "ציוניסטישע פארייניקונג" אין בערלין, אז זי זאל אינטערווענירן ביי דער דייטשער רעגירונג לטובת דעם "הכה" אלם פועל יוצא איז זייער ארבעט געקרוינט געווארן מיט דערפאלג, און נאך עטליכע פארהערן פון ער־ ...

Source passage 5

OCR · respaced for reading · scan 91 · printed page 87

Open exact passage

... אויסער דעם זענען געווען פארטרעטן דעלעגאטן פון די "מכבי"־פארבאנדן: בערלין, ווארשע, קראקא אוו ביליץ. ...

Source passage 6

OCR · respaced for reading · scan 106 · printed page 102

Open exact passage

... שפעטער פארט ער צוערשט קיין ווין , או ן דא ן קיי ן בערלין , ...

Source passage 7

OCR · respaced for reading · scan 107 · printed page 103

Open exact passage

... שע האכשולע" וויו אלס פראפעסאר האט געווירקט דער באוווסטער מייסטער שעווציק. די אקאדעמיע ענדיקט דרעקסלער אין יאר 1918. פון דעמאלט אן טרעט ער ארויס אויף קאנצערטן אין בערלין, ווין, בודאפעשט און אין אנדערע הויפט־שטעט. ...

Source passage 8

OCR · respaced for reading · scan 108 · printed page 104

Open exact passage

... שול פאר מוזיק אין בערלין. אין יאר 1929 קומט זי קיץ ווארשע און טרעט אויף אין דער דארטיקער פילהארמאניע אלס קלאוויר־ סאליסטן אין א סימפאנישן קאנצערט, אונטער דער לייטונג פונם דיריגענט וואלפשטאט. שפעטער איז זי ארויסגעטרעטן מיט קאן־ צערטן אין בערלינער "קולטור־בונד", באקומנדיק די בעסטע רע־ צענזיעס אין דער פרעסע. זייט דעם יאר 1936 איז פעלע טענענבוים טעטיק אין ארץ־ישראל (תל־אביב) אויפן געביט פון מוזיק. ...

Source passage 9

OCR · respaced for reading · scan 108 · printed page 104

Open exact passage

... רחל טענענבוים: ווייזט ארויס אין די קינדער יארן גרויסע פעיקייטן צו מוזיק. ווען זי ווערט אלט 15 יאר פארט זי קיין בער־ לין, ווו זי שטודירט מתי ק אין דער דארטיקער שטערנישער קאנסער־ וואטאריע. זי ציט גלייך אויף זיך די אויפמערקזאמקייט מצד די פרא־ פעסארן, וועלכע באמערקן אין איר א נישט דורכשניטלעכע באגא־ בונג, ווי אויך א שטארקן ווילן און דורשט צו קונסט. ...

Source passage 10

OCR · respaced for reading · scan 110 · printed page 106

Open exact passage

אין דער זעלבער צײַט קומט די "הבימה" קיין פראנקפורט און צבי פרידלאנד מיט דעם שרייבער משה ליפשיץ, וואם האבן גע־ שאפן א יידישע טעאטער־סטודיע אין בערלין, נעמען דארט אהין פעדערן, וועלכער פארבלייבט שוין אין דער סטודיע, אין בערלין שפילט אויך פעדע ר מיט אין דער "פיקאסאר־בינע" און אין דער דייטש־רוסישער פילם־געזעלשאפט "פראמעטהאוס". ...

Source passage 11

OCR · respaced for reading · scan 110 · printed page 106

Open exact passage

... אין יאר 1909 פארט ער קיין בערלין, ווו ער שטודירט געזאנג אין דער דארטיקער מלובהשער קאנסערוואטאריע, וועלכער ער עבדיקט אין יאר 1914. ...

Source passage 12

OCR · respaced for reading · scan 111 · printed page 107

Open exact passage

צו פארלאזן בערלין און ער קומט צוריק קיין פוילן. אין יאר 1934 רעזשיסירט ער איי ן מיט יעקב ראטבויים סטודיע די פיעסע "אויף דער וועלט בייט זיך גארנישט" (א שותפות־ארבעט פון ז. פעדער און ל. פעלזנער), וועלכע ווערט געשפילט אין קאמינסקיס טעאטער אין ווארשע. ...

Source passage 13

OCR · respaced for reading · scan 229 · printed page 225

Open exact passage

... למביה, בשנת 1897. עוד בילדותו מצטיין בחוש למוסיקה. עם סיום הגימנסיה בברלין הוא ממשיך השתלמותו בקונסרבטוריון למוסיקה, באקדמיה לאמנזת בדרזדן ובוינה. ...

Source passage 14

OCR · respaced for reading · scan 238 · printed page 234

Open exact passage

... בנו, הרב משה יחזקאל, התיישב אחרי המלחמה הראשונה בברלין, כיהן כאדמו״ר, אחרי שסידר בית־מדרש וקיבל את הדורשים לעצתו. מברלין עבר לוינה האוסטרית, ומשם עבר לריגה, לטביה, ושם נרצח על קידוש השם יחד עם אחיו בני ישראל.

Source passage 15

OCR · respaced for reading · scan 254 · printed page 250

Open exact passage

ההשראה. לבסוף הוטל עליה לעמוד במאבק נגד החזנות המודרנית מיסודם של החזנים זולצר וליבנדובסקי בברלין ווינה. ...

Source passage 16

OCR · respaced for reading · scan 257 · printed page 253

Open exact passage

עוד בשנות נעורי, טרם עלה בדעתי לעסוק בספרות החסידות והנגינה וכיוצא בזה, הגיע אלי שמעו של ר׳ יחזקאל פרידמן מבנדין. שמעתי עליו סיפורים שצלצלו כאגדות, על חושו הגדול לנגינה, על מאות ניגוני רדומסק השגורים בפיו, מהם ניגונים רבים ששרו במסיבות ה״תפארת שלמה" בשעתו ברדומסק, על שיחו ושיגו עם בעלי מסיבות חסידיות ושל שמחות מצוד, והופעתו החגיגית בכל מקום. ולא אחת נקלעו לביתנו מחסידי רדומסק וסיפרו לנו בהתלהבות על עולם הנגינה הרחב של ה״תפארת שלמה" ומקורביו, ואזנינו הקשיבו ברצון ובשמחה לחיל הרב שעשתה רדומסק החסידית בנגינה. על אף תשוקתי הגדולה להכיר פעם את החסיד המוסיקלי המופלא רבי יחזקאל לא אסתייע מילתא. ובינתים גליתי למקום של תורה לישיבת בריסק דליטא, ומשם לברלין, דרזדן, וינה ועוד, ולבסוף ירט הדרך ■ לנגדי ועליתי לארץ־ ...

Source passage 17

OCR · respaced for reading · scan 266 · printed page 262

Open exact passage

... בקונגרס הראשון למען א״י העובדת בברלין, 1930, השתתף מטעם מפלגתנו אהרן המפל. ...

Source passage 18

OCR · respaced for reading · scan 274 · printed page 270

Open exact passage

... ייך , רגינה הולנדר ושניצר מבנדין , אינטרוליגטור , מילשטיין ודרזנר מסוסנוביץ, שט ר וי ם — צ׳נסטוכובה , הרצברג — פיליצה , שרלינג — קלובוצק ועוד . לאחר מסירת הדו״חות , דיונים שונים וקבלת החלטות — נבחר ועד מחוזי מצומצם חדש : ד״ר רבטמן , גרטלר ולייבל קרגר (אחרי כן מעורכי "זאגלעמביער צייטונג " — המערכת) . מהחלטות הפגישה : א ) הכינוס מוח ה נגד גזירות־העליה ומצהיר חגיגית , ששום.הגבלות לא יוכלו לעכב את חברי "התאחדות " מלהגשים ולעלות לארץ ישראל בכל הדרכים שברשותנו . ב ) הכינוס שולל את איחוד המפלגות של תנועת העבודה הציונית בארץ ישראל ובגולה, העלול לטשטש את מהותה האידיאולוגית של מפלגתנו . ג) הכינוס עומד לימין המרכז , השואף לבסס את המפלגה ברווח "הסוציאליזם העממי העברי" , לאור יסודות התנועה שנקבעו בפראג ובברלין" .

Source passage 19

OCR · respaced for reading · scan 292 · printed page 288

Open exact passage

... עמדנו בקשרים גם עם ברלין באמצעות החבר גדבק (נמצא בארץ) ועם המדריך המסור והחביב של הנוער האוסטרי, החבר אהרן מנצ׳ר ז״ל בוינה, שגם הוא ביקר אותנו (נספה באושוויץ) . ...

Source passage 20

OCR · respaced for reading · scan 341 · printed page 337

Open exact passage

... לאחר שחרורו מהצבא התמסר כולו לפעולה ציונית במפלגת צעירי־ציון, ואחר־כך במפלגה המאוחדת פוע״צ*(צ.ס.) שופע מרץ ויזמה. מעסקניה המובהקים של התנועה בזגלמביה ובפולין כולה. נשלח לכינוסים עולמיים ציוניים־סוציאליסטיים בפראג, וינה, דנציג, ברלין ועוד. השתתף כציר מפלגתו בקונגרס הציוני בציריך, 1939, שבועות מעטים ערב השואה. ...

Source passage 21

OCR · respaced for reading · scan 350 · printed page 346

Open exact passage

... קיצורו של דבר: רכוש של דורות, של עמל וחריצות של המונות יהודים, מוטל היה לפנינו בהריסותיו, מוכן להעברה לבירת־ השודדים, לברלין. הכל היה ממוין, משל לתערוכה, ולכל מחלקה קבע מנהל המחנה היהודי כאחראי לצורה האסטטית הנאה, למען תשא חן בעיני הקצינים או הפקידים הגבוהים, שהגיעו לכאן כדי להתפעל מהשפע ולקנות בפרוטות כל מיני חפצים מהרכוש השדוד. ...

Source passage 22

OCR · respaced for reading · scan 434 · printed page 430

Open exact passage

... אנציקלופדיה יודאיקה (גרמנית), הוצאת "אשכול", ברלין. ...

Connected nodes